← JLPT N3
N3 · 第5章

Гэрийн хиамны жор

Энэ бүлгийн дараа: Хоолны жор уншаад ямар хоол болохыг ойлгох. Хоолны жор уншаад хийх дараалал, анхаарах зүйлийг ойлгох.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 24 · Бичвэр (1)
TRY! N3 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N3 CD

🎬 Хоолны жорын нийтлэл (сэтгүүл, вэб сайтын жорын хуудас) — хөтлөгч хямд тахианы махаар жинхэнэ хиам шиг амттай хоол хийх аргыг танилцуулж байна. Хоёр өдөр шаардлагатай ч хялбар гэдгийг онцлоод, орц (мах, зөгийн бал, давс, перец) болон түүнийг юугаар орлуулж болох талаар тайлбар өгнө.

42

«~шиг, ~мэт» — адилтгаж дүрслэх

«~ようだ» нь нэг зүйлийг өөр төстэй зүйлтэй адилтгаж, түүний байдал, төрхийг тодорхой дүрсэлнэ. Монголоор «мөс шиг хүйтэн гар», «уул шиг овоо» гэдэгтэй яг адил.

Өгүүлбэрийн төгсгөлд «~ようだ», үйл үг/тэмдэг нэрийн өмнө «~ように», нэр үгийн өмнө «~ような + N» болно. Нэр үгэнд «の» заавал залгана: 「雪のように白い」.

«まるで» (яг л, бүр) гэдэг үгтэй хамт их хэрэглэгддэг: 「まるで夢のようだ」 — «яг л зүүд шиг».

Fuyu no Uranbātoru no asa wa, reitōko no naka ni iru yō ni samui.
Өвлийн Улаанбаатарын өглөө хөлдөөгчийн дотор байгаа юм шиг хүйтэн.
Borudo-san wa uma no yō ni hayaku hashiru.
Болд морь шиг хурдан гүйдэг.
Sara-san no ie ni wa, marude hoteru no yō na hiroi heya ga aru.
Сараагийн гэрт яг л зочид буудал шиг том өрөө бий.
Sentakumono ga yama no yō ni tamatte shimatta.
Угаах хувцас уул шиг овоороод иржээ.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 «山のように» (уул шиг их), «飛ぶように売れる» (нисэх мэт хурдан зарагдах) зэрэг нь тогтсон хэллэг болон хэрэглэгддэг.

💡 Хэлбэр нь дараагийн үгээс хамаарна: үйл үг/тэмдэг нэр → «ように», нэр үг → «ような», төгсгөл → «ようだ».

💡 Plus「~みたい」 (★★; ярианы хэлбэр — найз, гэр бүлийн хүнтэй): найз нөхөдтэйгөө ярихдаа «~ようだ»-гийн оронд «~みたい(だ)/みたいに/みたいな + N» хэрэглэнэ. Нэр үгэнд «の» залгахгүй, шууд залгана: 「子どもみたい」 (хүүхэд шиг), 「夢みたいな話」 (зүүд шиг яриа), 「雨が降ったみたいに道がぬれている」.

Дасгал (2)
43

«A нь мэдээж, B ч гэсэн» — нэмэлт онцлох

«AはもちろんBも» нь «A-д мэдээжийн хэрэг, түүнээс гадна B-д ч» гэсэн утгатай. A нь хэнд ч ойлгомжтой, илэрхий жишээ, B нь түүнээс гадна нэмэгдэж буй зүйл.

Монголоор «…нь бүү хэл», «…нь ч мэдээж, …ч гэсэн» гэж орчуулж болно. B-ийн араас ихэвчлэн «も» ирнэ.

«はもちろん» нь «は»-г агуулсан тул A-д «は» дахин нэмэхгүй. B талд шаардлагатай туслах үгийг «も»-гийн өмнө тавина: 「国内はもちろん、海外にも店がある」.

