← JLPT N4
N4 · 第7章

Хайртай төгөлдөр хуур

Энэ бүлгийн дараа: Хобби, дугуйлангийн хичээлийн талаар ярихдаа авсан сануулга, ахиц дэвшлийнхээ тухай ярих. Хобби, суралцаж буй зүйлийнхээ талаар цаашдын хүсэл, төлөвлөгөөгөө хэлэх.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 36 · Яриа (1)
TRY! N4 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N4 CD

🎬 Ямада Сүзүкигийн хобби төгөлдөр хуур гэдгийг мэдээд хэдэн наснаасаа эхэлснийг асууна. Сүзүки 3 настайгаасаа эхэлсэн ч эхэндээ дургүй байсан, төгөлдөр хуурч аав нь «тоглохоор бүү яв, дасгалаа хий!» гэж өдөр бүр загнадаг байсан тул хэцүү байсан гэнэ. Гэвч аав нь тэвчээртэй зааж өгснөөр хэцүү аялгуу тоглож чаддаг болж, улмаар дуртай болсноо ярина.

57

«Бүү ~!», «~ж болохгүй!» — хатуу хориглох

«V-る + な» нь «Битгий …!» гэж хүчтэй хориглоход хэрэглэнэ. Монголоор «бүү …», «…ж болохгүй!».

Спортын тамирчинг дэмжих хашхираан, олон нийтийн газрын анхааруулга, тэмдэг тэмдэглэгээний утгыг тайлбарлах, эрэгтэй найзуудын хооронд, эцэг эх хүүхэддээ, нохой муурыг загнахад их хэрэглэгддэг.

Бусдын хэлсэн хоригийг дамжуулахад ч хэрэглэнэ: 「先生は 教室で スマホを 使うなと 言いました」.

Abunai! Sawaru na!
Аюултай! Бүү хүр!
Akirameru na! Ganbare!
Бүү бууж өг! Зүтгэ!
Kono māku wa koko de oyogu na to iu imi desu.
Энэ тэмдэг «энд бүү сэл» гэсэн утгатай.
Chichi ni yoru osoku dekakeru na to iwaremashita.
Аав шөнө орой гадагшаа бүү гар гэж хэлсэн.

💡 Маш хатуу хоригийн хэлбэр тул ахмад, дээд хүн эсвэл сайн танихгүй хүнд хэлбэл бүдүүлэг болно. Эелдэгээр «~ないで ください» гэнэ.

💡 Үйл үгийн «ない»-хэлбэр биш, толь бичгийн хэлбэрт «な» залгана: «行かないな» биш «行くな».

Дасгал (2)
58

Тушаах хэлбэр (命令形) — «~!», «заавал ~!»

Тушаах хэлбэр (命令形) нь «заавал хий!» гэж хүчтэй тушаахад хэрэглэнэ. Хэрэглэх нөхцөл нь «~な»-тай ижил: спортын хашхираан, тэмдэгний утга, эрэгтэй найзуудын хооронд, эцэг эх хүүхэддээ, бусдын хэлснийг дамжуулах.

I бүлэг: толь бичгийн хэлбэрийн сүүлийн う-эгшигт үеийг え-эгшигт үе болгоно — 急ぐ → 急げ, 行く → 行け, 走る → 走れ, 飲む → 飲め.

II бүлэг: «る» → «ろ» — 寝る → 寝ろ, 食べる → 食べろ, 起きる → 起きろ.

III бүлэг: する → しろ, 来る → 来い(こい).

Hayaku okiro! Chikoku suru zo.
Хурдан бос! Хоцорно шүү.
Borudo, hashire! Mō sukoshi da!
Болд, гүй! Бараг хүрлээ!
Kono māku wa hidari e magare to iu imi desu.
Энэ тэмдэг «зүүн тийш эргэ» гэсэн утгатай.
Kōchi wa itsumo mizu o takusan nome to iimasu.
Дасгалжуулагч үргэлж ус их уу гэж хэлдэг.

💡 Хүчтэй тушаал тул ахмад, дээд хүн, сайн танихгүй хүнд хэлбэл бүдүүлэг. Эелдэгээр «~て ください» гэнэ.

💡 Plus「~なさい」: «V-ます + なさい» (起きます → 起きなさい). Эцэг эх хүүхэддээ, багш сурагчдадаа тушаахад хэрэглэнэ. 命令形-ээс зөөлөн бөгөөд шалгалтын даалгаврын зааварт маш их гардаг: 「正しい ものを えらびなさい」 (зөвийг нь сонго). Жишээ: 「もう 10時よ。早く ねなさい」, 「やさいも 食べなさい」.

