← JLPT N5
N5 · 第6章

Нисэх онгоцны буудал дээр

Энэ бүлгийн дараа: Өөрийн болон бусдын одоо хийж буй үйлдлийг тайлбарлах. Бусдаас хийж өгөхийг хүссэн зүйлээ хэлэх. Бусдаас хийхгүй байхыг хүссэн зүйлээ хэлэх.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 44 · Яриа (1)
TRY! N5 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N5 CD

🎬 Нисэх буудал дээр Ямада Линийг угтаж, Ким одоо цаадах дэлгүүрт юм худалдаж авч байгааг хэлээд хамт очихыг санал болгоно. Лин эхлээд бүртгэлээ хийгээд очно гэж, Ямадаг түрүүлж явахыг гуйна. Ямада дэлгүүрт хүлээж байхаар болно.

29

«~ж байна» — үргэлжилж буй үйлдэл

«~て います» нь үйлдэл яг одоо үргэлжилж байгааг илэрхийлнэ. Монголоор «~ж байна», «~ч байна»: «ном уншиж байна».

Үйл үгийн て-хэлбэрт «います» залгана: よみます → よんで います, します → して います. Үгүйсгэх нь «~て いません».

Мөн давтагддаг зуршил, байнгын ажил мэргэжил, байнгын байдлыг тайлбарлахад хэрэглэнэ: «өглөө бүр гүйдэг», «банкинд ажилладаг», «Дарханд амьдардаг».

A: Borudo-san wa doko desu ka. B: Asoko de kōhī o nonde imasu yo.
A: Болд хаана байна? B: Тэнд кофе ууж байна.
Imōto wa heya de shukudai o shite imasu.
Дүү маань өрөөндөө гэрийн даалгавраа хийж байна.
A: Ima, yuki ga futte imasu ka. B: Iie, futte imasen.
A: Одоо цас орж байна уу? B: Үгүй, орохгүй байна.
Ani wa Daruhan ni sunde imasu.
Ах маань Дарханд амьдардаг.

💡 «~て います» нь зөвхөн «одоо хийж байна» биш, зуршил (まいにち ジョギングを して います) болон ажил, амьдрах газар (びょういんで はたらいて います, ~に すんで います)-ыг ч илэрхийлнэ.

Дасгал (2)
30

«~на уу, ~өөч» — гуйх, санал болгох

«~て ください» нь бусдаас ямар нэг зүйл хийхийг гуйх, эсвэл санал болгож урихад хэрэглэнэ. Монголоор «~на уу», «~өөч»: «хүлээгээрэй», «сууна уу».

Үйл үгийн て-хэлбэрт «ください» залгана: まちます → まって ください.

«どうぞ ~て ください» нь зочинд «(та) ~на уу» гэж урих, санал болгох өнгө аястай.

Sumimasen, pen o kashite kudasai.
Уучлаарай, үзэгээ зээлүүлээч.
Dōzo, takusan tabete kudasai.
Та сайн идээрэй (идэж ууна уу).
Natsu ni zehi Mongoru e asobi ni kite kudasai.
Зун заавал Монголд зочлоод ирээрэй.
Sumimasen ga, shashin o totte kudasaimasen ka.
Уучлаарай, зураг авч өгөхгүй юу?

💡 Эелдэг, зөөлөн гуйхдаа «~て ください»-н оронд «~て くださいませんか» (~ж өгөхгүй юу?) хэрэглэнэ. Ялангуяа танихгүй хүн, дээд хүнд.

Дасгал (2)
31

«~сны дараа, …» — үйлдлийн дараалал

«~てから、…» нь нэг үйлдлийг хийж дууссаны дараа нөгөөг хийхийг илэрхийлнэ. Монголоор «~ээд, дараа нь…», «~сны дараа…».

Энгийн «~て、~て» холболтоос ялгаатай нь эхний үйлдлийг ЗААВАЛ түрүүлж хийхийг онцолдог: «эхлээд гараа угаагаад, тэгээд идээрэй».

Үйл үгийн て-хэлбэрт «から» залгана: チェックインします → チェックインしてから.

Maiasa shawā o abite kara, asagohan o tabemasu.
Өглөө бүр шүршүүрт орсныхоо дараа өглөөний цайгаа уудаг.
Shigoto ga owatte kara, jimu e ikimasu.
Ажил тарсны дараа фитнес рүү явна.
Kutsu o nuide kara, geru ni haitte kudasai.
Гутлаа тайлсны дараа гэрт орно уу.

💡 «~てから»-ын «から» бол шалтгааны «~ですから»-аас (25) өөр. «から»-гийн өмнө て-хэлбэр байвал дараалал, です/ます байвал шалтгаан.

