← JLPT N4
N4 · 第5章

Явган аяллын төлөвлөгөө

Энэ бүлгийн дараа: Сонссон мэдээллээ сэдэв болгон ярих. Аялалд урих, санал тавихад санаа зовж буйгаа илэрхийлэх. Нөхцөл байдлыг тайлбарлаж, ярилцагчийн санааг тайвшруулах. Аяллын төлөвлөгөө, шаардлагатай бэлтгэл, хүсэл сонирхлын тухай ярих.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 23 · Яриа (1)
TRY! N4 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N4 CD

🎬 Такахаши Такао уулын навч улаан шар болж эхэлснийг сонсоод Кимийг бямба гаригт хамт явахыг урина. Ким уулын аялал ядраах болов уу, мөн өмнө нь ууланд төөрч байснаа дурсаж санаа зовно. Такахаши олсон замаар явбал зүгээр, маршрут нь гарын авлагад бичээстэй тул асуудалгүй гэж тайвшруулна.

34

«~ бололтой, ~ гэнэ лээ» — сонссон, харсан мэдээлэлд тулгуурласан таамаг

«~らしい» нь өөрөө харсан, бусдаас сонссон мэдээлэлд үндэслэн «~ бололтой» гэж дүгнэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~ бололтой», «~ гэнэ лээ», «~ гэсэн».

Өмнө нь энгийн хэлбэр ирнэ; な-тэмдэг нэр, нэр үгийн «だ» хасагдана: 「有名らしい」「学生らしい」. Өнгөрсөн цаг ч болно: 「大変だったらしい」.

Эелдэг хэлбэр нь «~らしいです».

Ashita, Uranbātoru wa yuki ga furu rashii desu yo.
Маргааш Улаанбаатарт цас орох гэнэ шүү.
Ekimae no atarashii rāmen-ya, oishii rashii ne.
Буудлын урд шинэ рамены газар амттай гэнэ лээ.
Borudo-san wa senshū, byōki datta rashii desu.
Болд өнгөрсөн долоо хоногт өвчтэй байсан бололтой.
Sara-san wa rainen, Nihon e ryūgaku suru rashii desu.
Сараа ирэх жил Японд сурахаар явах гэнэ.
Дасгал (2)
35

«~ гэж хэлж байсан» — бусдын үгийг дамжуулах

«~と言っていました» нь өөр хүнээс сонссон зүйлийг гуравдагч хүнд дамжуулахад хэрэглэнэ. Монголоор «~ гэж хэлж байсан», «~ гэсэн шүү».

«と»-гийн өмнө ихэвчлэн энгийн хэлбэр ирнэ: 「休むと言っていました」. Гэхдээ эелдэг хэлбэр ч заримдаа ирнэ: 「よろしくお伝えくださいと言っていました」.

«言いました» нь нэг удаагийн хэлсэн үйлдэл бол «言っていました» нь «(тэр хүн) ийм юм ярьж байсан» гэж агуулгыг дамжуулахад илүү тохиромжтой.

Sakki, Bato-san kara denwa ga atte, kyō wa sukoshi okureru to itte imashita.
Саяхан Бат утсаар ярьж, өнөөдөр жаахан хоцорно гэж хэлсэн.
Nyūsu de wa, ashita wa atatakaku naru to itte ita noni, samui desu ne.
Мэдээгээр маргааш дулаарна гэж байсан ч хүйтэн байна шүү.
Sara-san wa sensei ni yoroshiku to itte imashita.
Сараа багшид мэнд хүргээрэй гэсэн.
Дасгал (2)
36

«~ж өгүүлэх» — бусдаар тус хийлгэж, талархах

«(хүн)に ~てもらう» нь бусад хүн өөрт тань (ихэвчлэн таны хүсэлтээр) ямар нэг зүйл хийж өгснийг талархсан сэтгэлээр хэлнэ. Монголоор «~ж өгүүлэх», «~уулах»: «найзаараа заалгасан».

Үйл хийсэн хүнийг «に»-ээр заана, өгүүлэгдэхүүн нь тус хүлээн авагч (ихэвчлэн «私»): 「私は友だちに日本語を教えてもらいました」.

«~てあげる» нь эсрэгээрээ, өөрөө бусдад тус хийж өгөх. «~てもらいたい» = «~ж өгөөсэй гэж хүсэж байна».

