← JLPT N5
N5 · 第4章

Уэно хороолол

Энэ бүлгийн дараа: Хүнийг хамт ямар нэг зүйл хийхийг урьж, хүн болон юмс хаана байгааг тайлбарлаж чадна. Газар орны байдал, онцлогийг тайлбарлаж чадна.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 34 · Яриа (1)
TRY! N5 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N5 CD

🎬 Нэг хүн найзаа ирэх ням гарагт Токиогийн Уэно руу хамт явахыг урина. Найз нь тэр ямар газар болохыг асуухад буудлын өмнө том цэцэрлэгт хүрээлэн, дотор нь музей, амьтны хүрээлэн, тэр ч байтугай панда байдгийг тайлбарлаж, хоёулаа явахаар тохирно.

15

«~ませんか» — хамт … хийх үү? (урих)

Үйл үгийн «ます»-г «ませんか» болговол «…хийхгүй юу?» гэсэн эелдэг урилга болно. Монгол хэлний «Хамт кино үзэх үү?», «…хийхгүй юу?» гэдэгтэй адил.

Хэлбэрийн хувьд үгүйсгэл асуулт боловч утга нь урилга. Ярилцагчийн хүслийг хүндэтгэж, сонголтыг нь үлдээсэн зөөлөн хэллэг.

Зөвшөөрөхдөө «ええ、いいですね», татгалзахдаа шууд «いいえ» гэхгүй, «すみません、~は ちょっと……» гэж үгээ дуусгалгүй зөөлөн хэлдэг.

A: Ashita, issho ni sakkā o shimasen ka. B: Ee, ii desu ne.
A: Маргааш хамт хөл бөмбөг тоглох уу? B: Тийм, сайхан байна.
A: Doyōbi, Nādamu o mi ni ikimasen ka. B: Sumimasen. Doyōbi wa chotto…
A: Бямба гарагт наадам үзэхээр явах уу? B: Уучлаарай, бямба гарагт жаахан…
Kono bōzu, oishii desu yo. Hitotsu tabemasen ka.
Энэ бууз амттай шүү. Нэгийг идэхгүй юу?
Дасгал (2)
16

«~よ» — ярилцагчийн мэдэхгүй зүйлийг мэдэгдэх

Өгүүлбэрийн төгсгөлийн «よ» нь «Би мэднэ, харин та мэдэхгүй байх — мэдэгдье» гэсэн утга өгнө. Монгол хэлний «…шүү», «…юм шүү»-тэй дүйнэ.

«ね» (8-р дүрэм) нь ярилцагч ч мэддэг зүйлийг баталгаажуулах бол «よ» нь шинэ мэдээлэл өгөх. Жишээ нь: «Өнөөдөр хүйтэн байна аа» (хоёулаа мэдэрч байна) → «ね»; «Гадаа бороо орж байна шүү» (нөгөө нь мэдэхгүй) → «よ».

Хэт олон хэрэглэвэл, ялангуяа ахмад хүнд, «мэдэхгүй байна уу?» гэж зааж буй мэт сонсогдож болохыг анхаар.

A: Bato-san wa donna hito desu ka. B: Yasashii hito desu yo.
A: Бат ямар хүн бэ? B: Эелдэг хүн шүү.
Hora, asoko ni neko ga imasu yo.
Хараач, тэнд муур байна шүү.
Ano mise no hōshōru, oishii desu yo. Kondo ikimasen ka.
Тэр газрын хуушуур амттай шүү. Дараа хамт явах уу?
Дасгал (2)
17

«Nの前・Nの中» — байршил заах үгс

Юмны байршлыг тайлбарлахдаа эхлээд харьцуулах зүйлээ хэлж, «の»-оор холбоод, байршлын үгээ хэлнэ: «駅の 前» — буудлын өмнө, «はこの 中» — хайрцгийн дотор. Монгол хэлний «буудлын өмнө», «ширээний дээр» гэдэгтэй дараалал нь яг адилхан.

Үгийн дараалал чухал: «はこの 中» бол «хайрцгийн дотор», харин «中の はこ» бол «дотор талын хайрцаг» гэсэн өөр утга.

Хоёр юмны хооронд гэхдээ «AとBの 間» гэнэ: «レストランと 病院の 間» — ресторан, эмнэлэг хоёрын хооронд.

