← JLPT N5
N5 · 第3章

Өчигдрийн дэлгүүр хэсэлт

Энэ бүлгийн дараа: Өнгөрсөн хугацаанд хэзээ, хаана, юу хийснээ ярьж чадна. Унаа, тээврийн хэрэгсэл зэргийн талаар үйл явдлыг дарааллаар нь ярьж чадна.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 30 · Яриа (1)
TRY! N5 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N5 CD

🎬 Өглөө хоёр хамт ажилладаг хүн мэндэлнэ. Нэг нь нөгөөгийнхөө шинэ цахим толь бичгийг анзаарч, хэзээ авсан, үнэтэй байсан эсэхийг асууна. Үнэ нь тийм ч өндөр биш байсныг сонсоод өөрөө ч бас авмаар санагдана.

8

«~ね» — «тийм ээ?», «шүү дээ» гэж баталгаажуулах

Өгүүлбэрийн төгсгөлд «ね» залгахад «Би ингэж ойлгож байна, зөв үү?» гэж ярилцагчаасаа баталгаажуулж буй утга гарна. Монгол хэлний «…шүү дээ?», «…тийм ээ?», «…байна аа» гэдэгтэй төстэй.

Ярилцагчийн хэлснийг давтаж «ね» нэмбэл «Ойлголоо, … гэсэн үг байна ш дээ» гэж шалгаж байгаа хэрэг болно. Жишээ нь үнэ, цаг, хаягийг давтан хэлэхэд их хэрэглэнэ.

Харин ярилцагч мэдэхгүй шинэ мэдээлэл өгөх, өөрийнхөө тухай анх удаа хэлэх үед «ね» хэрэглэдэггүй — энэ үед «ね»-гүй энгийн өгүүлбэр (эсвэл «よ», 16-р дүрмийг үз) тохирно.

A: Kaigi wa sanji kara desu. B: Hai, sanji desu ne.
A: Хурал 3 цагаас. B: За, 3 цаг шүү дээ.
A: Kono sētā wa sanman tugurugu desu. B: Ja, sanman tugurugu desu ne.
A: Энэ цамц 30,000 төгрөг. B: Тэгэхээр 30,000 төгрөг гэсэн үг байна.
Borudo-san no denwa bangō, wakarimasu ne.
Болдын утасны дугаарыг мэдэж байгаа биз дээ?

💡 Plus: «ね»-г өөрийн бодол санааг ярилцагч бас адил бодож байгаа эсэхийг асуухад ч хэрэглэнэ. Жишээ нь «今日は 寒いですね» (Өнөөдөр хүйтэн байна аа, тийм үү?) — хариуд нь «そうですね» эсвэл «本当に 寒いですね» гэж санал нийлнэ. Цаг агаарын тухай мэндчилгээ маягийн яриа үүгээр эхэлдэг.

Дасгал (2)
9

Өнгөрсөн цаг — «~ました», «~でした»

Өнгөрсөн үйл явдлыг хэлэхдээ үйл үгийн «~ます»-г «~ました», үгүйсгэлийг «~ませんでした» болгоно. Монгол хэлний «-сан/-сэн», «-аагүй» гэсэн нөхцөлтэй адил.

い-тэмдэг нэр: «おおきい» → «おおきかったです» (том байсан), үгүйсгэл нь «おおきくなかったです» эсвэл «おおきくありませんでした». «です»-г өөрчилдөггүй, үгийн төгсгөл «い» нь өөрчлөгддөг гэдгийг анхаар.

な-тэмдэг нэр ба нэр үг: «しずかでした», «あめでした» (бороотой байсан). Үгүйсгэл нь гурван хувилбартай: «~ではありませんでした» / «~じゃありませんでした» / «~じゃなかったです».

Анхаар: «いい» (сайн) нь өнгөрсөн цагт «よかったです», «よくなかったです» болно. «いかったです» гэж хэлдэггүй.

