← JLPT N4
N4 · 第3章

Хурим

Энэ бүлгийн дараа: Үг, тэмдэг зэргийн утгыг энгийнээр тайлбарлаж чадна. Зан заншил, дүрэм журмын тухай тайлбарлаж, асууж чадна. Зан заншлын талаар зөвлөгөө өгч чадна.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 15 · Яриа (1)
TRY! N4 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N4 CD

🎬 Вьетнам залуу Тан хуримын урилга дээрх үл мэдэх үгийн утгыг Ямадагаас асууна. Ямада үгийг хэрхэн уншиж, ямар утгатайг тайлбарлаад, Тан хуримд уригдсаныг мэднэ. Хурим нь хэдэн сарын дараа байхад урилга аль хэдийн ирсэнд Тан гайхахад, Ямада Японд үдэшлэгийн суудлыг урьдчилан тогтоох ёстой тул урилгыг эртхэн явуулдаг гэж тайлбарлана.

13

«~гэсэн утгатай» — утгыг тайлбарлах

«~という意味です» нь үг, тэмдэг, дохио зэргийн утгыг тайлбарлахад хэрэглэнэ. Монголоор «…гэсэн утгатай», «…гэсэн үг» гэдэгтэй яг адил.

Энгийн хэлбэр дээр залгана: 「入っては いけない という意味です」. な-тэмдэг нэр, нэр үгэнд шууд залгаж болно (「危険 という意味」). Мөн тушаах хэлбэр (V-しろ), санал болгох хэлбэр (V-よう) дээр ч залгана: 「止まれ という意味」.

Утгыг асуухдаа «これは どういう 意味ですか» («Энэ ямар утгатай вэ?») гэнэ.

A: "Kin'en" wa dōiu imi desu ka. B: Tabako o sutte wa ikenai to iu imi desu.
A: «禁煙» ямар утгатай вэ? B: Тамхи татаж болохгүй гэсэн утгатай.
"Sain bainuu" wa Mongorugo de "konnichiwa" to iu imi desu.
«Сайн байна уу» нь монголоор «こんにちは» гэсэн утгатай.
Kono māku wa koko de shashin o totte mo ii to iu imi desu.
Энэ тэмдэг нь энд зураг авч болно гэсэн утгатай.
Akai shingō wa "tomare" to iu imi desu.
Улаан гэрэл «зогс» гэсэн утгатай.
Дасгал (2)
14

Үйлдэгдэхүүн хэв (受身形)

Үйлдэгдэхүүн хэв (受身形) нь үйлдлийг ХҮЛЭЭН АВСАН хүнийг гол болгож ярихад хэрэглэнэ. Монголоор «урилгад хамрагдах», «магтуулах», «асуугдах» гэсэн «-гд-, -уул-» дагавартай хэвтэй төстэй.

Үйлдлийг хийсэн хүнийг «に»-ээр заана: 「わたしは 先生に ほめられました」 (Би багшдаа магтуулсан).

Үүсгэх нь: I бүлэг «-u» → «-a» + «れる»: 頼む → 頼まれる, 呼ぶ → 呼ばれる, さそう → さそわれる («う» → «わ»). II бүлэг «る» → «られる»: ほめる → ほめられる, 助ける → 助けられる. III бүлэг: 来る → 来られる, する → される (しょうかいする → しょうかいされる).

«ほめる, さそう, 助ける, 頼む, しょうたいする, しかる, 呼ぶ» зэрэг хүнд чиглэсэн үйл үгтэй хамт их хэрэглэгддэг.

Watashi wa Borudo-san ni tanjōbi pātī ni shōtai saremashita.
Би Болдод төрсөн өдрийн үдэшлэгт уригдсан.
Kodomo no toki, yoku haha ni shikararemashita.
Бага байхдаа ээждээ байнга загнуулдаг байсан.
Eki de gaikokujin ni michi o kikaremashita.
Буудал дээр гадаад хүнд зам асуугдсан.
Supīchi taikai de ichii ni natte, minna ni homeraremashita.
Илтгэлийн тэмцээнд нэгдүгээр байр эзлээд бүгдэд магтуулсан.

💡 Үйлдэгдэхүүн хэв номын 29 (かざられています — юмыг өгүүлэгдэхүүн болгох), 49 (かまれたんだ — хохирол амссан утга)-д дахин гарна.

