← JLPT N5
N5 · 第2章

Цахилгаан барааны дэлгүүрт

Энэ бүлгийн дараа: Дэлгүүрийн ажилтнаас барааны байршил, үнийг асууж, хариултыг нь ойлгож чадна. Барааны талаар асууж, өөр бараа хайлгаж чадна.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 25 · Яриа (1)
TRY! N5 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N5 CD

🎬 Гадаад оюутан Рин цахилгаан барааны дэлгүүрт орж, ажилтнаас электрон толь бичиг байгаа эсэхийг асуугаад, хаана байгааг нь лавлаж байна. Ажилтан эелдэг үгээр хариулж, заагаад өгнө.

1

«~です», «~ます» — эелдэг одоо/ирээдүйн цаг

Япон хэлэнд эелдэг ярианы өгүүлбэр «~です» эсвэл «~ます»-аар төгсдөг. Энэ хэлбэр одоо болон ирээдүйн үйлийг хоёуланг нь илэрхийлнэ: «いきます» = «явна / явах гэж байна». Монгол хэлний «-на, -нэ» нөхцөлтэй адил.

Үйл үг: «いきます» → үгүйсгэл «いきません». い-тэмдэг нэр: «おおきいです» → «おおきくないです» (эсвэл «おおきくありません»): сүүлийн «い»-г «く» болгоно.

な-тэмдэг нэр ба нэр үг: «きれいです», «あめです» → үгүйсгэл «~ではありません», ярианд «~じゃありません» эсвэл «~じゃないです».

Монгол хэлэнд «биш», «үгүй» гэж өгүүлбэрийн төгсгөлд нэмдэгтэй адил япон хэлэнд ч үгүйсгэл өгүүлбэрийн хамгийн төгсгөлд ирнэ.

Mainichi, mirukutī o nomimasu.
Өдөр бүр сүүтэй цай уудаг.
Uranbātoru no fuyu wa samui desu.
Улаанбаатарын өвөл хүйтэн.
Sara-san wa genki ja arimasen.
Сараа сайн биш байна (тавгүй байна).
Kono mise no pan wa takakunai desu.
Энэ дэлгүүрийн талх үнэтэй биш.
Дасгал (2)
2

Асуух өгүүлбэр — төгсгөлд «か»

Япон хэлэнд асуух өгүүлбэр үүсгэхэд үгийн дарааллыг өөрчлөхгүй, зөвхөн өгүүлбэрийн төгсгөлд «か» нэмнэ. Монгол хэлний «уу/үү, вэ/бэ» сул үгтэй яг адил үүрэгтэй.

«か»-тай өгүүлбэрийн төгсгөлд ихэвчлэн «?» тавихгүй, «。» тавина. Ярианд аялгуу дээшилнэ.

Хариултыг «はい» (тийм) эсвэл «いいえ» (үгүй)-гээр эхлүүлээд асуултын үйл үг/тэмдэг нэрийг давтана: «行きますか» → «はい、行きます/いいえ、行きません».

A: Borudo-san desu ka. B: Hai, Borudo desu.
A: Та Болд уу? B: Тийм, Болд байна.
A: Kono ringo wa amai desu ka. B: Hai, totemo amai desu.
A: Энэ алим чихэрлэг үү? B: Тийм, их чихэрлэг.
A: Nichiyōbi, toshokan e ikimasu ka. B: Iie, ikimasen.
A: Ням гарагт номын сан явах уу? B: Үгүй, явахгүй.

💡 «そうです» (тийм ээ), «ちがいます» (үгүй, буруу) гэсэн хариултыг зөвхөн НЭР ҮГЭЭР төгссөн асуултад хэрэглэнэ («学生ですか» → «はい、そうです»). Тэмдэг нэр, үйл үгтэй асуултад бол тэр үгийг нь давтана: «さむいですか» → «はい、さむいです» («はい、そうです» биш).

💡 «A ですか、B ですか» (A уу, B юу?) гэж сонголт асуусан бол «はい/いいえ» хэлэхгүй, шууд сонголтоо хэлнэ: «コーヒーですか、お茶ですか» → «お茶です».