Kinō, Nādamu o mimashita ka. Iie, mimasen deshita.
Өчигдөр наадам үзсэн үү? Үгүй, үзээгүй.
Senshū no Uranbātoru wa samuku nakatta desu.
Өнгөрсөн долоо хоногт Улаанбаатар хүйтэн байгаагүй.
Ototoi, ano mise wa yasumi deshita.
Уржигдар тэр дэлгүүр амралттай байсан.
A: Ryokō wa tanoshikatta desu ka. B: Hai, totemo tanoshikatta desu.
A: Аялал хөгжилтэй байсан уу? B: Тийм, их хөгжилтэй байсан.
Дасгал (2)
10

«~がほしいです» — ямар нэг юм авмаар байна

«ほしい» нь «хүсэж байна, авмаар байна» гэсэн утгатай. Хүссэн ЗҮЙЛ (нэр үг) нь «が»-гаар тэмдэглэгдэнэ: «新しい くつが ほしいです» — Шинэ гутал авмаар байна.

Энэ хэллэг нь зөвхөн ярьж буй хүний (асуух өгүүлбэрт — ярилцагчийн) хүслийг илэрхийлнэ. Гуравдагч хүний хүслийг «Болд машин ほしいです» гэж шууд хэлж болохгүй.

Үйл хөдлөл хийхийг хүсвэл «ほしい» биш «V-たい» хэлбэр хэрэглэнэ (24-р дүрэм): «ねたいです» (унтмаар байна).

Watashi wa ōkii terebi ga hoshii desu.
Би том зурагт авмаар байна.
A: Tanjōbi ni nani ga hoshii desu ka. B: Tokei ga hoshii desu.
A: Төрсөн өдөртөө юу авмаар байна? B: Цаг авмаар байна.
Kodomo no toki, uma ga hoshikatta desu.
Бага байхдаа морьтой болохыг их хүсдэг байсан.

💡 «~がほしいです»-г үйл үгтэй хэрэглэхгүй. «ねますが ほしいです» ✗ → «ねたいです» ✓.

💡 «ほしい» нь い-тэмдэг нэр шиг хувирна: ほしいです/ほしくないです(ほしくありません)/ほしかったです/ほしくなかったです(ほしくありませんでした).

💡 «ほしかったです» гэвэл ихэнхдээ «авмаар байсан ч авч чадаагүй» гэсэн харамссан сэтгэл илэрхийлнэ.

💡 «ほしくないです» нь хүчтэй татгалзал тул бүдүүлэг сонсогдож болно. Юм санал болгоход татгалзахдаа «いいえ、けっこうです» гэвэл эелдэг.

💡 Хүнээс, ялангуяа ахмад хүнээс «~がほしいですか» гэж асуух нь бүдүүлэг сонсогдоно. Жишээ нь багшид цай санал болгохдоо «お茶、いかがですか» гэж асууна.

Дасгал (2)

🎬 Нөгөө нь толь бичгийг хаанаас авсан, тэр газар хүртэл яаж очсоныг дэлгэрүүлэн асууна. Эхлээд унадаг дугуйгаар буудал хүртэл очоод, дараа нь метронд суусан тухайгаа дарааллаар нь ярьдаг. Эцэст нь асуусан хүн өөрөө өчигдөр хаашаа ч яваагүй гэдгээ хэлнэ.

Үйл үгийн бүлэг (I, II, III бүлэг)

Япон үйл үг хувирах журмаараа гурван бүлэгт хуваагдана. «~ます» хэлбэрийн «ます»-ийн өмнөх үеийг харж бүлгийг нь ялгадаг.

I бүлэг: «ます»-ийн өмнө «い» эгшигтэй үе (き・ぎ・し・ち・に・び・み・り・い) — かきます, はなします, よみます, かえります г.м.

