← JLPT N4
N4 · 第9章

Аваргын ярилцлага

Энэ бүлгийн дараа: Ярилцлага зэрэгт эелдгээр тавьсан асуултыг сонсож ойлгох. Ярилцлага зэрэгт асуултад тохирох хариу өгөх. Өөрийн сэтгэгдэл, цаашдын төлөвлөгөөгөө ярих.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 49 · Яриа (1)
TRY! N4 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N4 CD

🎬 Аварга болсон тамирчин Ōкава тэмцээний дараа сэтгүүлчтэй ярилцана. Сэтгүүлч түүнд баяр хүргэж, одоогийн сэтгэгдлийг асууна. Тэрээр түрүүлсэн нь дэмжсэн хүмүүсийн ачаар гэж талархаад, энэ тоглолтын дараа спортоос зодог тайлах гэж буй тул тоглолтын үеэр зөвхөн ялахыг бодож байсан гэдгээ хэлнэ.

78

«お/ご» угтвар — үгийг эелдэг болгох

Нэр үг, тэмдэг нэрийн өмнө «お» эсвэл «ご» тавьж тухайн үгийг эелдэг, хүндэтгэлтэй болгоно. Ялангуяа нөгөө хүний юмс, байдлын тухай ярихад: 「お名前」 (таны нэр), 「ご家族」 (таны гэр бүл).

Ерөнхий дүрэм: япон гаралтай (訓読み) үгэнд «お» (お手紙, お仕事, お元気), хятад гаралтай (音読み) үгэнд «ご» (ご住所, ご家族, ごよてい). Гэхдээ «お電話», «お時間» гэх мэт үл хамаарах нь олон.

Их хэрэглэгддэг үгс: お手紙, お電話, お仕事, お世話, おたく, お時間, お元気, お忙しい, ごあいさつ, ご主人, ごよてい, ごけっこん.

Gokazoku wa Mongoru ni irasshaimasu ka.
Таны гэр бүл Монголд байдаг уу?
Kochira ni odenwa bangō o onegai shimasu.
Энд утасны дугаараа бичнэ үү.
Oisogashii tokoro, arigatō gozaimasu.
Завгүй байхад тань (цаг гаргасанд) баярлалаа.
Gokekkon, omedetō gozaimasu.
Гэрлэлтэд тань баяр хүргэе.

💡 Өөрийнхөө юмсад «お/ご» тавихгүй: «わたしの ご家族» гэж хэлэхгүй, «わたしの 家族». Гэхдээ «お茶», «お金», «ごはん» зэрэг үгс угтвартайгаа нэг үг болсон тул хэн ч хэрэглэнэ.

Дасгал (2)
79

«(дээд хүнээр) ~хийлгэж авах» — «~てもらう»-гийн эелдэг хэлбэр

«~ていただく» нь «~てもらう»-гийн эелдэг хэлбэр: дээд хүн, үйлчлүүлэгч зэрэг хүндлэх хүн надад ямар нэг зүйл хийж өгснийг талархалтайгаар хэлнэ. Үйлдэл хийсэн хүнийг «に»-ээр заана.

Юм хүлээж авахыг эелдгээр хэлэхдээ «もらう»-гийн оронд «いただく» хэрэглэнэ: 「先生に 本を いただきました」.

Хүсэлт гаргахад «~ていただけませんか» (…өгөхгүй юу?) гэвэл маш эелдэг болно.

Kinō sensei ni sakubun o naoshite itadakimashita.
Өчигдөр багшаар зохион бичлэгээ засуулсан (багш засч өгсөн).
Sumimasen, kono shorui no kakikata o oshiete itadakemasen ka.
Уучлаарай, энэ бичиг баримтыг хэрхэн бөглөхийг зааж өгөхгүй юу?
Shachō ni tsurete itte itadaita resutoran wa totemo oishikatta desu.
Захирлын дагуулж очсон ресторан маш амттай байсан.
Sara-san no okāsan kara bōzu o itadakimashita.
Сараагийн ээжээс бууз авсан (бэлэглэсэн).

