← JLPT N4
N4 · 第6章

Модон дээрх зулзага

Энэ бүлгийн дараа: Найзаасаа болсон явдлын учрыг асууж тодруулах. Өөрт тохиолдсон хүндрэл, бэрхшээлийнхээ талаар найздаа тайлбарлах. Болсон явдлыг найздаа тайлбарлаж, сэтгэгдлээ хэлэх. Гэмтэл авсан найзынхаа санааг зовж, зөвлөгөө өгөх.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 29 · Яриа (1)
TRY! N4 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N4 CD

🎬 Сато Сүзүкигийн гар улайсан байхыг анзаараад юу болсныг асууж, эмнэлэгт үзүүлсэн нь дээр биш үү гэж санаа зовно. Сүзүки саяхан жаахан муурын зулзаганд хазуулснаа хэлэхэд Сато гайхна.

46

«~юм уу?», «~юм аа» — найзтай ярихдаа учир асуух, тайлбарлах

Эелдэг ярианд учир шалтгаан асууж, тайлбарлахдаа «~んです» хэрэглэдгийг бид мэднэ. Найз нөхөдтэйгээ энгийн ярихдаа түүний оронд «~の?» (асуулт) болон «~んだ» (тайлбар) хэрэглэнэ.

Энгийн хэлбэр (Pl) дээр залгана. な-тэмдэг нэр ба нэр үгийн «だ» нь «な» болно: ひまだ → ひまなの?, 学生だ → 学生なんだ.

«~の» нь хүүхэн хүмүүсийн ярианд илүү элбэг; эрэгтэйчүүд тайлбарлахдаа ихэвчлэн «~んだ» гэнэ. Монголоор «юу болсон юм бэ?», «…юм л даа» гэсэн өнгө аястай.

A: Kinō, dōshite denwa ni denakatta no? B: Gomen, mō nete ita n da.
A: Өчигдөр яагаад утсаа аваагүй юм бэ? B: Уучлаарай, аль хэдийн унтчихсан байсан юм.
A: Borudo-san, genki ga nai ne. B: Un, tesuto ga warukatta n da.
A: Болд, чи сэтгэл тавгүй байна шүү. B: Тийм ээ, шалгалт муу өгчихсөн юм.
A: Sara-san, ashita hima na no? B: Un, nani mo nai no.
A: Сараа, маргааш чөлөөтэй юү? B: Тийм, юу ч байхгүй.
Kono inu, tonari no uchi no inu na n da.
Энэ нохой хөршийн айлын нохой юм.
Дасгал (2)
47

«~бололтой», «~юм шиг байна» — мэдрэмж, ажигласан зүйлдээ үндэслэн дүгнэх

«~ようだ» нь тухайн мөчид өөрөө харсан, сонссон, хүрч мэдэрсэн, амталсан, үнэрлэсэн зүйлдээ тулгуурлан «…бололтой» гэж дүгнэхэд хэрэглэнэ.

Энгийн хэлбэр дээр залгана. な-тэмдэг нэр → «~なようだ», нэр үг → «~のようだ» болно: ひまなようだ, 雨のようだ.

Эелдэг хэлбэр нь «~ようです». Монголоор «…бололтой», «…юм шиг байна», «…санагдаж байна» гэж орчуулж болно.

Heya ga kurai desu ne. Dare mo inai yō desu.
Өрөө харанхуй байна. Хэн ч байхгүй бололтой.
Kono gyūnyū, chotto hen na nioi ga suru. Furui yō da.
Энэ сүү жаахан хачин үнэртэй байна. Хуучирсан бололтой.
Soto wa sugoi kaze no yō desu ne.
Гадаа их салхитай бололтой.
Borudo-san wa kyō totemo isogashii yō desu.
Болд өнөөдөр их завгүй байгаа бололтой.
Дасгал (2)
48

«~биш үү?», «~байх аа?» — өөрийн бодлыг зөөлөн хэлж, санал асуух

«~んじゃない?» нь «Би ингэж бодож байна, чи ч гэсэн тэгж бодож байгаа биз дээ?» гэсэн санаагаар өөрийн бодлыг зөөлөн хэлж, нөгөө хүний саналыг асуухад хэрэглэнэ.