Ginkō no tonari ni konbini ga arimasu.
Банкны хажууд дэлгүүр бий.
Tsukue no shita ni kaban ga arimasu.
Ширээний доор цүнх байна.
Hoteru to depāto no aida ni kōen ga arimasu.
Зочид буудал, их дэлгүүр хоёрын хооронд цэцэрлэг бий.
Daruhan wa Uranbātoru no kita desu.
Дархан бол Улаанбаатарын хойд талд.
Дасгал (2)

Байршлын үгс

17-р дүрэмд хэрэглэгдэх үндсэн байршлын үгс. «N の ~» хэлбэрээр хэрэглэнэ.

ue
дээр
shita
доор
naka
дотор
soto
гадна
mae
өмнө
ushiro
ард, хойно
soba
дэргэд, ойр
tonari
хажууд (зэрэгцээ)
aida
хооронд
💡 AとBの 間
mukō
цаана, нөгөө талд
migi
баруун (гар) тал
hidari
зүүн (гар) тал
migigawa / hidarigawa
баруун тал / зүүн тал (замын г.м.)
chikaku
ойролцоо
kono hen
энэ хавьд
higashi
зүүн (зүг)
nishi
баруун (зүг)
minami
урд (зүг)
kita
хойд (зүг)
18

«あります・います» — байх, оршин байх

Ямар нэг газарт юм эсвэл хүн байгаа эсэх, хаана байгааг хэлэхэд хэрэглэнэ. Амьгүй юмс, ургамалд «あります», хүн, амьтан (хөдөлдөг амьд биет)-д «います».

«場所に Nが あります/います» — «…-д … бий/байна»: юу байгааг шинэ мэдээлэл болгон хэлэх. Жишээ нь «Өрөөнд юу байна?» гэсэн асуултад.

«Nは 場所に あります/います» — «N … -д байна»: аль хэдийн яригдсан зүйл ХААНА байгааг хэлэх. «Түлхүүр хаана байна?» гэсэн асуултад. Энэ хариултыг товчоор «Nは 場所です» гэж ч хэлж болно.

Монгол хэлэнд «байна» гэдэг нэг үг хоёуланд нь хэрэглэгддэг тул энэ ялгааг анхаарах хэрэгтэй.

Reizōko ni gyūnyū to tamago ga arimasu.
Хөргөгчинд сүү, өндөг байна.
Geru no mae ni uma ga imasu.
Гэрийн өмнө морь байна.
A: Saifu wa doko ni arimasu ka. B: Tsukue no ue ni arimasu.
A: Түрийвч хаана байна? B: Ширээн дээр байна.
A: Sara-san wa doko ni imasu ka. B: Kyōshitsu ni imasu yo.
A: Сараа хаана байна? B: Ангид байгаа шүү.

💡 Хүн, амьтанд «いる»-г хэрэглэнэ. «ねこが あります» ✗ → «ねこが います» ✓.

💡 «なにか ありますか» / «なにも ありません» (13, 14-р дүрэм) хэлбэрүүд энд их хэрэглэгддэг.

Дасгал (2)
19

«~ましょう» — …цгээе, …хийе

Үйл үгийн «ます»-г «ましょう» болговол «хамтдаа …хийе» гэж уриалах, санал болгох утга гарна. Монгол хэлний «явцгаая», «эхэлье» гэдэгтэй адил.

Урилгыг хүлээн авсны дараа хариуд нь ч хэрэглэнэ: «Кино үзэх үү?» — «Тэгье, үзье!».

Асуух хэлбэр «~ましょうか» бол «…хийх үү?» гэж хамт хийхээр санал болгох, эсвэл тусламж санал болгох утгатай.

Hachiji desu yo. Jugyō o hajimemashō.
8 цаг боллоо. Хичээлээ эхэлье.
A: Mō osoi desu ne. B: Sō desu ne. Ja, kaerimashō.
A: Нэгэнт орой боллоо доо. B: Тийм ээ. За, харьцгаая.
A: Hirugohan, doko de tabemasu ka. B: Ano shokudō de tabemashō.
A: Үдийн хоолоо хаана идэх вэ? B: Тэр хоолны газарт идье.

💡 Plus: «~ませんか» ба «~ましょう»-ийн ялгаа — «~ませんか» нь ярилцагчийн хүслийг асууж, сонголт үлдээсэн урилга. «~ましょう» нь хийхээр аль хэдийн шийдсэн эсвэл хийхээр тохирсон зүйлд хамт хийхийг уриалах. Тиймээс эхлээд «~ませんか» гэж урьж, зөвшөөрсний дараа «じゃ、~ましょう» гэж яриа үргэлжилдэг.

Дасгал (2)

🎬 Хоёулаа Уэнод ирэхэд хүн их цугларсан нэгэн гудамжийг харна. Тэр нь «Амэёко» хэмээх зах гудамж бөгөөд хямд дэлгүүр олонтой, хоол хүнс, хувцас зардаг, хоол нь хямдхан бас амттай гэж нэг нь тайлбарлана.

