← JLPT N4
N4 · 第4章

Миний хот Ханой

Энэ бүлгийн дараа: Төрсөн нутаг, хотынхоо тухай яриа сэдэвлэн танилцуулах. Төрсөн нутгийн газар орон, хүмүүсийн байдал, алдартай зүйлсийг тайлбарлах.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 19 · Яриа (1)
TRY! N4 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N4 CD

🎬 Вьетнам залуу ангийнхандаа төрсөн хот Ханойгоо танилцуулна. Зуны улиралд хот цэцэгт дарагдаж үзэсгэлэнтэй болдог, Токиогоос хамаагүй жижиг ч олон нуртай гэдгийг ярьж, хотын төвийн алдартай нуурын эргэн тойронд зугаалах дуртайгаа, нуурын дэргэдэх сүмд том ваар тавиастай байдгийг хуваалцана.

22

«~ж үзсэн удаатай» — амьдралын туршлага

«~たことが あります» нь өнгөрсөнд ямар нэг зүйл хийж үзсэн туршлагатай гэдгийг хэлнэ. Монголоор «~ж үзсэн», «~ж байсан удаатай» гэсэнтэй дүйнэ.

Үйл үгийн た-хэлбэрт «ことが あります» залгана: 行った → 行った ことが あります. Үгүйсгэвэл «~たことが ありません» — «хэзээ ч ~ж үзээгүй».

«一度» (нэг удаа), «何度も» (олон удаа), «一度も ~ません» (нэг ч удаа ~гүй) зэрэг үгтэй хамт хэрэглэх нь элбэг.

Watashi wa ichido Gobi sabaku de rakuda ni notta koto ga arimasu.
Би нэг удаа Говьд тэмээ унаж үзсэн.
Borudo-san wa ichido mo umi o mita koto ga arimasen.
Болд нэг ч удаа далай үзэж байгаагүй.
A: Nihon no osushi o tabeta koto ga arimasu ka. B: Hai, nando mo arimasu.
A: Японы суши идэж үзсэн үү? B: Тийм, олон удаа.
Ane wa Kyōto de kimono o kita koto ga arimasu.
Эгч маань Киотод кимоно өмсөж үзсэн.

💡 «きのう», «先週», «去年の8月» гэх мэт тодорхой цаг заасан үгтэй хэрэглэхгүй. Тодорхой үйл явдлыг энгийн өнгөрсөн цагаар хэлнэ: «先週、テレルジへ行きました» (зөв), «先週、テレルジへ行ったことがあります» (буруу).

💡 Туршлага нь одоо ч өөрт тань хадгалагдаж буй зүйл тул «~ことが ありました» гэж өнгөрсөн цаг болгодоггүй. Үргэлж «~ことが あります».

Дасгал (2)
23

Асуух үгтэй дам асуулт — «хаана/хэзээ …г мэдэх үү»

Асуух үгтэй (いつ, どこ, 何, だれ, どうして, いくら…) асуултыг өгүүлбэр дотор шигтгэхдээ энгийн хэлбэр + «か» болгоно: 「どこへ行きましたか」 → 「どこへ行ったか 知っていますか」.

Араас нь ихэвчлэн «知っている», «わかる/わからない», «聞く», «教える», «言う», «忘れる», «~てみる» зэрэг үйл үг ирнэ. Монголоор «…-ыг мэдэх үү», «…-ыг мартчихлаа» гэсэнтэй адил.

な-тэмдэг нэр болон нэр үгийн дараах «だ» хасагдана: 「何番だか」 биш 「何番か」.

Nādamu wa itsu hajimaru ka, shitte imasu ka.
Наадам хэзээ эхлэхийг мэдэх үү?
Sara-san ga doko ni sunde iru ka, wasurete shimaimashita.
Сараа хаана амьдардгийг мартчихлаа.
Kono bōzu wa dōyatte tsukuru ka, oshiete kudasai.
Энэ бууз яаж хийдгийг заагаад өгөөч.
Basu no kippu wa ikura ka, eki no hito ni kikimashita.
Автобусны тасалбар хэд вэ гэдгийг буудлын ажилтнаас асуулаа.
Дасгал (2)
24

«~вал заавал …» — байгалийн/тогтмол үр дагавар

«A と、B» нь A болбол B заавал, үргэлж болдог гэдгийг илэрхийлнэ. Байгалийн өөрчлөлт, машин төхөөрөмжийн хэрэглээ, зам заахад их хэрэглэнэ. Монголоор «~вал (заавал)…», «~хаар…».

«と»-гийн өмнө зөвхөн одоо цагийн энгийн хэлбэр ирнэ (行くと, 行かないと, 安いと, 雨だと). Өнгөрсөн цаг ирэхгүй.