II бүлэг: «ます»-ийн өмнө «え» эгшигтэй үе — たべます, ねます, みせます. Мөн «い» эгшигтэй боловч II бүлэгт багтдаг цөөн үг бий: みます, います, できます, おきます, (服を) きます, あびます, おります, かります. Эдгээрийг цээжлэх хэрэгтэй.

III бүлэг: зөвхөн хоёр үйл үг — きます (ирэх), します (хийх), мөн «N + します» хэлбэрийн нийлмэл үгс: 勉強します, さんぽします, 練習します, 洗たくします.

Анхаар: ижил дуудлагатай үгс бүлгээрээ ялгаатай байж болно — (学校へ) きます «ирэх» бол III бүлэг, (服を) きます «өмсөх» бол II бүлэг.

БүлэгШинжЖишээ
nomimasu → I
уух — «み» (い эгшиг) → I бүлэг
oshiemasu → II
заах — «え» эгшиг → II бүлэг
kaimono shimasu → III
дэлгүүр хэсэх — N + します → III бүлэг

Үйл үгийн て хэлбэр

«て形» нь үйлдлүүдийг холбох, хүсэлт гаргах зэрэг олон дүрэмд хэрэглэгддэг чухал хэлбэр. Бүлэг бүрт үүсгэх журам өөр.

I бүлэг — «ます»-ийн өмнөх үеэс хамаарна: い・ち・り → «って» (かいます→かって, まちます→まって, かえります→かえって); み・び・に → «んで» (よみます→よんで, あそびます→あそんで, しにます→しんで); き → «いて» (かきます→かいて); ぎ → «いで» (およぎます→およいで); し → «して» (はなします→はなして).

Онцгой: «いきます» (явах) нь «いいて» биш «いって» болно.

II бүлэг — «ます»-г «て» болгоход л болно: たべます→たべて, みます→みて. III бүлэг: きます→きて, します→して.

Бүлэгます形て形
nomimasu → nonde
уух
machimasu → matte
хүлээх
okimasu → okite
босох (II бүлэг тул «おいて» биш)
ikimasu → itte
явах (онцгой)
11

«V-て、…» — үйлдлүүдийг дарааллаар холбох

Хэд хэдэн үйлдлийг нэг өгүүлбэрт дараалуулан хэлэхдээ эхний үйл үгсийг «て» хэлбэрт оруулж, хамгийн сүүлийн үйл үгээр цагийг (одоо/өнгөрсөн) тодорхойлно. Монгол хэлний «-аад/-ээд» нөхцөлтэй яг адил: «босоод, нүүрээ угаагаад, цай уудаг».

Үйлдлүүд хийгдсэн дарааллаараа хэлэгдэнэ. Өдрийн хуваарь, зам заах, ажлын дарааллыг тайлбарлахад их хэрэглэнэ.

Maiasa shichiji ni okite, shawā o abite, kaisha e ikimasu.
Өглөө бүр 7 цагт босоод, шүршүүрт ороод, ажилдаа явдаг.
Jugyō wa hachiji ni hajimatte, ichiji ni owarimasu.
Хичээл 8 цагт эхлээд, 1 цагт дуусна.
Kinō, depāto e itte, kutsu o kaimashita.
Өчигдөр их дэлгүүр явж, гутал авсан.

💡 Өнгөрсөн цагийн өгүүлбэрт ч «て» хэлбэр өөрчлөгдөхгүй — зөвхөн сүүлийн үйл үг «~ました» болно. «起きました、さんぽしました» гэж тус бүрийг нь өнгөрсөн цагт оруулах шаардлагагүй: «5時に 起きて、さんぽしました».

Дасгал (2)
12

«Nで» — ямар унаа, хэрэгслээр

«で» нь үйлдлийг юугаар гүйцэтгэж буйг заана: тээврийн хэрэгсэл (автобусаар, галт тэргээр), багаж хэрэгсэл (халбагаар, үзгээр), хэл (япон хэлээр) г.м. Монгол хэлний үйлдэх тийн ялгал «-аар/-ээр»-тэй дүйнэ.