Дасгал (2)

🎬 Лин татваргүй дэлгүүрт хоёр бараа худалдаж авна. Нэгийг нь уутанд хийж өгөхийг, харин нөгөөг нь удахгүй хэрэглэх тул уутанд хийхгүй байхыг худалдагчаас хүснэ. Ямада 10 минут л үлдлээ гээд Линийг яаруулна.

Үйл үгийн ない-хэлбэр (үгүйсгэх энгийн хэлбэр)

ない形 нь «~хгүй» гэсэн үгүйсгэх энгийн хэлбэр: かく (бичих) → かかない (бичихгүй).

I бүлэг: толь бичгийн хэлбэрийн сүүлчийн う-эгшигт үеийг あ-эгшигт үе болгоод «ない» залгана (く→か, む→ま…). Анхаар: «う»-гаар төгсвөл «あ» биш «わ» болно: いう → いわない, かう → かわない.

II бүлэг: «る»-г хасаад «ない»: たべる → たべない. III бүлэг: くる → こない, する → しない.

Бүлэг辞書形ない形
32

«~хгүй байна уу, битгий ~» — хориглох гуйлт

«~ないで ください» нь бусдаас ямар нэг зүйлийг хийхгүй байхыг гуйна. Монголоор «битгий ~аарай», «~хгүй байна уу».

Үйл үгийн ない-хэлбэрт «で ください» залгана: いれない → いれないで ください, しんぱいしない → しんぱいしないで ください.

30-ын «~て ください» (хий) -ийн эсрэг утга: 「まどを あけて ください」 ↔ 「まどを あけないで ください」.

Koko de shashin o toranaide kudasai.
Энд зураг битгий аваарай.
Jugyōchū desu kara, kētai wa tsukawanaide kudasai.
Хичээлийн үеэр учраас гар утсаа битгий ашиглаарай.
Daijōbu desu. Shinpai shinaide kudasai.
Зүгээр ээ. Битгий санаа зовоорой.

💡 Үгүйсгэх үйл үгтэй өгүүлбэрт тусагдахуун, газрыг «は»-гаар онцлох нь элбэг: 「ここでは たばこを すわないで ください」, 「この へやには はいらないで ください」. «Бусад газар бол болно, харин энд — үгүй» гэсэн харьцуулах өнгө аяс гардаг.

Дасгал (2)
33

«хурдан явах, чимээгүй алхах» — тэмдэг нэрээр үйлдлийг тодотгох

Үйлдэл хэрхэн хийгдэж байгааг тодорхой хэлэхдээ тэмдэг нэрийг дайвар үг болгож, үйл үгийн өмнө тавина: «хурдан явах», «чимээгүй алхах».

い-тэмдэг нэр: «い» → «く» (はやい → はやく 行きます). な-тэмдэг нэр: + «に» (しずか → しずかに あるきます).

Хэлбэр нь 23-ын «~く/に なります»-тай адилхан — зөвхөн ард нь «なります»-ын оронд дурын үйл үг ирнэ.

Jikan ga arimasen kara, hayaku tabete kudasai.
Цаг алга болохоор хурдан идээрэй.
Toshokan de wa shizuka ni hanashimashō.
Номын санд чимээгүй ярилцъя.
Namae o ōkiku kaite kudasai.
Нэрээ томоор бичнэ үү.
Kodomotachi ga genki ni asonde imasu.
Хүүхдүүд хөгжилтэй (эрч хүчтэй) тоглож байна.
Дасгал (2)

Хугацааны урт (хэдэн жил, сар, долоо хоног, өдөр, цаг, минут)

Хугацааны уртыг тоо + нэгжээр хэлнэ: ~ねん (жил), ~かげつ (сар), ~しゅうかん (долоо хоног), ~にち (өдөр), ~じかん (цаг), ~ふん/ぷん (минут).

«Хэдэн өдөр» нь огнооны уншлагатай адил (ふつか, みっか…), харин «1 өдөр» нь «ついたち» биш «いちにち». «3 сар» нь «さんがつ» (3-р сар) биш «さんかげつ» (3 сарын хугацаа) гэдгийг анхаар.

«~ねんかん», «~かげつかん», «~にちかん», «~ふんかん» гэж «かん» нэмж хэлж ч болно.

Тоо~年~か月~週間~日~時間~分
Uranbātoru kara Tōkyō made hikōki de gojikan gurai desu.
Улаанбаатараас Токио хүртэл онгоцоор 5 цаг орчим.
Nihongo o ninen benkyō shimashita.
Япон хэлийг 2 жил сурсан.
Natsuyasumi ni ikkagetsu inaka e ikimasu.
Зуны амралтаараа 1 сар хөдөө явна.