Жишээ нь зам заах: 「この道をまっすぐ行くと、右に病院があります」.

Fuyu ni naru to, Uranbātoru wa totemo samuku narimasu.
Өвөл болохоор Улаанбаатар маш хүйтэн болдог.
Kono botan o osu to, oyu ga demasu.
Энэ товчийг дарахад халуун ус гарна.
Futatsume no kado o hidari ni magaru to, yūbinkyoku ga arimasu.
Хоёр дахь булангаар зүүн тийш эргэхэд шуудан байна.
Hayaku nenai to, ashita okiraremasen yo.
Эрт унтахгүй бол маргааш босож чадахгүй шүү.

💡 «と»-гийн дараах хэсэгт хүсэлт («~てください»), тушаал, санаа зорилго («~たいです», «~ましょう») хэрэглэж болохгүй. «100メートル行くと、右に曲がってください» — буруу; «100メートル行くと、右に銀行があります» — зөв. Хүсэлт хэлэх бол «~たら» ашигла.

Дасгал (2)
25

«A нь B-ээс ~» — харьцуулалт

«AはBより~» нь «A-г B-тэй харьцуулахад ~» гэсэн утгатай. «より» нь монгол хэлний «-аас/-ээс» харьцуулах тийн ялгалтай яг адил: «Улаанбаатар Дарханаас том».

Ялгааг онцлохдоо «ずっと» (хамаагүй, нэлээд), бага ялгааг «少し» (жаахан) гэж нэмнэ: 「東京はウランバートルよりずっと大きいです」.

Өнгөрсөн цагт тэмдэг нэрийг өөрийг нь хувиргана: 「きのうより暑かったです」.

Uranbātoru wa Daruhan yori zutto ōkii desu.
Улаанбаатар Дарханаас хамаагүй том.
Ani wa watashi yori ryōri ga jōzu desu.
Ах маань надаас илүү хоол сайн хийдэг.
Kotoshi no fuyu wa kyonen yori sukoshi atatakakatta desu.
Энэ жилийн өвөл ноднингоос арай дулаан байлаа.
Дасгал (2)
26

«тэр ~» — яриан дахь зүйлийг дахин заах

Яригч дөнгөж дурдсан, харин сонсогч сайн мэдэхгүй зүйлийг дахин хэлэхдээ «それ», «その+N» хэрэглэнэ. Монголоор «тэр ~», «уг ~» гэсэнтэй адил.

Энэ тохиолдолд «その» нь биет байрлал (сонсогчийн ойр) бус, «яриан дотор саяхан гарсан» гэсэн утгатай.

Ie no chikaku ni atarashii kafe ga dekimashita. Sono kafe no kēki wa totemo oishii desu.
Гэрийн ойролцоо шинэ кафе нээгдлээ. Тэр кафены бялуу их амттай.
A: Kinō, Bato-san to iu hito ni aimashita. B: Sono hito wa nani o shite iru hito desu ka.
A: Өчигдөр Бат гэдэг хүнтэй уулзлаа. B: Тэр хүн юу хийдэг хүн бэ?
Watashi wa chiisai mura de umaremashita. Sono mura ni wa kawa ga futatsu arimasu.
Би жижиг тосгонд төрсөн. Тэр тосгонд хоёр гол бий.

💡 Сонсогч ч тухайн зүйлийг МЭДДЭГ бол (хоёулаа мэддэг зүйл) «あれ», «あの+N» хэрэглэнэ. Жишээ: A «Өчигдөр төвийн шинэ ресторанд очлоо» → мэддэг B «ああ、あのレストラン、おいしいですよね», мэддэггүй C «そのレストラン、どこですか».

Дасгал (2)
27

«~х нь» — өгүүлбэрийг «の»-гоор нэр үг болгох

«の» нь үйл үг, тэмдэг нэртэй хэсгийг нэр үг болгоно: «散歩する» → «散歩するの» (алхах нь). Монголоор «-х нь», «-сныг» гэсэнтэй дүйнэ.

Ингэж нэр үг болсон хэсгийн араас «が好きです», «が上手です», «を忘れました», «を知っていますか», «は楽しいです» зэрэг ирнэ.

な-тэмдэг нэр, нэр үгийн «だ» нь «な» болно: 「元気なの」「先生なの」.

Watashi wa asa hayaku kōen o sanpo suru no ga suki desu.
Би өглөө эрт цэцэрлэгт хүрээлэнд алхах дуртай.
Sara-san wa uta o utau no ga jōzu desu.
Сараа дуу дуулахдаа гаргууд.
Kasa o motte kuru no o wasuremashita.
Шүхрээ авчрахаа мартчихлаа.
Borudo-san ga raigetsu kekkon suru no o shitte imasu ka.
Болд ирэх сард хурим хийхийг мэдэх үү?