Асуухдаа «何で 行きますか» (юугаар явах вэ?) эсвэл «どうやって 行きますか» (яаж явах вэ?) гэнэ.

Watashi wa densha de Daruhan e ikimashita.
Би галт тэргээр Дархан руу явсан.
Mongorugo de mēru o kakimashita.
Монгол хэлээр имэйл бичсэн.
Hashi de gohan o tabemasu.
Савхаар хоол иддэг.

💡 «Алхаж явах» гэхэд «で» хэрэглэхгүй: «歩いてで 行きます» ✗ → «歩いて 行きます» ✓. «歩く» нь үйл үг учир て хэлбэр нь өөрөө «алхаж» гэсэн утгатай болно.

Дасгал (2)
13

«どこか・なにか・だれか» — хаа нэг газар, ямар нэг юм, хэн нэгэн

Асуух үгэнд «か» залгавал тодорхой бус утга гарна: «どこか» — хаа нэг газар, «なにか» — ямар нэг юм, «だれか» — хэн нэгэн. Монгол хэлний «хаа нэгтээ», «ямар нэг», «хэн нэгэн»-тэй адил.

Ийм асуултад эхлээд «はい/いいえ» гэж хариулна. «どこか 行きましたか» гэдэг нь «Хаашаа явсан бэ?» биш, «Хаа нэг газар явсан уу?» гэсэн үг.

A: Nichiyōbi, dokoka ikimashita ka. B: Hai, Tereruji e ikimashita.
A: Ням гарагт хаа нэг газар явсан уу? B: Тийм, Тэрэлж явсан.
A: Nanika nomimasu ka. B: Ee, ocha o onegaishimasu.
A: Ямар нэг юм уух уу? B: Тийм, цай өгөөч.
Sakki dareka kara denwa ga arimashita yo.
Саяхан хэн нэгнээс утас ирсэн шүү.
Shūmatsu, dareka ni aimashita ka.
Амралтын өдөр хэн нэгэнтэй уулзсан уу?

💡 «が», «を», «へ» тийн ялгалыг орхиж болно: だれか(が), なにか(を), どこか(へ).

💡 Бусад тийн ялгалыг орхиж болохгүй: «だれかに», «だれかと», «だれかから» г.м.

Дасгал (2)
14

«どこへも・なにも・だれも + үгүйсгэл» — хаашаа ч, юу ч, хэн ч …гүй

Асуух үг + «も» + үгүйсгэл хэлбэр нь «огт …гүй» гэж бүрэн үгүйсгэлийг онцолно: «なにも 食べませんでした» — юу ч идээгүй. Монгол хэлний «юу ч», «хэн ч», «хаашаа ч» + үгүйсгэлтэй яг адил бүтэц.

Үйл үг заавал үгүйсгэл хэлбэртэй байна. «だれも 来ます» гэж хэлэхгүй.

Kesa wa nani mo tabemasen deshita.
Өнөө өглөө юу ч идээгүй.
A: Natsuyasumi ni dokoka ikimasu ka. B: Iie, doko (e) mo ikimasen.
A: Зуны амралтаар хаа нэг газар явах уу? B: Үгүй, хаашаа ч явахгүй.
Kyōshitsu ni dare mo imasen.
Ангид хэн ч алга.
Kinō wa dare to mo hanashimasen deshita.
Өчигдөр хэнтэй ч ярьсангүй.

💡 «が», «を»-г заавал орхино: «だれがも» ✗ → «だれも» ✓, «なにをも» ✗ → «なにも» ✓.

💡 «へ»-г орхиж ч, үлдээж ч болно: «どこも» / «どこへも».

💡 Бусад тийн ялгал үлдэнэ: «だれとも» (хэнтэй ч), «だれにも» (хэнд ч, хэнтэй ч).

Дасгал (2)