Дасгал (2)
59

«~гэж» — найзтай ярихад «と»-г орлох «って»

Найз нөхөдтэй энгийн ярихдаа «~と言う», «~と思う», «~と書いてある» зэргийн «と»-гийн оронд «って» хэрэглэнэ.

Энгийн хэлбэр болон ишлэл дээр шууд залгана: 「あした 来るって 言って いました」, 「『ちゅうい』って 書いて あります」.

Монгол хэлний «гэж», «гэнэ», «гэсэн» гэдэгтэй дүйнэ.

Sara-san, kyō wa chotto okureru tte itte imashita yo.
Сараа өнөөдөр жаахан хоцорно гэж хэлж байсан шүү.
Asoko ni "tachiiri kinshi" tte kaite aru yo.
Тэнд «Орохыг хориглоно» гэж бичсэн байна шүү.
Kono hon, omoshiroi tte omowanai?
Энэ ном сонирхолтой гэж бодохгүй байна уу?

💡 Найзтай ярихдаа «~と言っていた»-гийн «言っていた»-г орхиж, зөвхөн «~って» гэж хэлээд бусдаас сонссоноо дамжуулж болно: A「ボルドさん、パーティーに 来るって?」 B「うん、少し おそく なるって」 (Болд үдэшлэгт ирэх юм уу? — Тийм, жаахан хоцорно гэсэн).

Дасгал (2)
60

«(надад) ~ж өгөх» — бусдын үйлдэлд талархах

«~てくれる» нь өөр хүн надад (эсвэл манай талын хүнд) тус болох үйлдэл хийснийг талархалтайгаар хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «…ж өгсөн».

Үйлдлийг хүлээн авагч нь «わたし» тул «わたしに» гэдгийг ихэвчлэн хэлдэггүй.

«~てあげる» нь би бусдад, «~てもらう» нь би бусдаар хийлгэх (хүлээн авагч өгүүлэгдэхүүн) — харин «~てくれる»-д үйлдэл хийгч өгүүлэгдэхүүн болно.

Chiisai toki, sofu wa yoku uma ni nosete kuremashita.
Бага байхад өвөө маань намайг мориндоо байнга суулгадаг байсан.
Sara-san ga eki made kuruma de okutte kuremashita.
Сараа намайг буудал хүртэл машинаар хүргэж өгсөн.
Ane wa itsumo watashi no shukudai o mite kuremasu.
Эгч маань үргэлж миний даалгаврыг шалгаж өгдөг.

💡 Үйлдэл нь баярлуулсан бол «~てくれる», төвөг удсан, хэцүү байсан бол идэвхгүй хэв (受身形) хэрэглэнэ: 「友だちが ケーキを 持って きて くれた」 (найз бялуу авчирч өгсөн — баярласан) ↔ 「夜中に 友だちに 来られた」 (шөнө дунд найз ирчихсэн — төвөгтэй байсан).

💡 Plus「~をくれる」: өөр хүн надад ямар нэг эд зүйл бэлэглэхэд «くれる» хэрэглэнэ: 「兄が わたしに 本を くれました」, 「たんじょう日に サラさんが マフラーを くれた」. Би бусдад өгөхөд «あげる».

💡 Plus「~をくださる」: «くれる»-гийн хүндэтгэлийн хэлбэр нь «くださる», ます-хэлбэр нь «くださいます» («くださります» биш). 「先生が 辞書を くださいました」 (багш толь бичиг өгсөн), 「社長は いつも アドバイスを して くださいます」.

Дасгал (2)
61

«~чаддаг болох» — чадваргүйгээс чадвартай болох өөрчлөлт

«~ようになる» нь өмнө нь чаддаггүй байсан зүйлээ чаддаг болсон өөрчлөлтийг хэлнэ. Монголоор «…чаддаг болсон», «…болж ирсэн».

Ихэвчлэн чадах хэлбэр (可能形) дээр залгана: ひける → ひけるように なった. Мөн «わかる», «できる», «見える», «聞こえる» зэрэг чадварын утгатай үгтэй хэрэглэнэ.

Mongoru ni kite, uma ni noreru yō ni narimashita.
Монголд ирээд морь унаж чаддаг болсон.
Mainichi renshū shite, kanji ga yomeru yō ni narimashita.
Өдөр бүр дасгал хийж ханз уншиж чаддаг болсон.
Megane o kaketara, kokuban no ji ga yoku mieru yō ni natta.
Нүдний шил зүүсний дараа самбарын үсэг сайн харагддаг болсон.
Itsu nihongo no nyūsu ga wakaru yō ni narimasu ka.
Хэзээ японы мэдээг ойлгодог болох вэ?

💡 Чадах хэлбэрт тусагдахууныг ихэвчлэн «が»-гаар заана: 「日本語が 話せるように なった」.

