← JLPT N5
N5 · 第8章

Үдийн хоол

Энэ бүлгийн дараа: Найзуудтайгаа энгийн (ярианы) хэлбэрээр чөлөөтэй ярилцаж чадна. Ямар хүн, ямар зүйл болохыг дэлгэрэнгүй тайлбарлаж чадна.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 52 · Яриа
TRY! N5 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N5 CD

🎬 Хоёр оюутан найз энгийн ярианы хэлбэрээр ярилцаж байна: нэг нь нөгөөгөө үдээс хойш завтай эсэхийг асууж, өдрийн хоолоо идээгүй гэдгийг мэдээд, интоор цэцэглэж буй модтой цэцэрлэгт хүрээлэнд хамт хоол идэхийг санал болгож байна.

40

«ふつう形» — найз нөхөд, гэр бүлтэйгээ ярих энгийн хэлбэр

Найз нөхөд, гэр бүл зэрэг ойр дотно хүмүүстэйгээ ярихдаа, мөн өдрийн тэмдэглэл, илтгэл (レポート) бичихдээ «です/ます»-гүй энгийн хэлбэр (ふつう形)-ийг хэрэглэнэ.

Монголоор «Та завтай юу?» ба «Чи завтай юу?» гэдгийн ялгаатай төстэй: «いそがしいですか» — эелдэг, «いそがしい?» — дотно.

い тэмдэг нэр: «です»-г л хасна (おおきいです → おおきい, おおきくなかったです → おおきくなかった). Үйл үг: 辞書形 / ない形 / た形 / なかった. な тэмдэг нэр ба нэр үг: «だ / じゃない / だった / じゃなかった».

Ярианд асуухдаа «か»-г хэлэхгүй, үгийн төгсгөлийг өргөсөн аялгаар (↗) хэлнэ. な тэмдэг нэр, нэр үгээр асуухад «だ»-г ч хэлэхгүй: «あした、ひま?↗».

A: Sono kēki, oishii? B: Un, sugoku oishii.
A: Тэр бялуу амттай юу? B: Тийм, их амттай.
A: Kinō, Nādamu ni itta? B: Ūn, ikanakatta.
A: Өчигдөр наадамд очсон уу? B: Үгүй, очоогүй.
A: Ashita, hima? B: Ūn, hima ja nai. Shigoto da.
A: Маргааш завтай юу? B: Үгүй, завгүй. Ажилтай.
Kyō wa samukatta kara, doko e mo ikanakatta.
Өнөөдөр хүйтэн байсан тул хаашаа ч явсангүй. (тэмдэглэлд)

💡 Нас чацуу эсвэл насаар дүү байсан ч дотно биш хүнтэй ярихдаа эелдэг хэлбэр (ていねい形)-ээр ярина.

💡 Ярианы асуултад «か» хэрэглэдэггүй: «いそがしいか?» ✕ → «いそがしい?↗» ○. «読んだか?» ✕ → «読んだ?↗» ○.

💡 な тэмдэг нэр, нэр үгээр асуухад «だ» ч, «か» ч хэлэхгүй: «ひまだ?» ✕, «ひまだか?» ✕ → «ひま?↗» ○. Харин хүүрнэл өгүүлбэрт «きれいな へやだ» гэж «だ»-гаар төгсгөж болно.

💡 «あります» → ある / ない / あった / なかった. («あらない» гэж хэлэхгүй!)

Дасгал (3)

Энгийн хэлбэрийн хүснэгт

Эелдэг (ていねい形) ба энгийн (ふつう形) хэлбэрийн харьцааг төрөл бүрээр нэгтгэв. Одоо / үгүйсгэл / өнгөрсөн / өнгөрсөн үгүйсгэл гэсэн 4 хэлбэрийг хосоор нь цээжил.

Үйл үгийн энгийн хэлбэр нь аль хэдийн сурсан 辞書形, ない形, た形 болон «〜なかった» юм.

Төрөлていねい形ふつう形
Kono heya wa hirokute akarui kara, kimochi ga ii ne.
Энэ өрөө том, гэгээлэг болохоор тухтай юм аа.
Kinō wa ii tenki datta.
Өчигдөр сайхан цаг агаартай байсан.
41

Ярианд «は・が・を・へ» нөхцөлийг хасах

Ярианы (ялангуяа энгийн хэлбэрийн) ярианд «は», «が», «を», «へ» нөхцөлийг ихэвчлэн хэлэхгүй орхидог: «ケーキ(を)かって きたよ».

Монгол ярианд ч «Би дэлгүүр явлаа» гэж «рүү»-гээ орхидогтой төстэй.

A: Kore, dare no kaban? B: Borudo no da yo.
A: Энэ хэний цүнх вэ? B: Болдынх шүү.
Watashi, airagu nomitai.
Би айраг уумаар байна.
A: Ashita, doko de Sara to au? B: Eki no mae de au.
A: Маргааш Сараатай хаана уулзах вэ? B: Буудлын урд уулзана.
Mainichi basu de gakkō iku.
Өдөр бүр автобусаар сургууль явдаг.

💡 «は・が・を・へ»-ээс бусад нөхцөл («に», «で», «と», «から», «まで» г.м.)-ийг хасвал өгүүлбэрийн утга ойлгомжгүй болно — эдгээрийг хасахгүй. Жишээ нь «バスで» (хэрэгсэл), «どこに いる» (байршил).

Дасгал (2)
42

«〜けど、…» — «〜が、…»-гийн ярианы хувилбар

Найзуудтайгаа ярихдаа эсрэг утгыг холбох «〜が、…»-гийн оронд «〜けど、…»-г илүү их хэрэглэдэг. Монголоор «…боловч», «…л байна, гэхдээ…».