Хэлбэр нь үгүйсгэл шиг харагдах боловч ҮГҮЙСГЭХ утга БАЙХГҮЙ. «行かないんじゃない?» бол «явахгүй байх аа», харин «行くんじゃない?» бол «явах байх аа» гэсэн утгатай.

Энгийн хэлбэр дээр залгах бөгөөд な-тэмдэг нэр, нэр үгийн «だ» → «な». Эелдэг хэлбэр нь «~んじゃないですか».

A: Borudo-san, osoi ne. B: Basu ga konde iru n ja nai?
A: Болд удаж байна шүү. B: Автобус түгжирч байгаа байх аа?
Kono kutsu, chotto ōkii n ja nai?
Энэ гутал жаахан том биш үү?
Ashita wa nichiyōbi da kara, mise wa yasumi na n ja nai?
Маргааш ням гараг болохоор дэлгүүр амарна байх аа?
Kaze nara, kyō wa hayaku neta hō ga ii n ja nai desu ka.
Ханиад хүрсэн бол өнөөдөр эрт унтсан нь дээр биш үү?

💡 Үгүйсгэлийн утгагүй гэдгийг анхаар: «高いんじゃない?» = «үнэтэй байх аа» (үнэтэй гэж бодож байна).

Дасгал (2)
49

Хохирол амссан утгатай идэвхгүй хэв (受身形)

Бусдын үйлдэл эсвэл ямар нэг үзэгдлээс болж хохирол амссан, дургүйцсэн гэдгээ илэрхийлэхэд идэвхгүй хэв (受身形) хэрэглэнэ. Монголоор «нохойд хазуулсан», «бороонд цохиулсан» гэдэгтэй төстэй.

Үйлдлийг хийсэн хүнийг «に»-ээр заана: 「犬に かまれました」. Хохирол амссан хүн (ихэвчлэн «わたし») өгүүлэгдэхүүн болно.

Хийсэн үйлдэл нь хүний эд зүйл, биеийн хэсэгт хамаарвал «[人]に[物]を + 受身形» бүтэц хэрэглэнэ: 「わたしは 弟に くつを よごされた」.

Хэлбэржүүлэх нь: I бүлэг — «ない»-гийн өмнөх хэлбэр + «れる» (かむ → かまれる, とる → とられる); II бүлэг — «る» → «られる» (たべる → たべられる); する → される, くる → こられる.

Watashi wa basu no naka de ashi o fumaremashita.
Би автобусан дотор хөлөө гишгүүлсэн.
Borudo-san wa densha de saifu o toraremashita.
Болд галт тэргэнд түрийвчээ хулгайд алдсан.
Yūbe akachan ni nakarete, yoku neraremasen deshita.
Өнгөрсөн шөнө нялх хүүхэд уйлаад сайн унтаж чадсангүй.
Sanpo no tochū de, ame ni furaremashita.
Салхинд гарсан замдаа бороонд цохиулсан.

💡 Эд зүйлийг өгүүлэгдэхүүн болгож «わたしの くつは 弟に よごされた» гэвэл хачирхалтай. Хохирол амссан хүнийг өгүүлэгдэхүүн болгож «わたしは 弟に くつを よごされた» гэж хэлнэ.

💡 「~られる」と「~てもらう」: үйлдэл нь танд төвөг, гай болсон бол идэвхгүй хэв, харин тус болж талархаж байвал «~てもらう» хэрэглэнэ. Жишээ: 「姉に 日記を 読まれた」 (эгч миний өдрийн тэмдэглэлийг уншчихсан — дургүй), 「姉に 作文を 読んで もらった」 (эгч зохион бичлэгийг минь уншиж өгсөн — талархалтай).

💡 «雨に ふられる» шиг өгүүлбэрт үйл үг тусагдахуунгүй ч гэсэн идэвхгүй хэв ашиглан «дургүй зүйл тохиолдсон» гэдгийг илэрхийлдэг нь япон хэлний онцлог.