💡 Асуултад «~のは» ашиглан асуух гол зүйлийг онцолдог: 「あそこに立っているのはだれですか」 (тэнд зогсож буй нь хэн бэ?), 「きのう休んだのは、どうしてですか」.

💡 «こと» ба «の»: «趣味は~ことです», «~ことができます», «~ことがあります», «~ことになりました», «~ことにします» гэх мэт тогтсон хэлбэрт зөвхөн «こと».

💡 Харин мөнгө, цаг, зориулалт, зорилго («~のに», №28) болон араас нь «見る・見える・聞く・聞こえる・待つ・手伝う・やめる» зэрэг үйл үг ирэхэд зөвхөн «の»: 「子どもが遊んでいるのが見えます」「たばこを吸うのをやめました」.

💡 «の» нь хүн, газар, эд зүйл, цаг, шалтгааныг орлож болно: 「店がいちばんこむのは夕方です」.

Дасгал (2)
28

«~хад (хэрэгтэй/зарцуулна)» — зорилго

«~のに…» нь «~ийн тулд … хэрэгтэй» гэдгийг хэлнэ. Монголоор «~хад», «~хын тулд»: «Их сургууль хүртэл алхахад 30 минут зарцуулна».

Араас нь ихэвчлэн «かかる (цаг/мөнгө)», «使う», «いる (хэрэгтэй)», «便利», «いい», «役に立つ» ирнэ.

Өмнө нь толь бичгийн хэлбэр ирнэ: 行くのに, 作るのに.

Ie kara daigaku made aruku no ni sanjuppun kakarimasu.
Гэрээс их сургууль хүртэл алхахад 30 минут болно.
Kono naifu wa niku o kiru no ni tsukaimasu.
Энэ хутгыг мах хэрчихэд хэрэглэдэг.
Geru o tateru no ni nannin irimasu ka.
Гэр барихад хэдэн хүн хэрэгтэй вэ?
Kono jisho wa kanji o shiraberu no ni benri desu.
Энэ толь бичиг ханз хайхад тохиромжтой.

💡 «~ので» (шалтгаан, «~учраас»)-тай андуурахгүй. «勉強するのに役に立つ» = суралцахад тустай (зорилго); «雨なので行きません» = бороо тул явахгүй (шалтгаан).

Дасгал (2)
29

Үйлдэгдэх хэв — баримт, мэдээлэл тайлбарлах

Үйлдэгдэх хэв (受身形)-ийг хэн хийснийг чухалчлахгүйгээр барилга, бүтээл, арга хэмжээ, бүтээгдэхүүний тухай баримт тайлбарлах, мэдээлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~гдсан», «~уулсан» гэсэнтэй адил: «баригдсан», «зохиогдсон».

Ихэвчлэн «開く → 開かれる», «作る → 作られる», «建てる → 建てられる», «発明する → 発明される», «発見する → 発見される», «行う → 行われる» зэрэг үйл үгтэй хамт ирнэ.

Nādamu wa maitoshi shichigatsu ni okonawaremasu.
Наадам жил бүр 7-р сард болдог (зохиогддог).
Airagu wa uma no chichi kara tsukuraremasu.
Айраг гүүний сүүгээр хийгддэг.
Kono otera wa sen happyaku sanjūhachi nen ni tateraremashita.
Энэ сүм 1838 онд баригдсан.
Raishū, daigaku de konsāto ga hirakaremasu.
Ирэх долоо хоногт их сургуульд концерт болно.

💡 Хэн хийснийг хэлэх бол «~によって»: 「この絵はザナバザルによって作られました」 (Энэ бүтээлийг Занабазар бүтээсэн). Зохиол, шинэ бүтээл, нээлтийн зохиогчийг ингэж заадаг.

Дасгал (2)

🎬 Танилцуулга үргэлжилнэ: нуурын ойролцоо гудамжны хоолны лангуунууд эгнэн, үргэлж сайхан үнэр ханхалдаг. Тэрээр фо идэж буй зургаа үзүүлж, будаагаар хийсэн Вьетнамын хоол гэдгийг тайлбарлаад, Вьетнамд үзэсгэлэнтэй газар, амттай хоол олон байдаг тул заавал очиж үзэхийг уриална.

30

«~сан байна» — үйлдлийн дараах байдал үргэлжлэх

«~ている» нь зөвхөн «одоо хийж байна» биш, ямар нэг үйлдэл болсны дараах байдал хэвээр байгааг ч илэрхийлнэ. Монголоор «~сан байна», «~чихсэн байна».