💡 «いただく» нь өгсөн хүн биш, ХҮЛЭЭН АВСАН хүний талаас хэлдэг үг. Өгсөн дээд хүнийг гол болговол «くださる» (~てくださいました) болно.

Дасгал (2)
80

Хүндэтгэлийн хэлбэр «~れる/られる»

Нөгөө хүн (дээд хүн, үйлчлүүлэгч, гуравдагч хүн)-ий үйлдлийг хүндэтгэн хэлэхдээ хүндэтгэлийн хэлбэр (尊敬形) хэрэглэнэ. Монгол хэлний «морилох, зоог барих» гэдэг шиг хүндэтгэлийн үгтэй адил үүрэгтэй.

Хэлбэр нь үйлдэгдэхүүн хэвийн (受身形) хэлбэртэй яг адилхан: I бүлэг — төгсгөлийн үеийг «あ»-эгшигт шилжүүлж «れる» (読む → 読まれる, 歌う → 歌われる). II бүлэг — «る»-г хасаж «られる» (出る → 出られる). III бүлэг — する → される, 来る → 来られる.

Ажил, компанийн орчинд их сонсогдоно. Утга нь ярианы нөхцлөөс тодорхой: 「部長が 書かれた」 = «дарга бичсэн (хүндэтгэлтэй)».

Buchō wa ashita kaigi ni deraremasu ka.
Дарга маргааш хуралд суух уу?
Sensei wa maiasa nanji ni okiraremasu ka.
Багш аа, та өглөө бүр хэдэн цагт босдог вэ?
Shachō wa raishū Uranbātoru e shutchō saremasu.
Захирал ирэх долоо хоногт Улаанбаатар руу томилолтоор явна.
Kono hon wa daigaku no sensei ga kakareta sō desu.
Энэ номыг их сургуулийн багш бичсэн гэнэ.

💡 Өөрийнхөө үйлдэлд хүндэтгэлийн хэлбэр хэрэглэхгүй: «わたしは 7時に 起きられます» гэвэл «босож чадна» (боломжийн хэлбэр) гэж ойлгогдоно.

💡 II бүлгийн «~られる» нь боломжийн хэлбэртэй ч адилхан тул утгыг нөхцлөөр ялгана.

Дасгал (2)

Хүндэтгэлийн хэлбэр (尊敬形) үүсгэх

I бүлэг: «ない»-хэлбэрийн адил төгсгөлийн үеийг «あ»-эгшигт шилжүүлээд «れる» залгана (う → わ).

II бүлэг: «る»-г хасаад «られる». III бүлэг: тусгай хэлбэр.

БүлэгV-る尊敬形(V-られる)
81

«~гэнэ, ~гэж байна» — сонссон мэдээ дамжуулах

«~そうだ/そうです» нь телевиз, сонин, бусад хүнээс сонссон мэдээллээ өөр хүнд дамжуулахад хэрэглэнэ. Монголоор «~гэнэ», «~гэсэн», «~гэж байна» гэсэнтэй адил.

Энгийн хэлбэр дээр залгана: 「来るそうです」「来ないそうです」「来たそうです」「高いそうです」「元気だそうです」「学生だそうです」.

Мэдээний эх сурвалжийг «~に よると», «~の 話では» (~-ийн хэлснээр) гэж хамт хэлдэг.

Terebi no hanashi de wa, ashita wa yuki ga furu sō desu.
Телевизийн мэдээгээр маргааш цас орно гэнэ.
Sara-san no onīsan wa isha da sō desu.
Сараагийн ах эмч гэнэ.
Atarashii mise no bōzu wa totemo oishii sō desu yo.
Шинэ газрын бууз их амттай гэнэ шүү.
Borudo-san wa kinō shiken ni gōkaku shita sō desu.
Болд өчигдөр шалгалтанд тэнцсэн гэнэ.