Watashi wa ani ni Uranbātoru o annai shite moraimashita.
Би ахаараа Улаанбаатарыг танилцуулж үзүүлүүлсэн.
Kaze o hiita toki, haha ni okayu o tsukutte moratta.
Ханиад хүрэхэд ээж маань будааны шөл хийж өгсөн.
Borudo-san ni tetsudatte moratta node, hikkoshi ga hayaku owarimashita.
Болд тусалсан болохоор нүүдэл хурдан дууслаа.
Nihonjin no sensei ni sakubun o mite moraitai desu.
Япон багшаар зохион бичлэгээ хянуулмаар байна.

💡 Бусдаас хүсэлт гаргахдаа боломжийн хэлбэр «~てもらえる»-г асуултаар хэлнэ: 「ちょっと手伝ってもらえますか」「窓を閉めてもらえませんか」 (илүү эелдэг), дотно ярианд 「これ、貸してもらえる?」.

💡 Plus「~をもらう」: эд зүйл хүлээн авахад «もらう». Өгсөн хүнийг «に» эсвэл «から»-гаар заана: 「誕生日に友だちに花をもらいました」「父からお金をもらった」. Өөрөө бусдад өгөхөд «あげる»: 「母にケーキをあげました」.

Дасгал (2)
37

«~х бололтой, ~х нь» — ирээдүйн таамаг

«V-ます + そうだ» нь ирээдүйд болох зүйлийг өөрийн бодлоор таамаглахад хэрэглэнэ. Монголоор «~х бололтой», «~х шинжтэй», «~х нь».

ます-хэлбэрээс «ます»-г хасаад «そうだ/そうです» залгана: 降ります → 降りそうです, ふえます → ふえそうです.

№2-т үзсэн «おいしそう» (харагдах байдлаар дүгнэх)-тэй ижил хэлбэр боловч, үйл үгтэй ирэхэд «удахгүй ~х нь» гэсэн таамаг болно.

Sora ga kurai desu ne. Ame ga furisō desu.
Тэнгэр харанхуй байна. Бороо орох нь.
Kono michi wa shūmatsu komisō da kara, hayaku dekakeyō.
Энэ зам амралтын өдөр түгжрэх бололтой, эрт гаръя.
Atarashii chikatetsu ga dekitara, machi wa motto benri ni narisō desu.
Шинэ метро баригдвал хот илүү тохилог болох бололтой.

💡 Энэ «そうだ»-г сонссон мэдээ дамжуулах «Pl + そうだ» (「雨が降るそうです」 — бороо орно гэнэ)-тэй андуурахгүй. Залгалт нь өөр: «降りそう» (таамаг) ↔ «降るそう» (сонссон).

Дасгал (2)
38

«~вал, ~бол» — нөхцөл (ば-хэлбэр)

«~ば、…» нь «хэрэв ~ бол …» гэсэн нөхцөлийг хэлнэ. Ихэвчлэн хүслээ биелүүлэхэд шаардлагатай нөхцөлийг хэлэхэд хэрэглэнэ: «эрт гарвал амжина». Монголоор «~вал/~бол».

Үйл үг: I бүлэг — толь бичгийн хэлбэрийн төгсгөлийн «う»-эгшигт үеийг «え»-эгшигт болгоод «ば» (書く → 書けば, 読む → 読めば); II бүлэг — «る»-г «れば» болгоно (食べる → 食べれば, 起きる → 起きれば); III бүлэг — 来る → 来れば, する → すれば.

い-тэмдэг нэр: «い» → «ければ» (おいしい → おいしければ, いい → よければ). な-тэмдэг нэр, нэр үг: «なら» (元気なら, 雨なら).

Үгүйсгэл: «~ない» → «~なければ» (見なければ, 高くなければ, きれいじゃなければ, 雨じゃなければ).

Mainichi renshū sureba, jōzu ni narimasu yo.
Өдөр бүр дасгал хийвэл сайжирна шүү.
Kono chizu o mireba, michi ga sugu wakarimasu.
Энэ газрын зургийг харвал замаа шууд олно.
Tenki ga yokereba, nichiyōbi ni Tereruji e ikimashō.
Цаг агаар сайхан байвал ням гаригт Тэрэлж рүү явъя.
Hayaku denakereba, basu ni maniaimasen yo.
Эрт гарахгүй бол автобусандаа амжихгүй шүү.

💡 «いい» нь үл хамаарах: «いければ» биш «よければ».

💡 Энэ нөхцөлийн утга нь №11-ийн «~たら»-тай ойролцоо боловч «~ば» нь «үүнийг хийвэл (л) болно» гэсэн нөхцөлийг илүү онцолдог.