20

«AというB» — «A гэдэг B»

Сонсогч сайн мэдэхгүй байж болох хүн, юм, газрын нэрийг хэлэхэд «AというB» хэрэглэнэ. A нь нэр, B нь түүний төрөл: «Тэрэлж гэдэг газар», «Болд гэдэг хүн». Монгол хэлний «… гэдэг», «… гэх» гэсэн хэллэгтэй яг адил.

Ярьж буй хүн өөрөө сайн мэдэхгүй зүйлийн тухай хэлэхэд ч хэрэглэнэ: «Нэг “Сакура” гэдэг ресторан байдаг гэсэн».

"Hōshōru" to iu tabemono o shitte imasu ka.
«Хуушуур» гэдэг хоолыг мэдэх үү?
Watashi wa "Murun" to iu machi de umaremashita.
Би «Мөрөн» гэдэг хотод төрсөн.
"Bato-san" to iu hito kara denwa ga arimashita.
«Бат» гэдэг хүнээс утас ирсэн.

💡 Хэлж буй хүн ч, сонсогч ч сайн мэддэг зүйлд хэрэглэхгүй. Жишээ нь япон хүнтэй ярихдаа «富士山という 山» ✗ → «富士山» ✓. Монгол хүнтэй ярихдаа «Улаанбаатар гэдэг хот» гэхгүйтэй адил.

Дасгал (2)
21

«AはBが~» — A-ийн B хэсэг нь ~

«AはBが~» бүтэц нь A (бүхэл зүйл, сэдэв)-ийн нэг хэсэг болох B-ийн онцлогийг хэлнэ: «あの 人は 目が 大きいです» — Тэр хүн нүд нь том. Монгол хэлэнд ч «Тэр хүн нүд нь том», «Энэ гол ус нь тунгалаг» гэж яг ийм бүтцээр ярьдаг.

«は» нь юуны тухай ярьж байгааг (сэдэв), «が» нь тэр сэдвийн аль хэсгийн тухай болохыг заана.

Чадвар, дуртай зүйлийг хэлэхэд ч ижил бүтэц хэрэглэнэ: «ボルドさんは 歌が 上手です» — Болд дуу сайн дуулдаг.

Zō wa hana ga nagai desu.
Заан хамар нь урт.
Mongoru wa sora ga kirei desu.
Монгол тэнгэр нь цэлмэг сайхан.
Sara-san wa ryōri ga jōzu desu.
Сараа хоол сайн хийдэг.
Kono machi wa kōen ga ōi desu.
Энэ хотод цэцэрлэгт хүрээлэн олон.
Дасгал (2)
22

Тэмдэг нэр, нэр үгийн て хэлбэр — «…бөгөөд …»

Хоёр ба түүнээс олон тэмдэг нэр, нэр үгийг холбож хэлэхдээ て хэлбэр хэрэглэнэ. Монгол хэлний «хямд бөгөөд амттай», «хямдхан, бас амттай»-тай адил.

い-тэмдэг нэр: «-い» → «-くて» (やすい→やすくて). «いい» → «よくて» (онцгой). Үгүйсгэл: «おおきくない» → «おおきくなくて».

な-тэмдэг нэр ба нэр үг: «で» залгана (しずか→しずかで, 学生→学生で). Үгүйсгэл: «~じゃなくて».

Өгүүлбэрийн цаг (одоо/өнгөрсөн)-ийг зөвхөн сүүлийн үг заана: «広くて きれいでした» — өргөн бөгөөд цэвэрхэн байсан.

Borudo-san wa yasashikute omoshiroi hito desu.
Болд эелдэг бөгөөд хөгжилтэй хүн.
Tereruji wa shizuka de kirei na tokoro desu.
Тэрэлж нам гүм, сайхан газар.
Ane wa isha de, Uranbātoru ni sunde imasu.
Эгч маань эмч, Улаанбаатарт амьдардаг.
Kinō no resutoran wa yasukute oishikatta desu.
Өчигдрийн ресторан хямд бөгөөд амттай байсан.

💡 Эсрэг утгатай (нэг нь сайн, нөгөө нь муу) хоёр шинжийг て хэлбэрээр холбохгүй. «せまくて きれいです» ✗ → «せまいですが、きれいです» ✓ (давчуу ч цэвэрхэн). て хэлбэр нь «сайн + сайн», «муу + муу» үед л тохирно.

Дасгал (2)