💡 ❗ «そうだ» нь сонссон мэдээний АГУУЛГЫГ илэрхийлнэ. Тиймээс «そうだ»-г өөрийг нь үгүйсгэх, өнгөрсөн цагт оруулахгүй: «田中さんは 来るそうじゃない» ✗ → «田中さんは 来ないそうだ» ✓; «きのう 地しんが あったそうだった» ✗ → «きのう 地しんが あったそうだ» ✓. Үгүйсгэл, цагийг «そうだ»-гийн өмнөх үйл үгэнд илэрхийлнэ.

💡 Нэр үг, な-тэмдэг нэрийн дараа «だ» заавал: «医者そうです» ✗ → «医者だそうです» ✓.

Дасгал (2)
82

«~-ийн үеэр, ~хийж байгаа» — үргэлжилж буй үйл

«~中(ちゅう)» нь үйлдэл заасан нэр үгийн ард залгаж, тухайн үйлдэл яг одоо үргэлжилж байгааг илэрхийлнэ: 「会議中」 (хурал хийж байгаа), 「電話中」 (утсаар ярьж байгаа), 「食事中」 (хооллож байгаа).

Утга нь «~して いる ところ»-той ойролцоо. Хаалган дээрх «使用中», «準備中» гэх мэт тэмдэглэгээнд их харагдана. Монголоор «~-ийн үеэр», «~хийж байна».

Sumimasen, buchō wa ima kaigichū desu.
Уучлаарай, дарга одоо хуралтай байна.
Jugyōchū wa sumaho o tsukawanaide kudasai.
Хичээлийн үеэр ухаалаг утас бүү хэрэглэ.
A: Borudo-san, imasu ka. B: Ima gaishutsuchū desu. Sanji goro modorimasu.
A: Болд байна уу? B: Одоо гадагшаа гарсан байгаа. 3 цагийн орчим эргэж ирнэ.

💡 📎 Цаг хугацааны үгийн ард «中» залгавал тэр хугацааны дотор гэсэн утга болно. «今日中», «今年中» зэрэгт «ちゅう» биш «じゅう» гэж уншина: 「今日中に 出して ください」 (өнөөдөртөө багтаан өгнө үү), 「今週中」 (энэ долоо хоногт багтаан).

💡 📎 «世界», «日本» зэрэг газрын үгийн ард «中(じゅう)» залгавал «тэр газар бүхэлдээ» гэсэн утга: 「世界中の 人」 (дэлхий даяарх хүмүүс), 「モンゴル中で 有名」 (Монгол даяар алдартай).

Дасгал (2)
83

Тусгай хүндэтгэлийн үйл үгс

Зарим түгээмэл үйл үг «~れる/られる»-гийн оронд огт өөр, тусгай хүндэтгэлийн үгтэй. Монголд «идэх → зооглох», «явах → морилох» гэдэгтэй адил санаа.

Жишээ: 食べる・飲む → 召し上がる, 行く・来る・いる → いらっしゃる, 見る → ご覧になる, 言う → おっしゃる, する → なさる, 知っている → ご存じだ, くれる → くださる. «~ている» → «~ていらっしゃる».

Тусгай хэлбэр байгаа бол «れる/られる»-гаас илүү эелдэг бөгөөд илүү түгээмэл хэрэглэгдэнэ.

Sensei, nani o meshiagarimasu ka.
Багш аа, та юу зооглох вэ?
Shachō wa ima dochira ni irasshaimasu ka.
Захирал одоо хаана байгаа вэ?
Borudo-sensei wa kenkyūshitsu de hon o yonde irasshaimasu.
Болд багш судалгааны өрөөндөө ном уншиж байгаа.
Buchō, kono nyūsu o gozonji desu ka.
Дарга аа, та энэ мэдээг мэдэх үү?