💡 «される» (する-ийн үйлдэгдэхүүн хэв) ба «できる» (する-ийн чадахын хэлбэр)-г андуурахгүй байх.

Дасгал (2)
15

«~байхад, ~атал» — гомдол, харамсал, гайхал

«~のに» нь «~ので»-ийн эсрэг утгатай: хүлээгдэж буй үр дүн гараагүйд ярьж буй хүний дургүйцэл, харамсал, гайхлыг илэрхийлнэ. Монголоор «…байхад (яагаад)…», «…атал…» гэдэгтэй дүйнэ.

Энгийн хэлбэр дээр залгана: 勉強した → 勉強したのに. な-тэмдэг нэр, нэр үгийн «だ» нь «な» болно: 日曜日だ → 日曜日なのに, 元気だ → 元気なのに.

Ард нь тухайн хүний хяналтаас гадуурх баримт ирдэг; тушаал, хүсэлт, санал («~てください», «~ましょう») ирэхгүй.

Isshōkenmei benkyō shita noni, shiken ni ochite shimaimashita.
Хичээнгүйлэн сурсан атал шалгалтандаа унасан.
Mō gogatsu na noni, Uranbātoru wa mada yuki ga futte imasu.
Аль хэдийн 5-р сар болсон байхад Улаанбаатарт цас орсоор л байна.
Borudo-san wa netsu ga aru noni, kaisha ni kimashita.
Болд халуунтай байхдаа ажилдаа ирсэн.
A: Onaka suita. B: E, sakki hōshōru o itsutsu mo tabeta noni?
A: Өлслөө. B: Аан? Саяхан таван хуушуур идсэн байж?
Дасгал (2)
16

«~х ёстой, заавал ~х хэрэгтэй» — үүрэг

«~なければ ならない» нь хийхийг хүсэхгүй байсан ч шаардлагатай, үүрэгтэй гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «…х ёстой», «заавал …х хэрэгтэй».

Үйл үгийн ない-хэлбэрээс «ない»-г хасаад «なければ ならない» залгана: 行かない → 行かなければ なりません, 食べない → 食べなければ なりません, しない → しなければ なりません.

Асуухдаа «~なければ なりませんか» («…х ёстой юу?»). Ярианд «~なきゃ», «~なくちゃ» гэж товчилно.

Ashita shiken ga aru node, konban wa benkyō shinakereba narimasen.
Маргааш шалгалттай болохоор өнөө орой хичээл хийх ёстой.
A: Kono hon wa itsu made ni kaesanakereba narimasen ka. B: Raishū no kin'yōbi made ni kaeshite kudasai.
A: Энэ номыг хэзээ гэхэд буцаах ёстой вэ? B: Ирэх долоо хоногийн баасан гараг гэхэд буцаагаарай.
Nihon de wa ie ni hairu toki, kutsu o nuganakereba narimasen.
Японд гэрт орохдоо гутлаа тайлах ёстой.
A: Konban nomi ni ikimasen ka. B: Sumimasen, kyō wa kodomo o mukae ni ikanakereba naranai n desu.
A: Өнөө орой уухаар явах уу? B: Уучлаарай, өнөөдөр хүүхдээ авахаар явах ёстой юм.

💡 Урилгыг хүлээн авмаар байгаа ч өөр хийх ёстой зүйл байгаа гэж эелдгээр татгалзахдаа «~なければ ならないんです» хэлбэрийг их хэрэглэдэг. «んです» нэмснээр шалтгаан тайлбарлаж буй зөөлөн өнгө аяс гарна.

💡 Plus「~なくては ならない/~なくては いけない」: «~なければ ならない»-тэй ижил утгатай өөр хэлбэрүүд. ない-хэлбэрийн «ない»-г «なくては» болгоно: 行かなくては なりません, 払わなくては いけません. Жишээ: 「子どもも チケットを 買わなくては いけませんか」, 「今日は 病院へ 行かなくては ならないので、先に 帰ります」.