Дасгал (2)
39

«~чихлаа» — алдаа, харамсал, бэрхшээл

«~てしまう» нь яригч «алдчихлаа», «харамсалтай байна», «бэрхшээлд орлоо» гэж бодож буй сэтгэлээ илэрхийлнэ. Монголоор «~чихлаа», «~чихсан» гэсэнтэй яг тохирно.

Үйл үгийн て-хэлбэрт «しまう» залгана: 忘れて → 忘れてしまいました. Энгийн ярианд «~ちゃう/~じゃう» болж товчилдог: 忘れちゃった.

Basu no naka ni sumaho o wasurete shimaimashita.
Автобусанд утсаа мартчихлаа.
A: Genki ga nai ne. B: Taisetsu na kappu o watte shimatta n desu.
A: Сэтгэл санаа муу байна уу? B: Нандин аягаа хагалчихсан юм.
Āa, densha ga itte shimatta.
Өө хөөх, галт тэрэг явчихлаа.
Дасгал (2)
40

«~сан байна (хэн нэгэн хийж орхисон)» — эд зүйлийн байдал

«~てある» нь хэн нэгэн санаатай хийсний үр дүнд эд зүйл ямар байдалтай, хаана байгааг нарийвчлан тайлбарлана. Монголоор «~сан байна», «~ж тавьсан байна»: «ширээн дээр цэцэг тавьсан байна».

Ихэвчлэн хүн санаатай хийдэг үйл үгтэй (書く, はる, 置く, かざる, しまう, 作る, 冷やす) хэрэглэнэ. Эд зүйлийг «が»-гаар заана: 「かべに地図がはってあります」.

Iriguchi ni mise no namae ga kaite arimasu.
Орцонд дэлгүүрийн нэр бичээстэй байна.
A: Hasami, doko? B: Hikidashi ni shimatte aru yo.
A: Хайч хаана байна? B: Шургуулганд хийгээд тавьсан байгаа.
Geru no naka ni wa kazoku no shashin ga kazatte arimasu.
Гэрт гэр бүлийн зураг чимэглэн өлгөсөн байна.
Reizōko ni airagu ga hiyashite arimasu yo.
Хөргөгчинд айраг хөргөөд тавьсан байгаа шүү.

💡 «~ている» (№30)-тай ялгаа: «窓が開いています» — цонх онгорхой байна (байдал л); «窓が開けてあります» — (хэн нэгэн санаатай) цонхыг онгойлгож орхисон байна.

Дасгал (2)
41

«~ байх аа» — итгэлтэй биш таамаг

«~でしょう» (доошлох аялгатай) нь яг тодорхой мэдэхгүй ч «~ гэж бодож байна» гэдгийг хэлнэ. Монголоор «~ байх», «~ байх аа». Цаг агаарын мэдээнд их гардаг.

«たぶん» (магадгүй), «きっと» (гарцаагүй) зэрэг үгтэй хамт хэрэглэх нь элбэг.

Энгийн хэлбэр нь «~だろう».

Ashita no Uranbātoru wa harete, atatakai deshō.
Маргааш Улаанбаатарт цэлмэг, дулаан байх.
Koko kara eki made tōi desu kara, aruite juppun de wa ikenai deshō.
Эндээс буудал хол болохоор 10 минут алхаад хүрэхгүй байх.
Sara-san wa yoku benkyō shite imasu kara, kitto gōkaku suru deshō.
Сараа сайн хичээллэж байгаа болохоор гарцаагүй тэнцэх байх.

💡 Дээшлэх аялгатай «~でしょう?» (№33) нь сонсогчийн саналыг асуух, доошлох аялгатай «~でしょう» нь таамаг.

Дасгал (2)

🎬 Ким Такао уул руу хэрхэн очихыг асуухад Такахаши галт тэргээр явна, дэлгэрэнгүйг урьдчилан судалж өгнө гэнэ. Бямба гаригт цаг агаар сайхан байгаасай гэж хүсэж, өөр явах хүн байж магадгүй тул бусдыг урихаар шийднэ. Ким бүгдэд «Бямба гаригт Такао уул руу явахаар боллоо, хамт явах уу?» гэсэн утгатай имэйл бичих гэж байгаагаа хэлж, Такахашигаас зөвшөөрөл авна.

42

«~чихье, урьдчилан ~х» — бэлтгэл

«~ておく» нь ямар нэг зорилгын төлөө урьдчилан бэлтгэж хийхийг хэлнэ. Монголоор «урьдчилан ~х», «~чихэх», «~ж орхих»: «аяллаас өмнө зочид буудлаа захиалчихна».

Дараа нь цэвэрлэх, эмхлэх зэрэг дараагийн удаад бэлтгэх үйлдэлд ч хэрэглэнэ: 「使ったら、元の場所にもどしておいてください」.

