← JLPT N3
N3 · 第6章

Сатояма (тосгоны ойр орчмын ой, уул)-гийн тухай

Энэ бүлгийн дараа: Байгаль орчны асуудал зэрэг сэдвээр илтгэл тавихдаа асуудал дэвшүүлж, өөрийн санал бодлоо хэлэх. Нэг сэдвээр тодорхой жишээнээс дүгнэлт хүртэл ярьж, бүхэлдээ цэгцтэй илтгэл тавих.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 31 · Бичвэр (1)
TRY! N3 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N3 CD

🎬 Байгаль орчны сэдэвт илтгэлийн эхлэл — илтгэгч индэр дээрээс сонсогчдод хандан, бид байгалийн ачаар цэвэр агаар, ус, дөрвөн улирлын үзэсгэлэнг эдэлж байгааг сануулж, асуулт тавина. Байгалийг хамгаалах гэдэг нь зөвхөн хөндөлгүй үлдээх биш, хүн байгалийг зөв ашигласнаар байгаль ч сайн байдлаа хадгалж болно гэсэн үзэл бодлоо дэвшүүлнэ.

51

«~ын ачаар» — сайн үр дүнгийн шалтгаан

«~おかげで» нь «~» шалтгаанаар сайн үр дүн гарсныг илэрхийлж, талархал, «сайн болсон доо» гэсэн сэтгэлийг агуулна. Монголоор «~ын ачаар», «~сны ачаар».

Энгийн хэлбэрт залгана. な-тэмдэг нэр «~な», нэр үг «~の» болно: 「静かなおかげで」, 「先生のおかげで」.

Өгүүлбэрийн төгсгөлд «~おかげだ/おかげです» гэж ч хэрэглэнэ: 「合格できたのは先生のおかげです」.

Sensei no okage de, Nihongo Nōryoku Shiken ni gōkaku dekimashita.
Багшийн ачаар япон хэлний түвшин тогтоох шалгалтад тэнцэж чадлаа.
Mainichi jogingu shite iru okage de, saikin kaze o hikanaku natta.
Өдөр бүр гүйдгийн ачаар сүүлийн үед ханиад хүрэхээ больсон.
Borudo-san ga kuruma de okutte kureta okage de, hikōki ni ma ni atta.
Болд машинаар хүргэж өгсний ачаар онгоцондоо амжлаа.
A: Ogenki desu ka. B: Hai, okagesama de.
A: Сайн байна уу? B: Тийм ээ, сайн байна (таны ачаар).

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 «おかげさまで» нь тогтсон мэндчилгээ: тодорхой хүний ачаар биш ч гэсэн, «бүгдийн ачаар сайн байна» гэсэн эелдэг хариулт.

💡 Муу үр дүнд «ため(に)» эсвэл «せいで» хэрэглэнэ. «台風のおかげで電車が止まった» гэвэл ёжтой сонсогдоно.

Дасгал (2)
52

«~ын турш» — тэр хугацаанд тасралтгүй

«~を通じて/~を通して» нь «一年», «四季», «一生» зэрэг хугацааны үгтэй хамт «тэр бүх хугацааны туршид» гэсэн утгатай.

Монголоор «жилийн турш», «насан туршдаа», «дөрвөн улирлын турш» гэдэгтэй дүйнэ.

Kono chihō wa ichinen o tsūjite ame ga sukunai.
Энэ нутагт жилийн турш хур тунадас бага.
Tereruji wa shiki o tōshite kankōkyaku ga ōi.
Тэрэлжид дөрвөн улирлын турш жуулчид олон байдаг.
Sofu wa isshō o tsūjite, uma o taisetsu ni sodateta.
Өвөө насан туршдаа морьдоо нандигнан өсгөсөн.

💡 Чухал байдал: ★

💡 «~を通して» нь өөр утгаар «~-аар дамжуулан, ~-ын тусламжтайгаар» (арга хэрэгсэл) гэж ч хэрэглэгддэг: 「ボランティアを通して多くのことを学んだ」.

Дасгал (2)
53

«~биш гэж үү?, ~гэж бодохгүй байна уу?» — зөвшөөрөл хүсэх

«~ませんか/~ないですか/~ありませんか» нь «Би ~ гэж бодож байна, та ч мөн адил бодож байгаа биз дээ?» гэж сонсогчоос санал нэгдэхийг хүсэх хэлбэр. Урилга «~ませんか»-аас өөр утга гэдгийг анхаар.