Дасгал (2)

🎬 Тан Японд урилгагүй хүн хуримд оролцож болдоггүйг Ямадаас асууж, өөрийн нутаг Вьетнамд хэн ч оролцож болдог гэж хуваалцана. Ямада Вьетнамд хуримын бэлэгт юу өгдгийг асуухад Тан юу ч өгөхгүй байж болно гэж хариулна. Ямада Японд бэлэг өгсөн нь дээр гэж зөвлөхөд Тан ямар нэг юм өгөхөөр шийднэ.

17

«~ж болно» — зөвшөөрөл

«~ても いい» нь тухайн үйлдлийг хийсэн ч зүгээр, асуудалгүй гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «…ж болно», «…сэн ч болно».

Үйл үгийн て-хэлбэр дээр «も いい» залгана: 使って → 使っても いい, 食べて → 食べても いい.

Зөвшөөрөл гуйхдаа «~ても いいですか» («…ж болох уу?»). Зөвшөөрөхгүй бол «すみません、~ないで ください» эсвэл «ちょっと…» гэж зөөлөн татгалзана.

A: Kono heya de shashin o totte mo ii desu ka. B: Ee, dōzo.
A: Энэ өрөөнд зураг авч болох уу? B: Тэгэлгүй яах вэ.
Tesuto no toki, jisho o tsukatte mo ii desu.
Шалгалтын үеэр толь бичиг ашиглаж болно.
A: Mado o akete mo ii desu ka. B: Sumimasen, samui node akenaide kudasai.
A: Цонх онгойлгож болох уу? B: Уучлаарай, даарч байгаа болохоор битгий онгойлгоорой.
A: Kono pen, karite mo ii? B: Un, ii yo.
A: Энэ үзгийг зээлж болох уу? B: Аан, болно.

💡 «~ても いいですか»-ийн илүү эелдэг хэлбэр нь «~ても よろしいですか». Дарга, үйлчлүүлэгч, ахмад хүнд хэрэглэнэ: 「ここに すわっても よろしいですか」.

Дасгал (2)
18

«өгөх» — бусдад юм өгөх

«あげる» нь бэлэг гэх мэт юмыг өөр хүнд өгөхөд хэрэглэнэ. Өгөх хүн нь ярьж буй хүн (эсвэл түүний тал), хүлээн авагч нь бусад хүн байна.

Хүлээн авагчийг «に»-ээр заана: 「わたしは 友だちに 本を あげました」 (Би найздаа ном өгсөн).

Бусад хүн НАДАД өгөхөд «あげる» хэрэглэхгүй («くれる» гэдэг өөр үйл үг бий).

Watashi wa nihonjin no sensei ni Mongoru no kashimiya no mafurā o agemashita.
Би япон багшдаа Монголын ноолууран ороолт өгсөн.
Ringo ga takusan aru kara, hitotsu ageru yo.
Алим их байгаа болохоор нэгийг өгье.
Haha no hi ni haha ni hana o agemasu.
Ээжүүдийн баяраар ээждээ цэцэг өгнө.

💡 Хүлээн авагч нь өөрөөс дүү, амьтан, ургамал бол «あげる»-ийн оронд «やる» хэрэглэж болно: 「毎朝 犬に えさを やります」 (өглөө бүр нохойдоо тэжээл өгдөг), 「花に 水を やります」.

💡 «あげる»-ийн даруу хэлбэр нь «さしあげる». Багш, дарга, үйлчлүүлэгч зэрэг дээд хүнд өгөхөд: 「社長に おみやげを さしあげました」.

💡 Plus「~て あげる」: бусдын төлөө өөрөө ямар нэг зүйл хийж өгөхдөө «V-て + あげる» хэрэглэнэ: 「弟に 自転車を 直して あげました」 (дүүдээ дугуйг нь засч өгсөн), 「友だちに モンゴル語を 教えて あげました」. Гэхдээ дээд хүнд нүүрэн дээр нь «~て あげる/~て さしあげる» гэж хэлэхгүй — өөрийгөө ач тус хүргэж байгаа мэт бүдүүлэг сонсогдоно.

Дасгал (2)
19

«~хгүй байж болно, ~х шаардлагагүй»

«~なくても いい» нь тухайн зүйлийг хийх шаардлагагүй гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «…хгүй байсан ч болно», «…х шаардлагагүй».

Үйл үгийн ない-хэлбэрээс «ない»-г хасаад «なくても いい» залгана: 行かない → 行かなくても いい, 書かない → 書かなくても いい.

