← JLPT N5
N5 · 第7章

Цана ба халуун рашаан

Энэ бүлгийн дараа: Өнгөрсөн туршлагаа тайлбарлаж, сэтгэгдлээ хэлж чадна. Өөрийн хийсэн үйлдлүүдийг дарааллаар нь тайлбарлаж чадна.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 48 · Яриа (1)
TRY! N5 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N5 CD

🎬 Аяллаас буцаж ирсэн оюутан найздаа бэлэг өгөөд, аялал хэр байсныг асуухад нь цанаар гулгаж, халуун рашаанд орсон тухайгаа ярьж, сэтгэгдлээ хуваалцаж байна.

Үйл үгийн た хэлбэр (өнгөрсөн цагийн энгийн хэлбэр)

«た形» бол «〜ました»-ийн энгийн (найз нөхөдтэйгөө ярих) хэлбэр бөгөөд цаашид «〜たり», «〜たあとで» зэрэг олон дүрэмд залгагдана.

Хамгийн амар арга: «て形»-ийг мэдэж байвал «て → た», «で → だ» болгоход л хангалттай. I бүлгийн үйл үгэнд «て形» ба «た形»-ийн хувирал яг ижил загвартай.

II бүлэг: «る»-г авч «た» залгана (みる → みた). III бүлэг: くる → きた, する → した. «いく» нь онцгой: «いいた» биш «いった».

Бүлэг辞書形て形た形
Kinō, eiga o mita.
Өчигдөр кино үзсэн.
Tomodachi to takusan asonda.
Найзтайгаа их тоглосон.
34

«〜たり 〜たり します» — олон үйлдлээс жишээ болгож хэлэх

Хийсэн (хийдэг, хийх) олон зүйлээс 2–3-ыг нь жишээ болгон гаргаж хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «…хийж, …хийж гэх мэт», «…ч хийлээ, …ч хийлээ» гэсэнтэй ойролцоо.

Үйл үгийг «た形» болгоод «り» залгана: 見た → 見たり, 読んだ → 読んだり. Хамгийн сүүлд «します / しました / したいです / しないでください» зэргээр цагийг нь илэрхийлнэ.

Өгүүлбэрийн цаг, үгүйсгэл нь зөвхөн төгсгөлийн «する»-д харагдана. «〜たり» хэсэг нь өнгөрсөн цаг гэсэн утгагүй, зүгээр хэлбэр л юм.

Nichiyōbi wa, sentaku o shitari, sōji o shitari shimasu.
Ням гаригт угаалга хийж, цэвэрлэгээ хийж гэх мэтээр өнгөрөөдөг.
Natsuyasumi ni, inaka de uma ni nottari, airagu o nondari shimashita.
Зуны амралтаар хөдөө морь унаж, айраг ууж гэх мэтээр өнгөрөөлөө.
Toshokan de ōkii koe de hanashitari shinaide kudasai.
Номын санд чанга дуугаар ярих мэтээр битгий хийгээрэй.
Shūmatsu wa hon o yondari, gēmu o shitari shitai desu.
Амралтын өдөр ном уншиж, тоглоом тоглож байхыг хүсэж байна.

💡 Үйлдлүүд тодорхой дарааллаар (эхлээд A, дараа нь B) явагдаж байгааг хэлэхэд «〜たり 〜たり» тохирохгүй. Энэ үед «て形»-ээр холбоно: «家へ 帰って、ごはんを 食べたいです». (→ 11. 駅まで 行って、…)

Дасгал (2)
35

«〜が、…» — «…боловч, …» эсрэг утгаар холбох

Эхний хэсэгт хэлсэн зүйлтэй эсрэг утгатай зүйлийг залгаж хэлэхэд «が» хэрэглэнэ. Монголоор «…боловч», «…ч гэсэн».

Мөн эхний хэсгээс «тэгвэл ийм байх» гэж бодогдох зүйл үнэндээ өөр байх үед ч хэрэглэнэ: «Улаанбаатарт 5 жил амьдарсан ч монголоор ярьж чаддаггүй» гэх мэт.

«が»-гийн өмнө «です/ます» хэлбэр хэвээр үлдэнэ: 「高いですが」「行きましたが」. «から» (учир нь) -тай андуурч болохгүй: «から» шалтгаан, «が» эсрэг утга.

Mongoru no fuyu wa totemo samui desu ga, sora ga kirei desu.
Монголын өвөл их хүйтэн боловч тэнгэр нь цэлмэг сайхан.
Kono resutoran wa takakunai desu ga, totemo oishii desu.
Энэ ресторан үнэтэй биш ч маш амттай.
Borudo-san wa Nihon ni ni-nen sunde imashita ga, sushi ga suki ja arimasen.
Болд Японд 2 жил амьдарсан ч суши дургүй.

💡 «〜が、…» нь заримдаа эсрэг утгагүй, зүгээр яриа эхлүүлэх (оршил) үүрэгтэй: «もしもし、サラですが、ボルドさんは いますか» — «Байна уу, Сараа байна, Болд байна уу?».

💡 Шалтгааныг «から», эсрэг утгыг «が»-гаар илэрхийлнэ — хоёрыг ялгаж хэрэглэ. (→ 25. 読みたいですから、…)

Дасгал (2)

🎬 Оюутан аяллынхаа үеэр юу юу хийснээ дарааллаар нь ярьж байна: цанаар гулгасны дараа рашаанд орсон, өглөөний цайнаас өмнө ч орсон, цас харангаа нутгийн эмээтэй ярилцсан тухай.