Монголоор «~биш үү?», «~юм биш үү?», «~гэж бодохгүй байна уу?» гэдэгтэй адил: «Жаахан хүйтэн биш үү?» = «Хүйтэн байна, цонхоо хаая».

Нөхдийн ярианд «~ない?» (дээш аялгаар), эрэгтэйчүүд «~ないか» ч гэнэ.

A: Saikin, Uranbātoru no kūki, yoku natte imasen ka. B: Sō desu ne.
A: Сүүлийн үед Улаанбаатарын агаар сайжирч байгаа юм биш үү? B: Тийм шүү.
Kono heya, chotto atsuku nai desu ka. Mado o akemashō ka.
Энэ өрөө жаахан халуун биш үү? Цонх онгойлгох уу?
A: Kono kaban, dare no desu ka. B: Sara-san no ja arimasen ka.
A: Энэ цүнх хэнийх вэ? B: Сараагийнх биш үү?
Nē, kono sukāto, kawaiku nai?
Хөөе, энэ банзал хөөрхөн биш үү?

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Асуулт хэлбэртэй ч утга нь эерэг: «寒くないですか» = «Хүйтэн байна (гэж би бодож байна)». Хариулахдаа санал нийлвэл «そうですね», «うん».

Дасгал (2)
54

«~гэвэл, ~гэхээр» — санаанд ордог зүйл

«~というと/~といえば/~といったら» нь тухайн үгийг сонсоход олон хүний санаанд шууд ордог зүйлийг хэлэхэд хэрэглэнэ. Ихэвчлэн алдартай, төлөөлөх зүйл ирнэ.

Монголоор «Монгол гэхээр л морь санаанд ордог» гэдэгтэй яг адил.

«やはり/やっぱり», «何といっても» (юу гэлээ ч) гэсэн үгтэй хамт их гардаг.

Mongoru no ryōri to iu to, mazu bōzu ga atama ni ukabu.
Монгол хоол гэхээр хамгийн түрүүнд бууз санаанд ордог.
Natsu no omatsuri to ieba, yahari Nādamu deshō.
Зуны баяр гэвэл мэдээж Наадам даа.
Fuyu no nomimono to ittara, nan to itte mo atatakai mirukutī da.
Өвлийн ундаа гэвэл юу гэлээ ч халуун сүүтэй цай.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
55

«~х ёстой, ~х нь зөв» — ерөнхий үүрэг, зөв зүйл

«~べきだ» нь нийтээр «~х нь зүй ёсных, зөв» гэж үзэж буйг илэрхийлнэ. Монголоор «~х ёстой», «~вал зохино».

Хийх ёсгүйг «~べきではない» гэнэ. Гэхдээ үүнийг бусдын үйлдэлд хэлбэл «ингэж болохгүй!» гэсэн хатуу утгатай болох тул болгоомжтой хэрэглэ.

«する»-тэй «するべき», «すべき» хоёулаа хэрэглэгдэнэ. Нэр үгийн өмнө «べき + N»: 「やるべきこと」 (хийх ёстой зүйл).

Yakusoku shita jikan wa mamoru beki da.
Тохирсон цагаа баримтлах ёстой.
Sōgen ni gomi o suteru beki de wa nai.
Хээр талд хог хаяж болохгүй (хаях ёсгүй).
Gakusei no uchi ni subeki koto wa nan da to omoimasu ka.
Оюутан байхдаа хийх ёстой зүйл юу гэж та боддог вэ?

💡 Чухал байдал: ★★

💡 «~べきだった» нь «хийсэн нь дээр байсан ч хийгээгүйдээ харамсаж байна» гэсэн гэмшил: 「もっと早く出発するべきだった」 (эртхэн гарах ёстой байж), 「あの時、本当のことを言うべきだった」.

💡 «~なければならない» нь дүрэм, хуулийн албадлага; «~べきだ» нь хүний үзэл бодол, ёс зүйн хувьд зөв гэсэн утга.

Дасгал (2)
56

«~ын хувьд» — хэн нэгний байр сууринаас үнэлэх

«~にとって…» нь «~»-ийн байр суурь, талаас харахад ямар байгааг хэлнэ. Монголоор «~ын хувьд».

«…» хэсэгт «難しい・大切だ・便利だ・問題だ» зэрэг үнэлгээ илэрхийлсэн үг ирнэ.