Дасгал (2)

🎬 Сүзүки модон дээр гарчихаад бууж чадахгүй мияулж байсан зулзагыг аврах гэж өөрөө модонд авирсан тухайгаа ярина. Цочсон зулзага түүнийг хазсан ч гэмтээгүйд баярлана. Сато «хэтэрхий сайхан сэтгэлтэй юм аа» гээд шарх нь муудахгүйн тулд эмнэлэгт очихыг зөвлөхөд Сүзүки бага зэрэг хазуулсан, одоо өвдөхгүй байгаа гэж тайвшруулна.

50

«~чигээр нь орхих» — байдлыг өөрчлөхгүй хэвээр үлдээх

«~ておく» нь одоогийн байдлыг өөрчлөлгүй, хэвээр нь үргэлжлүүлэн орхиход хэрэглэнэ. Монголоор «…чигээр нь үлдээх», «…хэвээр нь байлгах».

Үйл үгийн て-хэлбэрт «おく» залгана: あける → あけて おく (онгорхой орхих), つける → つけて おく (асаалттай үлдээх).

«そのままに して おく» нь «байгаа чигээр нь орхих» гэсэн тогтвортой хэллэг.

Mada tsukaimasu kara, terebi wa tsukete oite kudasai.
Одоохондоо үзэх гэж байгаа болохоор зурагтыг асаалттай нь орхиорой.
Atsui node, mado o akete okimashō.
Халуун байгаа тул цонхыг онгорхой орхиё.
A: Kono isu, katazukemashō ka. B: Ato de mata tsukau node, sono mama ni shite oite kudasai.
A: Энэ сандлыг хураах уу? B: Дараа дахиад хэрэглэх тул байгаа чигээр нь орхиорой.

💡 «~ておく» нь «урьдчилан бэлтгэх» (өмнө үзсэн 42-р цэг «調べておきます») гэсэн утгатай ч хэрэглэгддэг. Энд харин «өөрчлөхгүй орхих» утга.

Дасгал (2)
51

«~х гэж байна», «~х нь» — ойрын үед болох гэж буйг хэлэх

«V-ます + そうだ» нь ямар нэг үйлдэл, өөрчлөлт болохын яг өмнө, «удахгүй болох нь» гэдгийг харж хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «…х гэж байна», «…х нь ээ».

Үйл үгийн ます-хэлбэрээс «ます»-г хасаад «そうだ» залгана: ふります → ふりそうだ, おちます → おちそうだ.

Өнгөрсөн хэлбэр «~そうだった» нь «…х шахсан, …х дөхсөн» гэсэн утгатай: 「ころびそうだった」 = унах шахсан.

Kumo ga kuroku natte kimashita. Yuki ga furisō desu.
Үүл харлаж ирлээ. Цас орох нь.
Shatsu no botan ga toresō desu yo.
Цамцны тань товч мултрах гэж байна шүү.
Kōri no ue de korobisō ni narimashita.
Мөсөн дээр халтирч унах шахлаа.
Ano ko wa ima ni mo nakisō na kao o shite imasu.
Тэр хүүхэд одоо л уйлах гэж байгаа царайтай байна.

💡 Энэ «そうだ» нь тэмдэг нэрт залгаж «харагдах байдал» (ж. 「おいしそう」) заадаг «そうだ»-тай ижил хэлбэртэй. Сонссон мэдээ дамжуулдаг «~そうだ» (энгийн хэлбэр + そうだ)-тай андуурахгүй байх.

Дасгал (2)
52

«~сан ч», «~байсан ч» — хүлээлтийн эсрэг үр дүн

«~ても、…» нь ердийн бодлоор хүлээгдэж буй зүйлийн эсрэг үр дүнг хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «…сан ч», «…байсан ч гэсэн».

Хэлбэр: үйл үг — て-хэлбэр + も (聞いても, 読んでも, しても); い-тэмдэг нэр — «い» → «くても» (高くても, いい → よくても); な-тэмдэг нэр, нэр үг — «でも» (ひまでも, 雨でも).