36

«〜た あとで» — «…сны дараа»

Үйлдлийн дарааллыг хэлэхэд хэрэглэнэ. A хийгдээд дараа нь B болбол «A した あとで B します» гэнэ. Монголоор «…сны дараа».

Үйл үг «た形»-ээр, нэр үг «の»-гоор залгана: 食べた あとで, しごとの あとで.

Shukudai o shita ato de, terebi o mimasu.
Гэрийн даалгавраа хийсний дараа зурагт үзнэ.
Jugyō no ato de, tomodachi to basukettobōru o shimashita.
Хичээлийн дараа найзуудтайгаа сагсан бөмбөг тоглосон.
Sara-san ga kaetta ato de, Borudo-san ga kimashita.
Сараа явсны дараа Болд ирсэн.
Shokuji no ato de, ocha o nomimasen ka.
Хоолны дараа цай уух уу?

💡 Ирээдүйн тухай ярьж байсан ч «あとで»-гийн өмнөх үйл үг заавал «た形» байна: «見る あとで» ✕ → «見た あとで» ○. Монголоор ч «үзсэний дараа» гэж өнгөрсөн хэлбэрээр хэлдэгтэй адил.

Дасгал (2)
37

«〜る まえに» — «…хээсээ өмнө»

Мөн дарааллыг хэлэхэд хэрэглэнэ. A хийгдээд дараа нь B болбол «B する まえに A します» гэнэ. Монголоор «…хээсээ өмнө».

Үйл үг «辞書形»-ээр, нэр үг «の»-гоор залгана: ねる まえに, りょこうの まえに.

Neru mae ni, shawā o abimasu.
Унтахаасаа өмнө шүршүүрт ордог.
Dekakeru mae ni, mado o shimete kudasai.
Гарахаасаа өмнө цонхоо хаагаарай.
Shiken no mae ni, takusan benkyō shimashita.
Шалгалтын өмнө их хичээллэсэн.
Mongoru e kuru mae ni, ichi-nen Mongorugo o naraimashita.
Монголд ирэхээсээ өмнө 1 жил монгол хэл сурсан.

💡 Ард нь ирэх үйлдэл өнгөрсөн цагт байсан ч «まえに»-ийн өмнөх үйл үг заавал «辞書形» байна: «見た まえに» ✕ → «見る まえに» ○.

💡 «あとで» → «た形», «まえに» → «辞書形» гэж хосоор нь цээжил.

Дасгал (2)
38

«〜ながら» — «…нгаа, …хын зэрэгцээ»

Хоёр үйлдлийг нэг зэрэг хийж байгааг хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «…нгаа», «…ж байхдаа».

Үйл үгийн «ます形»-ээс «ます»-г аваад «ながら» залгана: 聞きます → 聞きながら, 食べます → 食べながら.

Гол үйлдэл нь өгүүлбэрийн төгсгөлд, дагалдах үйлдэл нь «ながら»-гийн өмнө ирнэ. Мөн хугацааны хувьд удаан үргэлжлэх байдлыг («ажиллангаа сурсан») илэрхийлж болно.

Ongaku o kikinagara, benkyō shimasu.
Хөгжим сонсонгоо хичээлээ хийдэг.
Sūtētsai o nominagara, hanashimashō.
Сүүтэй цай уунгаа ярилцъя.
Ani wa hatarakinagara, daigaku de benkyō shite imasu.
Ах маань ажиллангаа их сургуульд сурч байгаа.

💡 «〜ながら» ба «〜たり 〜たり»: «ながら» нь заавал НЭГ ЗЭРЭГ хийж болох үйлдэлд; нэг зэрэг хийх боломжгүй (дуулах ба ярих гэх мэт) үйлдлүүдийг жагсаахдаа «〜たり 〜たり»-г хэрэглэнэ.

💡 Эсрэгээр, зурагт үзэнгээ хоол идэх мэт нэг зэрэг явагдаж буй үйлдлийг «見たり 食べたり» гэвэл буруу — «見ながら 食べて います» гэнэ.

Дасгал (2)
39

«楽しい 旅行でした» — өнгөрсөн зүйлийг нэр үгээр дүрслэх

Өнгөрсөн зүйл ямар байсныг нэр үг, тэмдэг нэрээр дэлгэрэнгүй тайлбарлахад өгүүлбэрийн ТӨГСГӨЛИЙГ л өнгөрсөн цаг болгоно.

Нэр үгийн өмнөх тэмдэг нэр одоо цагийн хэлбэрээрээ үлдэнэ: 「楽しい 旅行でした」. «楽しかった 旅行です» эсвэл «楽しかった 旅行でした» гэвэл N5 түвшинд буруу гэж үзнэ.

Монгол хэлтэй адил: «сайхан аялал байлаа» гэж хэлэхэд «сайхан» өөрчлөгдөхгүй, «байлаа» л өнгөрсөн цагт байна.

Kinō no shiai wa totemo omoshiroi shiai deshita.
Өчигдрийн тэмцээн их сонирхолтой тэмцээн байлаа.
Tereruji wa shizuka na tokoro deshita.
Тэрэлж нам гүм газар байсан.
Watashi no shōgakkō no sensei wa yasashii sensei deshita.
Миний бага сургуулийн багш эелдэг багш байсан.
A: Nādamu wa dō deshita ka. B: Nigiyaka de tanoshii omatsuri deshita.
A: Наадам ямар байв? B: Хөл хөдөлгөөнтэй, хөгжилтэй баяр байлаа.

💡 Тэмдэг нэрийн хэлбэрийг давтах бол: → 5. 新しい 電子辞書.

Дасгал (2)