Энгийн хэлбэрт ч, «です/ます» хэлбэрт ч залгана: 「高いけど」「高いですけど」「ひまだけど」.

«が»-тай адил яриаг зөөлрүүлэх, эхлүүлэх үүрэгтэй: «今から 公園へ 行くけど、いっしょに 行かない?» — «Одоо цэцэрлэгт хүрээлэн явах гэж байна, хамт явах уу?»

Kono kutsu, chotto takai kedo, totemo karui yo.
Энэ гутал жаахан үнэтэй ч маш хөнгөн шүү.
Hiru wa atsukatta kedo, yoru wa samuku natta ne.
Өдөр халуун байсан ч шөнө хүйтэрлээ дээ.
Korekara bōzu o tabe ni iku kedo, issho ni dō?
Одоо бууз идэхээр явах гэж байна, хамт явах уу?
Mongorugo wa muzukashii desu kedo, omoshiroi desu.
Монгол хэл хэцүү ч сонирхолтой.

💡 «けど» (эсрэг утга) ба «から» (шалтгаан)-г андуурахгүй: «つかれたから、休もう» (ядарсан учраас), «つかれたけど、もう少し がんばろう» (ядарсан ч гэсэн). (→ 35. 楽しかったですが、…)

Дасгал (2)
43

«もう 〜ました/た» — «аль хэдийн …сэн»

Хийхээр төлөвлөсөн эсвэл хийхийг хүссэн зүйл аль хэдийн дууссан байдлыг хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «аль хэдийн», «хэдийнэ».

Эелдэг ярианд «もう 〜ました», энгийн ярианд «もう 〜た» гэнэ. Асуухад «もう 〜ましたか/〜た?» гэвэл «…чихсэн үү?» гэсэн утгатай.

A: Mō shukudai o shimashita ka. B: Hai, mō shimashita.
A: Даалгавраа хийчихсэн үү? B: Тийм, хийчихсэн.
A: Mō chiketto katta? B: Un, kinō katta.
A: Тасалбараа авчихсан уу? B: Тийм, өчигдөр авсан.
Sara-san wa mō uchi e kaerimashita.
Сараа аль хэдийн гэртээ харьсан.
Дасгал (1)
44

«まだ 〜て いません/いない» — «одоо болтол …ээгүй»

Хийх төлөвлөгөөтэй эсвэл хийхийг хүсэж буй зүйл одоогоор хийгдээгүй байгааг хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «хараахан …ээгүй», «одоохондоо …ээгүй».

Эелдэг: «まだ 〜て いません», энгийн: «まだ 〜て いない». Товчхон «まだです» (энгийнээр «まだ») гэж ч хариулж болно.

«もう 〜ましたか» гэсэн асуултад «いいえ、まだです/まだ 〜て いません» гэж хариулна.

A: Bato-san wa kimashita ka. B: Iie, mada kite imasen.
A: Бат ирсэн үү? B: Үгүй, хараахан ирээгүй байна.
A: Mō sono eiga mita? B: Ūn, mada mite inai.
A: Тэр киног үзчихсэн үү? B: Үгүй, хараахан үзээгүй.
A: Mō hikōki no chiketto o kaimashita ka. B: Iie, mada desu.
A: Онгоцны тасалбараа авчихсан уу? B: Үгүй, хараахан.

💡 «まだ 食べて いません» — одоогийн байдал (хараахан идээгүй, гэхдээ идэх болно). «まだ 食べません» гэвэл «одоохондоо идэхгүй (идэх хүсэлгүй)» гэсэн хүсэл зоригийг илэрхийлнэ — утга нь өөр.

💡 Plus: «もう 〜ません» — юм, цаг үлдээгүй байдал («もう じかんが ありません» — цаг алга боллоо). «まだ 〜ます» — юм, цаг үлдсэн байдал («まだ じかんが あります» — цаг байна).

Дасгал (2)
45

Үйл үгээр нэр үгийг тодотгох

Ямар хүн, ямар зүйл болохыг үйл үг ашиглан дэлгэрэнгүй тайлбарлахдаа тайлбарлах хэсгийг нэр үгийн ӨМНӨ тавина. Үйл үг энгийн хэлбэрээр (辞書形, た形, ない形 г.м.) байна.

Монгол хэлтэй бүтэц нь яг адилхан: «модтой (мод их байдаг) цэцэрлэг» → «木が たくさん ある 公園», «ээжийн хийсэн хоол» → «母が 作った りょうり».

Цагийг тодотгогч үйл үг өөрөө илэрхийлнэ: «あした 行く ところ» (очих газар), «きのう 行った ところ» (очсон газар).

Kore wa watashi ga tsukutta bōzu desu.
Энэ бол миний хийсэн бууз.
Asoko de shinbun o yonde iru hito wa dare desu ka.
Тэнд сонин уншиж байгаа хүн хэн бэ?
Natsuyasumi ni iku tokoro wa, mō kimemashita ka.
Зуны амралтаар очих газраа шийдчихсэн үү?
Gobi de mita hoshi wa, totemo kirei deshita.
Говьд харсан одод маш гоё байсан.

💡 Тодотгох хэсэг доторх үйлдэгчийг «は»-гаар биш «が»-гаар заана: «母は、わたしが 作った りょうりを 食べました» — «Ээж миний хийсэн хоолыг идсэн».

💡 Тодотгох хэсэг доторх «が»-г «の» болгож болно: «わたしの 作った りょうり». Монголоор ч «миний хийсэн» гэж харьяалахын тийн ялгалаар хэлдэгтэй төстэй.

💡 Энгийн хэлбэрийг давтах бол: → 40. ふつう形.

Дасгал (2)