Yūbokumin ni totte, kachiku wa kazoku no yō ni taisetsu na mono da.
Нүүдэлчдийн хувьд мал гэр бүл шиг нандин зүйл.
Watashi ni totte, Nihon de no ichinen wa wasurerarenai omoide da.
Миний хувьд Японд өнгөрүүлсэн нэг жил мартагдашгүй дурсамж.
Sumaho wa wakamono ni totte mo, otoshiyori ni totte mo benri na dōgu da.
Ухаалаг утас залуусын хувьд ч, ахмадын хувьд ч тохиромжтой хэрэгсэл.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 «賛成・反対», «好き・嫌い» зэрэг ямар нэг зүйлд хандах хандлага, байр суурийг илэрхийлэх үгтэй «にとって» хэрэглэхгүй. «私にとってこの歌が好きだ» (✕) → «私はこの歌が好きだ» (○). «私にとって反対です» (✕) → «私は反対です» (○).

💡 «~に対して» (~-д хандаж, ~-ийн эсрэг) болон «~について» (~-ийн тухай)-тай андуурахгүй байх: 「環境について話す」 (байгаль орчны тухай ярих), 「親に対して感謝する」 (эцэг эхдээ талархах).

Дасгал (2)

🎬 Илтгэлийн үргэлжлэл, дүгнэлт хэсэг — илтгэгч Японы «сатояма» (тосгоны ойр орчмын ой, уул)-г хүмүүс хэрхэн ашиглаж ирсэн, мод огтолсноор ой эрүүлжиж, байгалийн гамшиг багасдаг тухай тодорхой жишээ дурдана. Сатояма хөдөө төдийгүй Токиод ч байдгийг хэлээд, сонсогчдыг өөрсдөө очиж үзэж, байгаль орчны талаар бодохыг уриална.

57

«~х тусам» — нэг зүйл нэмэгдэх тусам нөгөө өөрчлөгдөх

«~ば~ほど» нь нэг зүйлийн хэмжээ нэмэгдэх тусам нөгөө зүйл ч түүнд тохирч өөрчлөгддөгийг илэрхийлнэ. Монголоор «~х тусам», «~х бүр улам».

Нэг үгийг хоёр удаа давтана: эхний удаа «ば»-хэлбэрээр, хоёр дахь удаа толь бичгийн хэлбэрээр + «ほど»: 読めば読むほど, 高ければ高いほど, 静かなら静かなほど.

Нэр үг, な-тэмдэг нэрт «~であればあるほど» хэлбэр ч хэрэглэгдэнэ: 「有名な人であればあるほど」.

Nihongo wa benkyō sureba suru hodo omoshiroku naru.
Япон хэл сурах тусам улам сонирхолтой болдог.
Bōzu wa atsukereba atsui hodo oishii.
Бууз халуун байх тусам амттай.
Heya wa shizuka nara shizuka na hodo, yoku nemureru.
Өрөө нам гүм байх тусам сайн унтаж чаддаг.
Keiken no aru isha de areba aru hodo, shinchō ni handan suru.
Туршлагатай эмч байх тусам болгоомжтой шийдвэр гаргадаг.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 «~ば»-г хасаж «~ほど»-г ганцаар нь хэрэглэж болно: 「練習するほど上手になる」 (дасгал хийх тусам сайжирна).

Дасгал (2)
58

«~ын улмаас, ~-аас болсон» — шалтгаан

«~による/~によって» нь «~» шалтгаанаар ямар нэг зүйл болж байгааг илэрхийлнэ. Монголоор «~ын улмаас», «~-аас үүдэлтэй».

Нэр үгийн өмнө «~による + N» (「地震による被害」), үйл үгийн өмнө «~によって» болно.

Мэдээ, албан бичиг зэрэг бичгийн хэлд их гардаг.

Ōyuki ni yoru kōtsū jiko ga fuete iru.
Их цаснаас үүдэлтэй зам тээврийн осол нэмэгдэж байна.
Kotoshi wa kanbatsu ni yotte, ōku no kachiku ga higai o uketa.
Энэ жил ган гачгийн улмаас олон мал хохирол амсав.
Mainichi undō shita koto ni yotte, karada ga jōbu ni natta.
Өдөр бүр дасгал хийсний үр дүнд бие минь чийрэг болсон.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 Хэрэглээ: албан, хатуу хэллэг — дотны хүнтэй ярихад хэрэглэхгүй.

💡 Үйл үгтэй бол «V + ことによって» хэлбэрээр нэр үг болгож залгана.

💡 «~によって» нь өөр утгаар «~-аар (хийсэн хүн)» (「この絵はピカソによって描かれた」), «~-аас хамаарч ялгаатай» (「人によって考え方が違う」) гэж ч хэрэглэгддэг.