💡 «いらっしゃる», «おっしゃる», «なさる», «くださる»-гийн ます-хэлбэр нь «~ります» биш «~います» болно: いらっしゃいます, おっしゃいます, なさいます, くださいます.

Дасгал (2)

Тусгай хүндэтгэлийн үгсийн хүснэгт

Эдгээрийг цээжлэх хэрэгтэй. *-тэй үгсийн ます-хэлбэр нь «~います» болно.

УтгаV-るV-ます

🎬 Сэтгүүлч Ōкавагаас тамирчны амьдралын хамгийн сайхан зүйл юу байсныг асуухад тэр сайн нөхөдтэй болсноо хэлнэ: залуудаа ганцаараа хэт хичээдэг байсан ч аажимдаа багийнхантайгаа туслалцан тоглодог болжээ. Цаашдын төлөвлөгөөний тухайд хэдэн сар амраад, дараа нь залуу тамирчдад хөл бөмбөг заахаар болсон гэнэ. Сэтгүүлч түүнийг сайн амраарай гэж ерөөнө.

84

«~-аас аль нь хамгийн ~ вэ?» — гурав ба түүнээс дээш зүйлийг харьцуулах

«~で 何が いちばん~か» нь гурав ба түүнээс олон зүйл, хүн, газрыг харьцуулж, «хамгийн ~» нь аль болохыг асуух, хариулахад хэрэглэнэ.

Харьцуулж буй хүрээг «で»-ээр заана: 「クラスで」「モンゴルで」「くだもので」. Асуух үг нь юмыг «何», хүнийг «だれ», газрыг «どこ», цагийг «いつ» гэнэ.

Хариулахдаа «~が いちばん~です» гэнэ. Хоёр зүйлд «どちら» (№71), гурав ба түүнээс олонд «何/だれ/どこ» гэж ялгаж сураарай.

A: Mongoru ryōri de nani ga ichiban suki desu ka. B: Hōshōru ga ichiban suki desu.
A: Монгол хоолноос юунд хамгийн их дуртай вэ? B: Хуушуурт хамгийн их дуртай.
A: Kurasu de dare ga ichiban hayaku kimasu ka. B: Sara-san desu.
A: Ангиасаа хэн хамгийн эрт ирдэг вэ? B: Сараа.
Mongoru de doko ga ichiban kirei da to omoimasu ka.
Монголд хаана хамгийн үзэсгэлэнтэй гэж бодож байна?
Ichinen de itsu ga ichiban samui desu ka.
Жилийн дотор хэзээ хамгийн хүйтэн байдаг вэ?
Дасгал (2)
85

«~болсон, ~дог болсон» — шинэ байдал, шинэ зуршил

«~ように なる» нь өмнө нь байгаагүй байдал бий болсон, эсвэл өмнө нь хийдэггүй байсан зүйлээ шинэ зуршил болгосныг хэлнэ. Монголоор «~дог болсон», «~чаддаг болсон».

Үйл үгийн толь бичгийн хэлбэр (V-る) дээр залгана. Ихэвчлэн өнгөрсөн «~ように なりました» хэлбэрээр хэрэглэнэ.

Боломжийн хэлбэртэй хамт «~できるように なった», «読めるように なった» гэвэл «чаддаг болсон» гэсэн утга (№61-ийг давт).

Nihon e kite kara, maiasa gohan o taberu yō ni narimashita.
Японд ирснээс хойш өглөө бүр цайгаа уудаг болсон.
Saikin wa Mongoru demo ōku no mise de kādo o tsukau yō ni narimashita.
Сүүлийн үед Монголд ч олон дэлгүүрт карт хэрэглэдэг болсон.
Sofu wa me ga waruku natte, terebi o chikaku de miru yō ni narimashita.
Өвөө маань нүд муудаад зурагтаа ойроос үздэг болсон.

💡 ❗ Өмнө нь хийдэг байсан зүйлээ хийхээ больсон бол «~ように ならない» биш «~なく なる» хэлбэр хэрэглэнэ: 「たばこを すわなく なりました」 (тамхи татахаа больсон), 「いそがしくて、本を 読まなく なりました」 (завгүй болоод ном уншихаа больсон).