Үгүйсгэл нь «~なくても»: 聞かなくても, 高くなくても, ひまじゃなくても/ひまでなくても, 雨じゃなくても.

«どんなに», «たとえ», «いくら» зэрэг үгтэй хамт хэрэглэвэл утгыг улам хүчтэй болгоно: 「いくら 練習しても、うまく なりません」.

Kusuri o nonde mo, netsu ga sagarimasen.
Эм уусан ч халуун буурахгүй байна.
Samukute mo, Borudo-san wa maiasa hashirimasu.
Хүйтэн байсан ч Болд өглөө бүр гүйдэг.
Ame demo, Nādamu no keiba wa arimasu.
Бороотой байсан ч наадмын морины уралдаан болно.
Yoyaku shinakute mo, kono resutoran ni hairemasu.
Захиалга өгөөгүй ч энэ ресторанд орж болно.

💡 Асуух үг + ~ても/でも нь «хэзээ ч, хаана ч, юу ч … байсан» буюу «бүгд» гэсэн утгатай: 「いつ 電話しても、サラさんは いません」 (хэзээ залгасан ч Сараа байдаггүй), 「何を 食べても おいしい」 (юу идсэн ч амттай), 「どんな 仕事でも します」 (ямар ч ажил хийнэ).

💡 「~のに」と「~ても」: «~のに» нь болсон баримтад гайхсан, харамссан, дургүйцсэн сэтгэл хөдлөлийг агуулдаг (өмнө үзсэн 15-р цэг). «~ても» нь сэтгэл хөдлөлгүйгээр зөвхөн «…байсан ч» гэсэн баримтыг хэлнэ. Жишээ: 「かぜなのに、学校へ 来たんですか」 (ханиад хүрсэн байж сургууль ирсэн юм уу — гайхах), 「かぜでも、テストは あります」 (ханиадтай байсан ч шалгалт болно).

Дасгал (2)
53

«~болохоор», «~учир» — шалтгаан ба түүний үр дүн

«~て、…» нь «~» хэсэг шалтгаан болж, үр дүнд нь «…» гэсэн байдал үүссэнийг хэлнэ. Монголоор «…аад», «…болохоор».

Хоёрдугаар хэсэгт ихэвчлэн сэтгэл хөдлөл (うれしい, こまる, びっくりする, よかった) эсвэл чадахгүй байх (~られない, わからない) утгатай үг ирнэ.

Хэлбэр: する → して/しなくて; 高い → 高くて/高くなくて; ひま → ひまで/ひまじゃなくて; 雨 → 雨で/雨じゃなくて.

Hisashiburi ni kazoku ni aete, ureshikatta desu.
Удаан хугацааны дараа гэр бүлтэйгээ уулзаж чадаад баяртай байлаа.
Basu ga nakanaka konakute, komarimashita.
Автобус ирэхгүй удаад бэрхшээлтэй байлаа.
Kono sūpu wa karakute, nomemasen.
Энэ шөл халуун ногоотой болохоор ууж чадахгүй нь.
Ōkii kega ja nakute, yokatta desu ne.
Том гэмтэл биш байсан нь сайн хэрэг.

💡 Хоёрдугаар хэсэгт «~てください», «~しろ», «~ませんか» зэрэг хүсэлт, тушаал, зөвшөөрөл, урилга буюу ярьж буй хүний хүсэл зоригийг илэрхийлсэн үг хэрэглэж болохгүй. «さむくて、まどを しめて ください» гэвэл алдаа — «さむいので/さむいから、…» гэнэ.

💡 «~なくて» ба «~ないで»: «~なくて» нь шалтгаан заана (「さいふを わすれなくて、よかった」). «~ないで» нь «…хийлгүйгээр дараагийн үйлдлийг хийх» гэсэн утгатай (「あさごはんを 食べないで、出かけた」 — өглөөний цай уухгүйгээр гарсан).

Дасгал (2)
54

«хэт ~», «дэндүү ~» — хэмжээнээс хэтрэх

«~すぎる» нь тохирох хэмжээнээсээ хэтэрч, түүнээс болж асуудал үүссэнийг хэлнэ. Монголоор «хэтэрхий», «дэндүү», «хэт их …».