Nādamu wa Mongoru-jin wa mochiron, gaikokujin kankōkyaku ni mo ninki ga aru.
Наадам монголчуудад мэдээж, гадаадын жуулчдад ч их таалагддаг.
Kono mise wa bōzu wa mochiron, hōshōru mo oishii.
Энэ газрын бууз нь мэдээж, хуушуур нь ч амттай.
Ani wa heijitsu wa mochiron, shūmatsu mo asa hayaku okite hashitte iru.
Манай ах ажлын өдрүүдэд мэдээж, амралтын өдрүүдэд ч өглөө эрт босож гүйдэг.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
44

«B шиг тийм ~биш» — харьцуулж үгүйсгэх

«AはBほど~ない» нь A нь B-ийн түвшинд хүрэхгүй гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «A нь B шиг тийм ~биш».

Өгүүлбэрийн төгсгөл заавал үгүйсгэх хэлбэр байна. «思ったほど», «心配していたほど», «言われていたほど» гэх мэт хүлээлттэй харьцуулах нь их түгээмэл: «бодсон шиг тийм ~ биш байсан».

Kotoshi no natsu wa kyonen hodo atsuku nai.
Энэ жилийн зун өнгөрсөн жилийнх шиг тийм халуун биш.
Darukhan wa Uranbātoru hodo kuruma ga ōku nai.
Дархан Улаанбаатар шиг тийм олон машинтай биш.
Nihongo no shiken wa, shinpai shite ita hodo muzukashiku nakatta.
Япон хэлний шалгалт санаа зовж байсан шиг тийм хэцүү байсангүй.
Sono eiga wa, minna ga iu hodo omoshiroku nakatta.
Тэр кино бүгдийн ярьдаг шиг тийм сонирхолтой байсангүй.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 «ほど»-гийн дараа эерэг хэлбэр ирвэл энэ утга гарахгүй: «AはBほど高い» гэж хэлэхгүй. Эерэг харьцуулалтад «AはBより高い».

Дасгал (2)
45

«~ын оронд, ~хийхийн хариуд» — орлуулах, солилцох

«~かわりに» нь өөр хүн хийх, өөр зүйл хэрэглэх, өөр үйлдэл хийхийг илэрхийлнэ: «зөгийн балны оронд элсэн чихэр».

Үйл үгтэй хэрэглэвэл «~хийхийн хариуд, түүний оронд» гэсэн солилцооны нөхцөлийг ч заана: 「英語を教えるかわりに、料理を教えてもらう」 — «англи хэл заахын хариуд хоол хийж сурна».

Нэг зүйлийг олж авсны оронд нөгөөг алдсан (сайн тал ↔ муу тал) гэдгийг ч илэрхийлж болно.

Chichi ga isogashii hi wa, chichi no kawari ni watashi ga inu no sanpo ni iku.
Аав завгүй өдөр аавын оронд би нохойг салхилуулна.
Gyūnyū no kawari ni banyūshu o irete mitara, igai to oishikatta.
Сүүний оронд айраг хийгээд үзтэл санаснаас амттай болсон.
Sara-san ni Mongorugo o oshieru kawari ni, Nihongo o oshiete moratte iru.
Сараад монгол хэл заахын хариуд надад япон хэл заалгаж байна.
Machi wa benri ni natta kawari ni, shizukasa ga naku natta.
Хот тохилог болсны оронд нам гүм байдал алга болов.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 「N + にかわって/にかわり」 хэлбэр ч бий: «~-ийг орлож». Албан ёсны яриа, мэдээнд их гардаг: 「社長にかわり、私がごあいさつ申し上げます」 (захирлын өмнөөс би мэндчилгээ дэвшүүлье), 「紙の本にかわって電子書籍が増えている」.

Дасгал (2)

🎬 Өмнөх жорын үргэлжлэл — хиам хийх алхмуудыг 1 дэх өдөр, 2 дахь өдөр гэж дугаарлан бичсэн заавар. Махыг хэрчихгүйгээр амтлагчаар боож хөргөгчинд тавих, дараа нь угааж, буцалж буй усанд хийж хөргөх, хэдэн өдрийн дотор идэж дуусгах зэрэг анхаарах зүйлийг дурдана.