Дасгал (2)
86

«~хийхээр болсон (тогтсон)», «~хийх журамтай»

«~ことに なって いる» нь бусдын шийдвэр, тохиролцоогоор тогтсон төлөвлөгөө, эсвэл дүрэм журмыг бусдад тайлбарлахад хэрэглэнэ. Монголоор «~хийхээр болсон байгаа», «~хийх ёстой (журамтай)».

Үйл үгийн V-る эсвэл V-ない хэлбэр дээр залгана: 「行く ことに なって います」「すわない ことに なって います」.

Дүрэм тайлбарлахдаа «~ても いい», «~なければ ならない», «~ては いけない» зэрэгтэй хамт хэрэглэж болно: 「ここで しゃしんを とっては いけない ことに なって います」.

Raishū no doyōbi, Borudo-san to yama e iku koto ni natte imasu.
Ирэх долоо хоногийн бямба гаригт Болдтой ууланд явахаар болсон.
Kono ryō de wa yoru jūichiji made ni kaeranakereba naranai koto ni natte imasu.
Энэ дотуур байранд шөнийн 11 цагаас өмнө буцаж ирэх ёстой журамтай.
Bijutsukan no naka de wa shashin o toranai koto ni natte imasu.
Уран зургийн музей дотор зураг авахгүй байх журамтай.
Kono kaisha de wa kin'yōbi wa sūtsu o kinakute mo ii koto ni natte imasu.
Энэ компанид баасан гаригт костюм өмсөхгүй байж болно гэсэн журамтай.

💡 «~ことに する» (өөрөө шийдэх) болон «~ことに なる» (бусдаар шийдэгдэх)-гээс ялгаатай нь «~ことに なって いる» нь аль хэдийн тогтсон, одоо хүчинтэй байгаа төлөвлөгөө, дүрмийг хэлнэ.

Дасгал (2)
87

Хүндэтгэлийн хэлбэр «お~になる»

«お~に なる» нь нөгөө хүний (дээд хүн, үйлчлүүлэгчийн) үйлдлийг хүндэтгэлтэйгээр хэлэх хэлбэр. «~れる/られる» (№80)-аас илүү эелдэг.

Үйл үгийн ます-хэлбэрээс «ます»-г хасаж, өмнө нь «お», ард нь «に なる» залгана: 帰ります → お帰りに なります, 休みます → お休みに なります, 待ちます → お待ちに なります.

Даруу хэлбэр «お~する» (№77, өөрийн үйлдэл)-тэй андуурахгүй байх: «お待ちします» = би хүлээнэ, «お待ちに なりますか» = та хүлээх үү?

Shachō wa nanji goro okaeri ni narimasu ka.
Захирал хэдэн цагийн орчим буцаж ирэх вэ?
Sensei wa mō kono hon o oyomi ni narimashita ka.
Багш аа, та энэ номыг уншчихсан уу?
Basu o omachi ni naru kata wa kochira ni narande kudasai.
Автобус хүлээж буй хүмүүс энд жагсана уу.
Otsukare deshō. Dōzo yukkuri oyasumi ni natte kudasai.
Ядарсан байх. Та сайн амраарай.

💡 ❗ «います», «寝ます», «見ます» зэрэг «ます»-гийн өмнө ганцхан үетэй үйл үгэнд «お~に なる» хэлбэр хэрэглэдэггүй: «おいに なる» ✗, «おしに なる» ✗. Оронд нь тусгай хүндэтгэлийн үг (いらっしゃる, ご覧に なる, なさる) хэрэглэнэ.

💡 III бүлгийн «する»-ийн хүндэтгэл нь «なさる», нэр үгтэй «~する» нь «ご+N+に なる» (ご利用に なる) эсвэл «N+される».

Дасгал (2)