💡 Дэлгүүрт «~、ありますか» гэхээс гадна «~、ありませんか» (…байхгүй юу?) гэж үгүйсгэлээр зөөлөн асуух нь элбэг.

Дасгал (2)
3

Асуух үгс (хэн, хаана, юу, хэзээ…)

Нэр, газар, шалтгаан зэргийг мэдэхгүй үед асуух үг (疑問詞) хэрэглэнэ. Асуух үг нь хариулт орох байрандаа л байна — монгол хэлтэй адил: «Энэ юу вэ?» → «これは 何ですか».

Гол асуух үгс: «だれ/どなた» хэн, «どこ/どちら» хаана, «なに/なん» юу, «いつ» хэзээ, «いくら» хэд вэ (үнэ), «どうして/なぜ» яагаад, «どれ» аль нь, «どの+N» аль N, «どちら/どっち» (хоёроос) аль нь, «どう/いかが» ямар вэ, «どんな+N» ямар N, «なんで/どうやって» юугаар, яаж.

«どなた», «どちら», «いかが» нь «だれ», «どこ», «どう»-гийн эелдэг хэлбэр.

A: Toire wa doko desu ka. B: Asoko desu.
A: Бие засах газар хаана вэ? B: Тэнд байна.
A: Tanjōbi wa itsu desu ka. B: Gogatsu mikka desu.
A: Төрсөн өдөр чинь хэзээ вэ? B: 5-р сарын 3.
A: Kono hon wa ikura desu ka. B: Sen nihyaku en desu.
A: Энэ ном хэд вэ? B: 1,200 иен.
A: Mongoru no natsu wa dō desu ka. B: Suzushii desu.
A: Монголын зун ямар вэ? B: Сэрүүхэн.

💡 「何」-г «なに», «なん» гэж хоёр янзаар уншина. «何人», «何時» гэх мэт тоо асуусан үгэнд, мөн араас нь n/t/d-ээр эхэлсэн үг ирвэл «なん»: «何の», «何と», «何で», «何だ». Бусад үед ихэвчлэн «なに» («何を», «何が»).

💡 Асуух үг өгүүлбэрийн хаана байгаагаас «は», «が»-н аль нь орох нь шалтгаална. «~は 疑問詞ですか» гэж асуувал «~は …です» гэж хариулна. Асуух үг өгүүлбэрийн эхэнд эзэн болж орвол «疑問詞が ~ですか» → «…が ~です». Асуулт, хариултад ижил нөхцөл хэрэглэнэ. Анхаар: асуух үгийн ард «は» хэзээ ч орохгүй («だれは» ✕).

💡 «どうですか»-г эелдэг болговол «いかがですか» болно.

💡 «どうですか/いかがですか»-г хүнд ямар нэг юм санал болгоход ч хэрэглэнэ: «コーヒー、いかがですか» (Кофе уух уу?).

Дасгал (2)
4

Заах үгс こ・そ・あ・ど

Юм, газар, чиглэлийг заахдаа «こ・そ・あ・ど» цувааг хэрэглэнэ. «こ» — ярьж буй хүнд ойр, «そ» — сонсогчид ойр, «あ» — хоёуланд нь хол, «ど» — асуух үг.

Монгол хэлэнд «энэ / тэр» гэсэн хоёр л үг байдаг бол япон хэлэнд «тэр» нь хоёр хуваагдана: сонсогчийн гарт байгаа «それ», хоёуланд хол «あれ».

Юм: «これ・それ・あれ・どれ» (дангаараа). Нэр үгийн өмнө: «この・その・あの・どの + N». Газар: «ここ・そこ・あそこ・どこ». Газар/чиглэл (эелдэг): «こちら・そちら・あちら・どちら», ярианы хэлбэр нь «こっち・そっち・あっち・どっち».

Дэлгүүрийн ажилтан үйлчлүүлэгчид «あそこです» биш «あちらです» гэж эелдгээр хэлдэг.