Энгийн ярианд «~とく» болж товчилдог: 調べておく → 調べとく.

Ryokō ni iku mae ni, hoteru o yoyaku shite okimasu.
Аялалд гарахаасаа өмнө зочид буудлаа захиалчихна.
Okyakusan ga kuru mae ni, bōzu o tsukutte okimashō.
Зочид ирэхээс өмнө бууз хийчихье.
Yama ni noboru mae ni, tenki yohō o kiite oita hō ga ii desu yo.
Ууланд гарахаасаа өмнө цаг агаарын мэдээ сонсчихсон нь дээр шүү.
Jugyō ga owattara, isu o katazukete oite kudasai.
Хичээл дууссаны дараа сандлуудаа хураачихаарай.
Дасгал (2)
43

«~ байгаасай» — хүсэл

«~といい» нь «тийм болоосой» гэсэн хүслийг илэрхийлнэ. Монголоор «~ байгаасай», «~ болоосой».

Сонсогчийн хүсэл эсвэл хоёулангийн хүслийг хэлэхдээ «~といいですね», зөвхөн өөрийн хүслийг хэлэхдээ «~といいなあ» гэх нь элбэг.

«と»-гийн өмнө зөвхөн одоо цагийн энгийн хэлбэр: 「晴れるといい」「雨が降らないといい」「元気だといい」.

A: Ashita, Nādamu o mi ni iku n desu. B: Ii tenki da to ii desu ne.
A: Маргааш наадам үзэхээр явна. B: Цаг агаар сайхан байгаасай.
A: Raishū, mensetsu ga arimasu. B: Sō desu ka. Umaku iku to ii desu ne.
A: Ирэх долоо хоногт ярилцлагатай. B: Тийм үү. Сайн болоосой.
Kotoshi no fuyu wa amari samukunai to ii nā.
Энэ өвөл тийм ч хүйтэн биш байгаасай.

💡 Plus「~たらいい/~ばいい」: «~といい»-тэй ижил утгаар «~たらいい», «~ばいい» ч хэрэглэнэ. 「空を飛べたらいいなあ」 (нисч чаддаг бол сайхан байх даа), 「早く冬休みになればいいね」 (өвлийн амралт хурдан болоосой).

Дасгал (2)
44

«~ байж магадгүй» — боломж

«~かもしれない» нь ямар нэг зүйл болох боломжтойг хэлнэ. Монголоор «~ байж магадгүй», «~ ч юм билээ».

Магадлал өндөр ч, бага ч үед хэрэглэж болно. Эелдэг хэлбэр нь «~かもしれません».

な-тэмдэг нэр, нэр үгийн «だ» хасагдана: 「ひまかもしれない」「病気かもしれない」.

Kon'ya wa yuki ga furu kamo shiremasen ne.
Өнөө орой цас орж магадгүй шүү.
Raishū wa isogashii kara, pātī ni ikenai kamo shiremasen.
Ирэх долоо хоногт завгүй болохоор үдэшлэгт очиж чадахгүй байж магадгүй.
Ano futari wa yoku nite iru kara, shimai kamo shiremasen.
Тэр хоёр их төстэй болохоор эгч дүүс байж магадгүй.

💡 «でしょう» (№41)-тай харьцуулахад «かもしれない» нь итгэл бага, «боломжтой» гэдгийг л хэлнэ.

Дасгал (2)
45

«~х боллоо» — бусдын/хамтын шийдвэр

«~ことになる» нь бусад хүний шийдсэн, эсвэл хэлэлцэж тогтсон зүйлийг хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~х боллоо», «~хаар шийдэгдлээ».

Өмнө нь толь бичгийн хэлбэр эсвэл ない-хэлбэр ирнэ: 転勤することになりました, 会議をしないことになりました.

Өөрөө шийдсэн бол «~ことにする» (№21) хэрэглэнэ: 「日本へ留学することにしました」 = өөрөө шийдлээ; 「留学することになりました」 = (тэтгэлэг, сургууль гэх мэтээр) тийм боллоо.

Raigetsu, Daruhan no kōjō de hataraku koto ni narimashita.
Ирэх сараас Дарханы үйлдвэрт ажиллахаар боллоо.
Kotoshi no shain ryokō wa Tereruji e iku koto ni narimashita.
Энэ жилийн ажилчдын аялал Тэрэлж рүү явахаар боллоо.
Ame na node, shiai wa shinai koto ni natta.
Бороотой тул тэмцээн болохгүй боллоо.
Дасгал (2)