46

«~хийлгүй(гээр)» — «~ないで»-гийн бичгийн хэлбэр

«~ずに» нь «~ないで»-тэй ижил утгатай: ямар нэг үйлдлийг хийлгүйгээр дараагийн үйлдлийг хийх. Монголоор «~хийлгүй(гээр)».

Үгүйсгэх хэлбэрээс «ない»-г хасаад «ずに» залгана: 切らない → 切らずに, 食べない → 食べずに. Онцгой: する → せずに, 来る → 来(こ)ずに.

Бичгийн хэл, жор, заавар, мэдээнд их хэрэглэгддэг; ярианд «~ないで» илүү түгээмэл.

Asagohan o tabezu ni kaisha e itta.
Өглөөний цайгаа уулгүй ажилдаа явлаа.
Jisho o tsukawazu ni Nihongo no shinbun ga yomeru yō ni naritai.
Толь бичиг ашиглалгүйгээр япон сонин уншдаг болмоор байна.
Borudo-san wa nani mo iwazu ni heya o dete itta.
Болд юу ч хэлэлгүй өрөөнөөс гарч одов.
Yoku kakunin sezu ni botan o oshite shimatta.
Сайн шалгалгүй товчийг дарчихлаа.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 «するずに», «しずに» гэж алдах нь элбэг — зөв нь «せずに».

Дасгал (2)
47

«~сэн чигээрээ, ~тэй хэвээр» — байдал өөрчлөгдөхгүй үргэлжлэх

«~たまま» нь нэг байдал өөрчлөгдөлгүй хэвээр үргэлжилж байхыг илэрхийлнэ: «гутлаа өмссөн чигээрээ орох». Монголоор «~сэн чигээрээ», «~тэй хэвээр».

Ер нь дараа нь хийх ёстой үйлдлийг хийгээгүй (гэрэл унтраагаагүй, ном буцааж өгөөгүй г.м.) гэдгийг хэлэхэд ч хэрэглэнэ.

Нэр үгэнд «Nのまま» болно: 「昔のまま」 (эртнийх шигээ хэвээр), 「このまま」 (энэ хэвээр нь).

Mado o aketa mama netara, kaze o hiite shimatta.
Цонхоо онгорхой орхиод унтсан чинь ханиад хүрчихлээ.
Geru no naka ni kutsu o haita mama haitte mo ii desu ka.
Гэрт гутлаа өмссөн чигээрээ орж болох уу?
Jūnen buri ni itta sōgen wa, mukashi no mama datta.
Арван жилийн дараа очсон тал нутаг эртнийх шигээ хэвээр байлаа.
Tomodachi ni okane o karita mama, mada kaeshite inai.
Найзаасаа мөнгө зээлчихээд одоо болтол буцааж өгөөгүй байна.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Тэмдэг нэртэй ч хэрэглэнэ: いA-い + まま, なA-な + まま. Жишээ: 「いつまでも若いままでいたい」 (үргэлж залуугаараа байхыг хүсэх), 「肉を新鮮なまま保存する」 (махыг шинэхэн чигээр нь хадгалах).

💡 «~て» нь дараалсан үйлдэл, харин «~たまま» нь өмнөх байдал хэвээр байх үед дараагийн үйлдэл хийгдэж байгааг онцолно.

Дасгал (2)
48

Холбох хэлбэр (中止形) — «~て»-гийн оронд ます-үндэс

Бичгийн хэлд «~て、»-гийн оронд үйл үгийн ます-хэлбэрийн үндсийг (ます-гүй) шууд таслалаар холбож болно: 入れて、→ 入れ、, 調査して、→ 調査し、.

Утга нь «~て»-тэй адил: үйлдлийн дараалал, эсвэл шалтгаан-үр дүнг холбоно. Монголоор «~аад, ~ж».

Жор, заавар, тайлан, мэдээ, илтгэл зэрэг албан бичвэрт маш их гардаг. Өдөр тутмын ярианд бараг хэрэглэдэггүй.