«~なければ なりませんか» («…х ёстой юу?») гэсэн асуултад «いいえ、~なくても いいです» гэж хариулдаг.

Ashita wa shukujitsu desu kara, gakkō e ikanakute mo ii desu.
Маргааш баярын өдөр тул сургууль явахгүй байж болно.
A: Namae mo kakanakereba narimasen ka. B: Iie, kakanakute mo ii desu yo.
A: Нэрээ ч бичих ёстой юу? B: Үгүй ээ, бичихгүй байж болно.
Kono ryōri wa kantan desu kara, reshipi o minakute mo tsukuremasu.
Энэ хоол амархан тул жор харахгүйгээр ч хийж чадна.

💡 «~なくても かまいません» гэж ч хэлж болно — утга нь адил, арай албан ёсны: 「むりに 全部 食べなくても かまいませんよ」 (заавал бүгдийг нь идэхгүй байсан ч болно).

Дасгал (2)
20

«~сан нь дээр» — зөвлөгөө

«~た ほうが いい» нь асуудалтай байгаа хүнд зөвлөгөө өгөх, эсвэл аль нь дээр вэ гэдэг өөрийн санаагаа хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «…сан нь дээр», «…хгүй байсан нь дээр».

Хийхийг зөвлөхөд ӨНГӨРСӨН хэлбэр: 寝た ほうが いい, 行った ほうが いい. Хийхгүй байхыг зөвлөхөд ない-хэлбэр (одоо цаг): 吸わない ほうが いい.

«~た ほうが いいと 思います» гэвэл илүү зөөлөн сонсогдоно.

Kaze desu ka. Kyō wa hayaku kaette yasunda hō ga ii desu yo.
Ханиад хүрсэн үү? Өнөөдөр эрт харьж амарсан нь дээр шүү.
Fuyu no Mongoru e iku nara, atatakai fuku o motte itta hō ga ii desu.
Өвөл Монгол руу явах бол дулаан хувцас авч явсан нь дээр.
Yoru osoku hitori de arukanai hō ga ii desu yo.
Шөнө орой ганцаараа алхахгүй байсан нь дээр шүү.
Kono mondai wa sensei ni sōdan shita hō ga ii to omoimasu.
Энэ асуудлыг багштайгаа зөвлөлдсөн нь дээр гэж бодож байна.

💡 Үгүйсгэх зөвлөгөөнд «~なかった ほうが いい» гэж өнгөрсөн болгодоггүй — «~ない ほうが いい».

Дасгал (2)
21

«~хаар шийдэх» — өөрөө шийдвэр гаргах

«~ことに する» нь өөрийн хүсэл зоригоор ямар нэг зүйлийг хийх, эсвэл хийхгүй байхаар ШИЙДСЭНИЙГ илэрхийлнэ. Монголоор «…хаар шийдлээ», «…хгүй байхаар шийдсэн».

Толь бичгийн хэлбэр эсвэл ない-хэлбэр дээр залгана: 帰る ことに しました, 行かない ことに しました.

«~ことに しました» — сая шийдсэн шийдвэрээ мэдэгдэх; «~ことに しています» — шийдээд тогтмол дагаж буй зуршил («өдөр бүр алхдаг болсон»).

Rainen Nihon e ryūgaku suru koto ni shimashita.
Ирэх жил Японд суралцахаар шийдлээ.
Karada ni yokunai node, tabako o suwanai koto ni shimashita.
Эрүүл мэндэд муу тул тамхи татахгүй байхаар шийдсэн.
A: Kondo no yasumi, doko e iku n desu ka. B: Kazoku to Hobusugoru e iku koto ni shimashita.
A: Энэ амралтаар хаашаа явах юм бэ? B: Гэр бүлээрээ Хөвсгөл явахаар шийдсэн.
Yuki ga hidoi node, kyō wa dekakenai koto ni shimasu.
Цас их орж байгаа болохоор өнөөдөр гадагш гарахгүй байхаар шийдлээ.

💡 Өөрөө бус, бусад (компани, нөхцөл байдал) шийдсэн бол «~ことに なる» хэлбэр хэрэглэнэ — номын 45 (行く ことに なりました)-д гарна.

Дасгал (2)