A: Sore wa dare no pen desu ka. B: Kore wa Sara-san no pen desu.
A: Тэр (чиний гарт байгаа) хэний үзэг вэ? B: Энэ Сараагийн үзэг.
Are wa Sufubātoru hiroba desu.
Тэр (алсад харагдаж буй) бол Сүхбаатарын талбай.
Kono kaban wa ikura desu ka.
Энэ цүнх хэд вэ?
A: Erebētā wa dochira desu ka. B: Achira desu.
A: Цахилгаан шат хаана байдаг вэ? B: Тэр талд байна.

💡 «こちら»-г гэр бүлийн бус хүнийг танилцуулахад ч хэрэглэнэ: «こちらは ボルドさんです» (Энэ бол Болд гуай). «この人» гэхээс эелдэг.

💡 «これ・それ・あれ»-н ард нэр үг шууд залгахгүй: «これ かばん» ✕ → «この かばん» ○.

Дасгал (2)

🎬 Ажилтан Ринд шинэ электрон толь бичиг санал болгож, үнийг нь хэлнэ. Рин аль улсын бүтээгдэхүүн болохыг асуугаад, илүү хямдыг хайлгана. Эцэст нь хямдыг нь сонгож, гэрийг нь хамт авахаар шийднэ.

5

Нэр үгийг тодотгох

Ямар хүн, ямар юм болохыг нарийвчлан хэлэхдээ тодотгох үгийг нэр үгийн ӨМНӨ тавина — монгол хэлтэй яг адил: «шинэ утас» → «新しい 電話».

い-тэмдэг нэр шууд залгана: «あたらしい 電話». な-тэмдэг нэр «な» авна: «きれいな 花». Нэр үг «の» авна: «日本の 車», «私の かさ».

Монгол хэлэнд «миний ном» гэхэд «-ийн» нөхцөл ордогтой адил япон хэлэнд «の» нь хамаарал, эзэмшил, гарал үүслийг заана.

Kore wa atarashii sumaho desu.
Энэ бол шинэ ухаалаг утас.
Terereji wa kirei na tokoro desu.
Тэрэлж бол үзэсгэлэнтэй газар.
Mongoru no uma wa chiisai desu.
Монгол морь жижиг.
Atatakai ocha o kudasai.
Бүлээн цай өгөөч.

💡 い-тэмдэг нэрийн ард «の» залгахгүй: «大きいの かばん» ✕ → «大きい かばん» ○. Монгол сурагчид «-ийн»-тэй андуурч «の» нэмэх алдаа их гаргадаг.

Дасгал (2)
6

«の» — давтагдах нэр үгийг орлох

Юу яригдаж байгаа нь тодорхой үед нэр үгийг давтахгүй, оронд нь «の» хэрэглэнэ. Монгол хэлний «хар нь», «Сараагийнх», «Японых» гэсэнтэй төстэй: «黒い かさ» → «黒いの» (хар нь).

Нэр үг: «日本の», «私の». い-тэмдэг нэр: «安いの», «大きいの». な-тэмдэг нэр: «じょうぶなの», «きれいなの».

Дэлгүүрт «もっと 安いの、ありませんか» (илүү хямд нь байхгүй юу?) гэж маш их хэрэглэнэ.

A: Kono kuruma wa doko no desu ka. B: Kankoku no desu.
A: Энэ машин хаанайх вэ? B: Солонгосынх.
Kono akai no wa Sara-san no tebukuro desu.
Энэ улаан нь Сараагийн бээлий.
Motto ōkii no wa arimasen ka.
Илүү том нь байхгүй юу?
A: Donna kaban ga ii desu ka. B: Karui no o kudasai.
A: Ямар цүнх авах вэ? B: Хөнгөнийг нь өгөөч.

💡 «N + の + N»-ийн хоёр дахь нэр үгийг орлох үед «の» давхардахгүй: «これは 日本の の です» ✕ → «これは 日本のです» ○.

Дасгал (2)

Тоо (Numbers)

0 — «れい/ゼロ». 11–19: «じゅう» + нэгж (11 じゅういち, 14 じゅうよん/じゅうし, 17 じゅうなな/じゅうしち, 19 じゅうきゅう/じゅうく). 20 — «にじゅう».