Tamanegi o komakaku kiri, niku to issho ni itameru.
Сонгиноо жижиглэн хэрчиж, махтай хамт шарна.
Gakusei ni ankēto o okonai, kekka o repōto ni matometa.
Оюутнуудаас санал асуулга авч, үр дүнг тайланд нэгтгэв.
Ōyuki ga furi, ōku no dōro ga tōrenaku natta.
Их цас орж, олон зам хаагдлаа.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Хэрэглээ: албан, хатуу хэллэг — дотны хүнтэй ярихад хэрэглэхгүй.

💡 «する» → «し、», «いる» → «おり、» (бичгийн хэлд «ており» хэлбэр их): 「元気に過ごしており、…」.

Дасгал (2)
49

«яг ~ж байх үед, ~мөчид» — тухайн агшин

«~ところへ、…» нь яг «~» болж буй агшин, нөхцөлд «…» үйлдэл хийгдсэн эсвэл санаандгүй зүйл тохиолдсоныг илэрхийлнэ.

V-る + ところ = яг хийх гэж байх үед, V-ている + ところ = яг хийж байх үед, V-た + ところ = яг хийж дуусах тэр мөчид.

Монголоор «яг ~ж байтал», «~сэн чинь тэр мөчид» гэж орчуулж болно.

Oyu ga waita tokoro e, bōzu o irete kudasai.
Ус буцалсан тэр мөчид буузаа хийгээрэй.
Ie o deyō to shite iru tokoro ni, denwa ga kakatte kita.
Гэрээсээ гарах гэж байтал утас дуугарлаа.
Kossori kēki o tabete iru tokoro o, haha ni mirareta.
Нууцаар бялуу идэж байхдаа ээждээ харагдчихлаа.
Yatto repōto ga kakiowatta tokoro de, pasokon ga tomatta.
Арай гэж тайлангаа бичиж дуусгасан тэр мөчид компьютер унтарлаа.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 «ところ»-гийн дараах туслах үг нь дараагийн үйл үгээс хамаарна: «~ところを見られた/助けられた» (を), «~ところへ/に来た» (へ/に), «~ところで終わった/鳴った» (で).

💡 「V-ていた/V-ようとした + ところ」, 「いA + ところ」 хэлбэр ч бий: 「出かけようとしたところを呼び止められた」 (гарах гэж байтал дуудаж зогсоосон), 「ちょうどいいところへ来たね」 (яг цагтаа ирлээ шүү).

Дасгал (2)
50

«бүрэн ~х, ~ж дуусгах» — эцэс хүртэл

«~きる» нь үйлдлийг бүгдийг нь, эцэс хүртэл хийж дуусгахыг илэрхийлнэ: 食べきる (идэж дуусгах), 使いきる (хэрэглэж дуусгах). Монголоор «~ж дуусгах, бүрэн ~х».

«~きれない» нь хэт их учраас бүгдийг нь хийж чадахгүй, эсвэл бүрэн ~ж чадахгүй гэсэн утгатай: 「数えきれない」 (тоолж баршгүй), 「あきらめきれない」 (огт орхиж чадахгүй).

Зарим үгтэй хамт «маш, туйлын» гэсэн утга өгнө: 「疲れきる」 (туйлдах), 「困りきる」 (ихэд бэрхшээх), 「分かりきった」 (илэрхий).

Kono gyūnyū wa kyōjū ni nomikitte kudasai.
Энэ сүүг өнөөдөртөө багтааж ууж дуусгаарай.
Obāsan ga tsukutta bōzu wa ōsugite, tabekirenakatta.
Эмээгийн хийсэн бууз хэт их болохоор идэж дийлсэнгүй.
Gobi no yozora ni wa kazoekirenai hodo no hoshi ga mieru.
Говийн шөнийн тэнгэрт тоолж баршгүй олон од харагдана.
Ichinichijū aruite, tsukarekitte shimatta.
Өдөржин алхаад туйлдчихлаа.

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)