Дасгал (2)
59

«зөвхөн ~ ч биш, … ч гэсэн»

«AばかりでなくB(も)» нь «AだけでなくB(も)»-тэй ижил: «зөвхөн A биш, B ч гэсэн». Монголоор «~ төдийгүй …ч».

Энгийн хэлбэрт залгана. Нэр үгэнд шууд (「子どもばかりでなく」), な-тэмдэг нэрт «~な» (「便利なばかりでなく」) залгана.

Бичгийн болон албан ёсны ярианд «だけでなく»-гаас арай хатуу сонсогдоно.

Kono kōen wa kodomo bakari de naku, otona ni mo ninki ga aru.
Энэ цэцэрлэгт хүрээлэн зөвхөн хүүхдүүдэд биш, томчуудад ч таалагддаг.
Sara-san wa uta ga jōzu na bakari de naku, piano mo hikeru.
Сараа дуулахдаа гаргууд төдийгүй төгөлдөр хуур ч тоглож чаддаг.
Undō wa karada ni ii bakari de naku, sutoresu kaishō ni mo naru.
Дасгал хөдөлгөөн биед сайн төдийгүй стресс тайлахад ч тустай.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Хэрэглээ: албан, хатуу хэллэг — дотны хүнтэй ярихад хэрэглэхгүй.

💡 Plus「~ばかりか」 (★★; албан, хатуу хэллэг — дотны хүнтэй ярихад хэрэглэхгүй): «~ばかりでなく»-тэй бараг ижил утгатай. Ихэвчлэн «…тэр ч бүү хэл, бүр …» гэж гайхах, дээр нь нэмэгдэх (муу ч, сайн ч) мэдрэмжийг илүү хүчтэй илэрхийлнэ: 「財布をなくしたばかりか、携帯までこわれた」 (түрийвчээ хаясан ч бүү хэл, утас хүртэл эвдэрсэн), 「兄は学費ばかりか生活費まで出してくれた」.

Дасгал (2)
60

«~х болгонд, ~х бүр» — давтагдах үйлдэл

«~たび(に)» нь давтагддаг үйлдлийн тухай «тэрнийг хийх бүрт үргэлж ~» гэж хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~х болгонд», «~х бүрд».

Толь бичгийн хэлбэрт, нэр үгэнд «の»-гоор залгана: 行くたびに, 旅行のたびに.

Sobo no ie ni iku tabi ni, bōzu o tsukutte morau.
Эмээгийнх рүү очих болгондоо бууз хийлгэж иддэг.
Ani wa shutchō no tabi ni, omiyage o katte kite kureru.
Ах маань томилолтоор явах бүрдээ бэлэг авчирч өгдөг.
Kono uta o kiku tabi ni, furusato o omoidasu.
Энэ дууг сонсох болгонд төрсөн нутгаа санадаг.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 «とき» нь нэг удаагийн үйлдэлд ч хэрэглэгдэнэ, харин «たびに» нь заавал давтагддаг үйлдэл. «来週大阪へ行くたびに» (✕, нэг удаагийн) → «来週大阪へ行くとき» (○).

Дасгал (2)
61

«~ёстой (байх), ~нь гарцаагүй» — үндэслэлтэй таамаг

«~はずだ» нь тодорхой үндэслэл, шалтгаан байгаа учраас «гарцаагүй ~ байх ёстой» гэж дүгнэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~ёстой», «~л байх учиртай».

Энгийн хэлбэрт залгана; な-тэмдэг нэр «~な», нэр үг «~の» болно: 「静かなはず」, 「休みのはず」.

«~はずなのに…» гэвэл хүлээлт биелээгүйг илэрхийлнэ: «байх ёстой атал…».

Nimotsu wa kinō okutta kara, ashita ni wa tsuku hazu desu.
Илгээмжийг өчигдөр явуулсан болохоор маргааш хүрэх ёстой.
Borudo-san wa Nihon ni gonen sunde ita kara, Nihongo ga jōzu na hazu da.
Болд Японд таван жил амьдарсан болохоор япон хэлэндээ сайн байх ёстой.
Kyō wa nichiyōbi da kara, ginkō wa yasumi no hazu da.
Өнөөдөр ням гараг болохоор банк амралттай байх ёстой.
Kagi o kaketa hazu na no ni, doa ga aite iru.
Түгжсэн байх ёстой атал хаалга онгорхой байна.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 «~べきだ» (хийх ёстой — үүрэг, зөв зүйл) ба «~はずだ» (байх ёстой — үндэслэлтэй таамаг) хоёрыг андуурахгүй. Монголоор хоёулаа «ёстой» гэж орчуулагддаг тул анхаар.

Дасгал (2)