Том тоог монгол хэлтэй адил том орноос нь эхэлж уншина: 385 → «さんびゃく はちじゅう ご». Гэхдээ япон хэлэнд 10,000 нь тусдаа нэгж «まん» (түм): 23,800 = 2まん 3ぜん 8ひゃく → «にまん さんぜん はっぴゃく».

Дуудлага өөрчлөгддөг тоонуудыг анхаар: 300 «さんびゃく», 600 «ろっぴゃく», 800 «はっぴゃく», 3,000 «さんぜん», 8,000 «はっせん». 100, 1,000-д «いち» нэмэхгүй («ひゃく», «せん»), харин 10,000-д «いちまん» гэнэ.

1–9×10×100×1,000×10,000
nanajū roku
76
sanbyaku hachijū go
385
sen roppyaku gojū
1,650
hassen sanbyaku
8,300
7

Тоолох нөхцөл (助数詞)

Юм тоолохдоо тооны ард тоолох нөхцөл (助数詞) залгана. Ямар юм тоолж байгаагаас хамаарч нөхцөл өөр: нимгэн хавтгай юм «~まい», машин/төхөөрөмж «~台», ном «~さつ», урт юм «~本», аяга «~はい», хүн «~人», нас «~さい», мөнгө «~円».

Монгол хэлэнд «гурван ном», «хоёр хүн» гэж шууд хэлдэг бол япон хэлэнд «本を 3さつ» (ном 3 ширхэг) шиг тоо + нөхцөлийг ихэвчлэн «を»-гийн дараа, үйл үгийн өмнө тавина.

Ямар нөхцөл хэрэглэхээ мэдэхгүй бол жижиг юманд «ひとつ、ふたつ…» (~つ) ерөнхий тоолуурыг хэрэглэж болно (10 хүртэл).

Kinō, hon o nisatsu kaimashita.
Өчигдөр 2 ном авсан.
Uchi ni terebi ga ichidai arimasu.
Гэрт маань 1 зурагт бий.
Sumimasen, kono bōzu, rokko kudasai.
Уучлаарай, энэ бууз 6-г өгөөч.
Otōto wa hassai desu.
Дүү маань 8 настай.

💡 Араас нь ирэх нөхцөлөөс шалтгаалан тооны дуудлага өөрчлөгдөж болно: 4円 «よえん» («よんえん» биш), 1さい «いっさい», 8さい «はっさい», 3本 «さんぼん», 6本 «ろっぽん». Доорх 助数詞 хүснэгтийн тод хэсгийг цээжил.

💡 Хүнийг 1, 2 гэж тоолохдоо тусгай үг: «ひとり», «ふたり». 3-аас эхлэн «さんにん», «よにん»….

Дасгал (2)

Тоолох нөхцөл — まい・台・ばん・円・さい・さつ

«~まい» нимгэн хавтгай юм (цаас, цамц, CD), «~台» машин, компьютер, «~ばん» дугаар, дараалал, «~円» иен, «~さい» нас, «~さつ» ном, дэвтэр.

Тод (өөрчлөгддөг) хэлбэрүүд: よえん, いっさい/はっさい/じゅっさい, いっさつ/はっさつ/じゅっさつ.

~まい~台~ばん~円~さい~さつ

Тоолох нөхцөл — こ・かい・本・はい・人・つ

«~こ» жижиг бөөрөнхий юм (алим, өндөг), «~かい» байшингийн давхар, «~本» урт нарийн юм (үзэг, шил, цэцэг), «~はい» аяга, таваг, «~人» хүн, «~つ» ерөнхий тоолуур (ひとつ~とお).

1, 6, 8, 10 дээр «っ» (жижиг цэг) гарч ирдэг, «本», «はい» нь 3 дээр «ぼん», «ばい» болдог. «~人» нь 1, 2 дээр «ひとり», «ふたり», 4 дээр «よにん», 7 дээр ихэвчлэн «しちにん».

~こ~かい~本~はい~人~つ
Bīru o nihon kudasai.
Шар айраг 2 шил өгөөч.
Tamago o jukko kaimasu.
Өндөг 10-ыг авна.
Depāto no nikai ni hon'ya ga arimasu.
Их дэлгүүрийн 2 давхарт номын дэлгүүр бий.