Ялангуяа «落ちる, 並ぶ, 止まる, つく, 開く, 閉まる, こわれる, われる, ぬれる, おれる, やぶれる» зэрэг өөрчлөлт заасан үйл үгэнд ийм утгатай: 「窓が開いています」 = цонх онгорхой байна.

A, michi ni saifu ga ochite imasu yo.
Өө, замд түрийвч унасан байна.
Sūpā no mae ni hito ga takusan narande imasu ne.
Супермаркетын өмнө хүмүүс олноороо дугаарлан зогсож байна шүү.
Ame de, shatsu ga nurete imasu.
Бороонд цамц норчихсон байна.
Borudo-san no heya no denki ga tsuite imasu kara, mō kaetta deshō.
Болдын өрөөний гэрэл асаалттай байгаа болохоор аль хэдийн ирсэн байх.
Дасгал (2)
31

«үнэр/дуу/амт мэдрэгдэх»

«~がする» нь үнэр, чимээ, хоолой, амт мэдрэгдэж байгааг хэлнэ. Монголоор «үнэр үнэртэх», «чимээ гарах», «амт мэдрэгдэх» гэсэнтэй адил.

Үг нь «におい» (үнэр), «音» (чимээ, авиа), «声» (хүн, амьтны дуу хоолой), «味» (амт). Тодотгол нэмж хэрэглэнэ: 「いいにおいがします」「変な音がします」.

Daidokoro kara bōzu no ii nioi ga shimasu.
Гал тогооноос буузны сайхан үнэр гарч байна.
Soto de kodomotachi no koe ga shimasu ne.
Гадаа хүүхдүүдийн дуу гарч байна шүү.
Kono kuruma, hen na oto ga shimasu yo.
Энэ машин хачин чимээ гаргаж байна шүү.
Kono ocha wa sukoshi miruku no aji ga shimasu.
Энэ цай жаахан сүүний амттай.

💡 «声» нь хүн, амьтны амнаас гарах дуу, «音» нь эд зүйл, машин, хөгжмийн чимээ. «犬の音» биш «犬の声».

Дасгал (2)
32

«яг одоо ~х гэж/~ж байгаа/~чихээд байна»

«~ところだ» нь одоогийн нөхцөл байдал үйлдлийн аль үе шатанд байгааг тайлбарлана.

«食べるところ» = яг одоо идэх гэж байна (эхлээгүй); «食べているところ» = яг одоо идэж байна (явц дунд); «食べたところ» = саяхан идэж дууслаа.

Монгол хэлний «~х гэж байна», «~ж байна», «~чихээд байна» гэсэн гурвантай харгалзана. «今から», «ちょうど今», «今» зэрэг үгтэй хамт ирдэг.

Ima kara tomodachi to eiga o mi ni iku tokoro desu.
Одоо найзтайгаа кино үзэхээр явах гэж байна.
A: Chotto kite. B: Gomen, ima shawā o abite iru tokoro na no.
A: Нааш ирээч. B: Уучлаарай, яг одоо шүршүүрт орж байна.
Chōdo ima, shukudai ga owatta tokoro desu.
Яг саяхан даалгавраа хийж дууслаа.
Дасгал (2)
33

«~ байгаа биз дээ?» — санал нийлүүлэх асуулт

«~でしょう?» (өгүүлбэрийн төгсгөлийг дээш өргөж) нь «Би ~ гэж бодож байна, та ч мөн тэгж бодож байгаа биз дээ» гэсэн сэтгэлээр сонсогчийн санаа бодлыг асуухад хэрэглэнэ. Монголоор «~ биз дээ?», «~ шүү дээ, тийм үү?».

Өмнө нь энгийн хэлбэр ирнэ; な-тэмдэг нэр, нэр үгийн «だ» хасагдана: 「きれいでしょう?」「学生でしょう?」.

A: Kono airagu, oishii deshō? B: Ee, hontō ni oishii desu.
A: Энэ айраг амттай биз дээ? B: Тийм ээ, үнэхээр амттай.
A: Kinō no marason, tsukareta deshō? B: Hai, ashi ga itai desu.
A: Өчигдрийн марафон ядраасан биз дээ? B: Тийм, хөл өвдөж байна.
Tereruji no yama, kirei deshō?
Тэрэлжийн уулс үзэсгэлэнтэй биз дээ?

💡 «~でしょう» нь өгүүлбэрийн төгсгөлд дээшлэх аялгаар хэлэгдэнэ; доошлох аялгатай бол «~байх» гэсэн таамаглал (№41) болно.

💡 Энгийн (дотно) ярианд «~でしょう» → «~だろう»: 「そのかばん、高かっただろう?」 «Тэр цүнх үнэтэй байсан биз дээ?».

Дасгал (2)