Үйл үгийн ます-үндэс, い-тэмдэг нэрийн «い»-г хассан хэсэг, な-тэмдэг нэрийн үндсэнд «すぎる» залгана: 食べすぎる, 高すぎる, しずかすぎる. «いい» нь онцгой: «よすぎる».

«すぎる» өөрөө II бүлгийн үйл үг шиг хувирна: すぎます, すぎて, すぎた.

Yūbe bōzu o tabesugite, onaka ga itai desu.
Өчигдөр орой бууз хэт их идээд гэдэс өвдөж байна.
Kono kutsu wa ōkisugite, hakemasen.
Энэ гутал хэтэрхий том болохоор өмсөж чадахгүй.
Kono machi wa shizukasugite, chotto sabishii desu.
Энэ хот хэтэрхий нам гүм болохоор жаахан уйтгартай.
Sumaho o misuginai yō ni shite kudasai.
Утсаа хэт их харахгүй байхыг хичээгээрэй.

💡 «~すぎ» хэлбэрээр нэр үг болж болно: 「飲みすぎは 体に よくない」 (хэт их уух нь биед муу), 「はたらきすぎに 気を つけて ください」 (хэт их ажиллахаас болгоомжил).

Дасгал (2)
55

«~х болтугай гэж», «~хгүйн тулд» — хүссэн байдалд хүрэх зорилго

«~ように、…» нь асуудалгүй, сайн байдал («~») үүсэхийг зорьж «…» гэдэг үйлдлийг хийнэ гэсэн утгатай. Монголоор «…хгүйн тулд», «…болохоор», «…чадахаар».

«ように»-ийн өмнө толь бичгийн хэлбэр, ない-хэлбэр эсвэл чадах хэлбэр (見える, 聞こえる, わかる гэх мэт хүний хүсэлд бүрэн захирагддаггүй үг) ирдэг.

Kaze o hikanai yō ni, atatakai fuku o kimasu.
Ханиад хүрэхгүйн тулд дулаан хувцас өмсөнө.
Ushiro no hito ni mo mieru yō ni, ji o ōkiku kakimashita.
Арын хүмүүст ч харагдахаар үсгийг томоор бичлээ.
Tesuto ni gōkaku dekiru yō ni, mainichi benkyō shite imasu.
Шалгалтад тэнцэж чадахын тулд өдөр бүр хичээллэж байна.
Wasurenai yō ni, sumaho ni memo shimasu.
Мартахгүйн тулд утсандаа тэмдэглэнэ.
Дасгал (2)
56

«~ч байгаа, ~ч байгаа» — шалтгаан, тайлбарыг жагсаах

«~し、…し» нь нэг зүйлийн талаар хоёр ба түүнээс дээш тайлбар нэмж жагсаахад хэрэглэнэ. Ихэвчлэн шалтгаан, үндэслэл хэлэхэд ашиглана. Монголоор «…ч байгаа, …ч байгаа болохоор».

Энгийн хэлбэр дээр залгана: 安いし, 便利だし, 雨だし, 行かないし.

Зөвхөн нэг шалтгаан хэлээд, үлдсэнийг нь дуугүй орхиж болно: 「今日は つかれて いるし……」 (ядарсан ч байгаа болохоор… — бусад шалтгаан ч байгааг сануулна).

Kono apāto wa eki kara chikai shi, yachin mo yasui shi, ii desu yo.
Энэ байр буудлаас ч ойр, түрээс ч хямд, сайн шүү.
A: Issho ni yama e ikanai? B: Gomen. Ashita wa tesuto mo aru shi…
A: Хамт уул руу явах уу? B: Уучлаарай. Маргааш шалгалт ч байгаа болохоор…
Sara-san wa akarui shi, shinsetsu da shi, minna ni ninki ga arimasu.
Сараа хөгжилтэй ч, эелдэг ч учраас бүгдэд таалагддаг.
Дасгал (2)