Дасгал (2)

🎬 Сүзүки сүүлийн үед төгөлдөр хуурын сайхныг ойлгож эхэлснээ ярина. Удахгүй аавынхаа төрсөн өдөр болох тул аавдаа зориулан түүний дуртай Шопены аялгууг сурч тоглохоор шийдсэнээ хэлнэ. Ямада үүнийг сайшааж, өөрөө ч ирээдүйд хүүхдээ төгөлдөр хуурт суралцуулмаар байгаагаа хэлнэ.

62

«~байдал, ~ын хэмжээ» — тэмдэг нэрийг нэр үг болгох

«~さ» нь тэмдэг нэрийг нэр үг болгоно. い-тэмдэг нэрийн «い»-г хасаж, な-тэмдэг нэрийн үндсэнд «さ» залгана: 高い → 高さ (өндөр), 楽しい → 楽しさ (баяр баясгалан), 大切 → 大切さ (чухал ач холбогдол).

Монгол хэлний «өндөр — өндрийн хэмжээ», «сайхан — сайхан чанар», «-ал, -ц» дагавартай төстэй: хэмжээ (長さ, 重さ) эсвэл чанар, мэдрэмж (やさしさ, 楽しさ) илэрхийлнэ.

«いい» нь «よさ» болно.

Kono kawa no nagasa wa nan-kiro desu ka.
Энэ голын урт хэдэн км вэ?
Gaikoku ni sunde, kazoku no taisetsusa ga wakarimashita.
Гадаадад амьдраад гэр бүлийн үнэ цэнийг ойлгосон.
Mongoru no fuyu no samusa wa kibishii desu.
Монголын өвлийн хүйтэн ширүүн.
Sara-san no yasashisa ni kandō shimashita.
Сарагийн эелдэг сайхан сэтгэлд сэтгэл хөдөлсөн.
Дасгал (2)
63

Санаа зорилгын хэлбэр (意向形) — «~ъя», «~ье»

«~よう» (意向形) нь «~ましょう»-гийн энгийн хэлбэр. Найзаа урих («явъя»), нөгөө хүнд тус болохыг санал болгох («хийж өгье»), өөрийн шийдвэр, санаагаа хэлэхэд хэрэглэнэ.

I бүлэг: толь бичгийн хэлбэрийн сүүлийн う-эгшигт үеийг お-эгшигт үе болгоод «う» нэмнэ — 書く → 書こう, 話す → 話そう, 読む → 読もう, 行く → 行こう.

II бүлэг: «る» → «よう» — 食べる → 食べよう, 見る → 見よう, 起きる → 起きよう.

III бүлэг: する → しよう, 来る → 来よう(こよう).

A: Nichiyōbi, Tereruji e ikō yo. B: Ii ne. Nan de iku?
A: Ням гарагт Тэрэлж явъя л даа. B: Сайхан байна. Юугаар явах вэ?
Tsukareta ne. Chotto yasumō.
Ядарлаа шүү. Жаахан амаръя.
A: Nimotsu, omosō da ne. Motō ka. B: Arigatō.
A: Ачаа хүнд харагдаж байна. Барьж өгөх үү? B: Баярлалаа.

💡 «~ようか» нь «~ましょうか»-гийн энгийн хэлбэр: тус болохыг санал болгох эсвэл хамт хийхийг асуухад хэрэглэнэ.

Дасгал (2)
64

«~хаар бодож байна» — шийдсэн санаа, төлөвлөгөөгөө хэлэх

«~ようと思っている» нь ямар нэг зүйл хийхээр шийдээд, түүнээс хойш тэгж бодож явааг бусдад хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «…хаар бодож байгаа», «…хаар төлөвлөж байна».

意向形 дээр «と思っている» залгана: 行こう → 行こうと 思って います.

«~ようと思います» нь тэр мөчид шийдсэн санааг, «~ようと思っています» нь нэлээд хугацаанд тээж яваа төлөвлөгөөг илэрхийлэх хандлагатай.

Natsuyasumi wa Gobi e ryokō ni ikō to omotte imasu.
Зуны амралтаар говь руу аялахаар бодож байна.
Rainen, kuruma no unten o naraō to omotte imasu.
Ирэх жил машин жолоодож сурахаар бодож байна.
Konban wa hayaku neyō to omotte iru.
Өнөө орой эрт унтахаар бодож байна.
Дасгал (2)
65

«~ын төлөө», «~хын тулд» — зорилгыг тодорхой хэлэх

«~ために、…» нь «…» гэдэг үйлдлийг ямар зорилгоор хийж байгааг тодорхой хэлнэ. Монголоор «…ын төлөө», «…хын тулд».

Нэр үг + «の» + ために (家族のために), үйл үгийн толь бичгийн хэлбэр + ために (買うために).

«ために»-ийн өмнөх үйлдэл ба дараах үйлдлийг хоёуланг нь хүн өөрийн хүсэл зоригоор хийдэг байх ёстой.

Kodomo no tame ni, mainichi hataraite imasu.
Хүүхдийнхээ төлөө өдөр бүр ажиллаж байна.
Nihon no daigaku ni hairu tame ni, nihongo o benkyō shite imasu.
Японы их сургуульд орохын тулд япон хэл сурч байна.
Geru o kau tame ni, okane o tamete imasu.
Гэр авахын тулд мөнгө хуримтлуулж байна.

💡 「ために」と「ように」: хоёулаа зорилго заах боловч өөрийн хүсэл зоригоор хийх үйлдэлд «ために», нөхцөл байдал сайжрахыг хүсэхэд (ялангуяа ない-хэлбэр, чадах хэлбэр, わかる/見える гэх мэт) «ように» хэрэглэнэ (55-р цэгийг үз). Жишээ: 「医者に なる ために、べんきょうします」 ↔ 「ねつが 早く 下がるように、くすりを 飲みます」.

Дасгал (2)
66

«~хаар шийдсэн», «~х бодолтой» — хатуу санаа зорилго

«~つもりだ» нь өөрийн хатуу шийдсэн санаа зорилгоо хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «…хаар шийдсэн», «…х гэж байгаа».

Толь бичгийн хэлбэр эсвэл ない-хэлбэр дээр залгана: 行く つもりです, 行かない つもりです.

Найзтай ярихдаа «だ»-г хасаж «~つもり。» гэж төгсгөж болно.

Rainen, Nihon e ryūgaku suru tsumori desu.
Ирэх жил Японд суралцахаар шийдсэн.
Kotoshi no jūnigatsu ni enu-yon o ukeru tsumori desu.
Энэ оны 12-р сард N4 шалгалт өгөхөөр төлөвлөж байна.
A: Ashita no pātī, iku? B: Uun, ikanai tsumori.
A: Маргаашийн үдэшлэгт очих уу? B: Үгүй, очихгүй гэж бодож байна.

💡 «~ようと思っている»-оос «~つもりだ» нь илүү хатуу, тодорхой шийдвэрийн өнгөтэй.

Дасгал (2)
67

Үйлдүүлэх хэв (使役形) — «~уулах, ~лгах»

«[人A]は[人B]に V-させる» нь A хүн B-д заавар өгөх эсвэл албадан ямар нэг зүйл хийлгэж, B түүнийг хийсэн гэдгийг хэлнэ. Монгол хэлний «-уул/-үүл, -лга/-лгэ» (идүүлэх, уншуулах, хүлээлгэх) дагавартай яг адил.

I бүлэг: толь бичгийн хэлбэрийн сүүлийн う-эгшигт үеийг あ-эгшигт үе болгоод «せる» нэмнэ — 書く → 書かせる, 話す → 話させる, 読む → 読ませる (う → わ: 習う → 習わせる).

II бүлэг: «る» → «させる» — 食べる → 食べさせる, 見る → 見させる, 起きる → 起きさせる. III бүлэг: する → させる, 来る → 来させる(こさせる).

Туслах үг: тусагдахуунтай үйл үг бол «[人]に[物]を V-させる» (子どもに やさいを 食べさせる), тусагдахуунгүй үйл үг бол «[人]を V-させる» (子どもを 外で あそばせる).

Haha wa otōto ni mainichi gyūnyū o nomasemasu.
Ээж дүүд маань өдөр бүр сүү уулгадаг.
Sensei wa Borudo-san ni sakubun o yomasemashita.
Багш Болдод зохион бичлэгээ уншуулсан.
Kōchi wa senshu o ichijikan hashirasemashita.
Дасгалжуулагч тамирчдыг 1 цаг гүйлгэсэн.
Shōrai, kodomo ni batōkin o narawasetai desu.
Ирээдүйд хүүхдээ морин хуурт суралцуулмаар байна.

💡 Ахмад, дээд хүнийг [人B]-ийн байранд тавьж болохгүй. Дээд хүнээр ямар нэг зүйл хийлгэхийг гуйсан бол үйлдүүлэх хэв биш «~てもらう・~ていただく» хэрэглэнэ: «先生に 作文を 見させました» ✕ → 「先生に 作文を 見て いただきました」 ○.

💡 Үйлдүүлэх хэв нь «зөвшөөрөх, хийлгэж өгөх» утгаар ч хэрэглэгдэнэ: 「父は わたしに 好きな 大学を えらばせて くれました」 (аав надад дуртай их сургуулиа сонгуулсан), 「先生は 学生に 自由に 話させました」 (багш оюутнуудад чөлөөтэй ярих боломж олгосон).

Дасгал (2)