← JLPT N3
N3 · 第4章

Усан сэлэлтийн тэмцээн

Энэ бүлгийн дараа: Хувийн зүйлийн талаар мэдээллээ нягталж асуусаар найзтайгаа чөлөөтэй ярилцах. Хувийн зүйлийн талаар санаа бодол, сэтгэгдлээ солилцон найзтайгаа ярилцах.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 17 · Яриа (1)
TRY! N3 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N3 CD

🎬 Хоёр найзын хоорондох энгийн (casual) яриа. Нэг нь ядарсан байгаагаа хэлээд, ирэх ням гарагт болох усан сэлэлтийн тэмцээнд бэлдэж өдөр бүр бэлтгэл хийж байгаа гэнэ. Нөгөө нь дэмжихээр очих гээд эхлэх цаг, ямар төрөлд оролцохыг нь (санахгүй байгаа тул) нягталж асууж, «түрүүлчих ч юм билүү» гэж тоглоомоор хэлнэ.

31

Ярианы товчилсон хэлбэр (縮約形)

Найз нөхөд, гэр бүлийнхэнтэйгээ ярихдаа япончууд «~ている», «~ておく» зэрэг хэлбэрийн авиаг гээж, эсвэл хэлбэрийг нь өөрчилж богиносгон хэлдэг: «~てる», «~とく», «~ちゃう». Монгол хэлэнд «явж байна» → «явж бна», «хийчихсэн» гэж ярианд богиносгодогтой төстэй.

Эдгээр нь N3-ын сонсголд маш их гардаг тул сонсоод анхны хэлбэрийг нь таних нь чухал. Харин албан бичиг, ахмад хүнтэй ярихад хэрэглэхгүй.

Дүрэм: ている→てる, でいる→でる; ておく→とく, でおく→どく; てしまう→ちゃう, でしまう→じゃう; ては→ちゃ, では→じゃ; なければ→なきゃ; なくては→なくちゃ. (Доорх хүснэгтийг үз.)

A: Nani shiteru no? B: Shukudai yatteru.
A: Юу хийж байгаа юм? B: Даалгавраа хийж байна.
Nomimono wa reizōko ni iretoite.
Ундааг хөргөгчинд хийчихээрэй. (入れておいて)
A, kēki zenbu tabechatta.
Өө, бялууг бүгдийг нь идчихлээ. (食べてしまった)
Mō kuji da. Hayaku nenakya.
Аль хэдийн 9 цаг болчихож. Эрт унтах хэрэгтэй. (寝なければ)

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Хэрэглээ: найз, гэр бүлийн хүнтэй ярихад (ярианы хэлбэр).

💡 «~てる/~でる» нь II бүлгийн үйл үг шиг хувирна: 見てて, 読んでた (見ていて, 読んでいた).

💡 «~とく/~どく» нь I бүлгийн үйл үг шиг хувирна: 見といて, 読んどいた (見ておいて, 読んでおいた).

💡 «~ちゃう/~じゃう» нь I бүлгийн үйл үг шиг хувирна: 忘れちゃって, 読んじゃった (忘れてしまって, 読んでしまった).

Дасгал (2)

Товчилсон хэлбэрийн хүснэгт

Зүүн талд энгийн хэлбэр, баруун талд ярианы товчилсон хэлбэр. «て»-тэй хэлбэр «で» болдог үйл үгэнд (読む, 飲む, 遊ぶ г.м.) товчилсон хэлбэр нь мөн «で/ど/じゃ» болно.

Энгийн хэлбэрТовчилсон хэлбэрДүрэм
Mado, aketoita yo.
Цонхыг онгойлгочихсон шүү. (開けておいた)
Koko de oyoija dame da yo.
Энд сэлж болохгүй шүү. (泳いではだめ)
32

Өгүүлбэрийн төгсгөлийг орхих

Ярианд утга нь ойлгомжтой бол өгүүлбэрийг бүрэн дуусгалгүй орхидог: «~なきゃ(いけない)», «~て(ください)», «~たら(どうですか)», «~かも(しれない)». Монголоор «явах хэрэгтэй…», «хийгээд өгөөч», «очвол яасан?» гэж богино хэлдэгтэй адил.

Сонсох үедээ юу орхигдсоныг нөхөж ойлгох нь чухал: «~なきゃ» → «ёстой», «~て» → «гуйлт», «~たら?» → «зөвлөгөө», «~かも» → «магадгүй».

Энэ нь найз, гэр бүлийн хооронд хэрэглэх хэлбэр. Ахмад, дээд албан тушаалтанд ингэж хэлбэл бүдүүлэг сонсогдоно.

Gomen, sono hon chotto kashite.
Уучлаарай, тэр номоо түр зээлээч. (貸して(ください))
Netsu ga aru nara, byōin ni ittara?
Халуунтай юм бол эмнэлэг явбал яасан юм? (行ったら(どう?))
A: Shūmatsu, Tereruji ni korareru? B: Ūn, chotto muzukashii kamo.
A: Амралтын өдөр Тэрэлжид ирж чадах уу? B: Хм, жаахан хэцүү байх магадгүй.
A, mō konna jikan! Basu ni noranakya.
Өө, ийм цаг болчихож! Автобусандаа суух хэрэгтэй.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Хэрэглээ: найз, гэр бүлийн хүнтэй ярихад (ярианы хэлбэр).

💡 (★★; ярианы хэлбэр — найз, гэр бүлийн хүнтэй) Ярианд урт эгшгийг (長音) богиносгох нь ч бий: «おはよう» → «おはよ», «ありがとう» → «ありがと», «行こう» → «行こ», «でしょう» → «でしょ», «さようなら» → «さよなら».

Дасгал (2)
33

«~билээ?, ~уу даа?» — мартсан зүйлээ нягталж асуух

«~っけ» нь сайн мэдэхгүй, эсвэл өмнө нь сонссон ч мартчихсан зүйлээ нягталж асуухад хэрэглэнэ. Монголоор «~билээ?», «~юм байсан билүү?» гэж хэлдэгтэй яг адил.

Энгийн хэлбэр (Pl) ба эелдэг хэлбэр (Po) хоёуланд нь залгана: 「何時だっけ」, 「何時でしたっけ」. «~んだっけ» гэж «んだ»-тай хамт их хэрэглэнэ.

Хэн нэгнээс асуухаас гадна өөртөө «…билээ дээ» гэж бувтнахад ч хэрэглэнэ.

Toshokan tte, nanji made dakke.
Номын сан хэдэн цаг хүртэл ажилладаг билээ?
Are, kagi doko ni oitan dakke.
Хөөе, түлхүүрээ хаана тавьсан билээ?
Borudo-san no tanjōbi tte, raishū no kin'yōbi dattakke.
Болдын төрсөн өдөр ирэх долоо хоногийн баасан гараг билүү?
Sumimasen, onamae wa nan to osshaimashitakke.
Уучлаарай, таны нэрийг хэн гэдэг билээ?

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Өмнө нь олж мэдсэн зүйлийн тухай бол одоо эсвэл ирээдүйд болох зүйл ч гэсэн ӨНГӨРСӨН цагаар асууж болно: 「会議は明日だったっけ」 (хурал маргааш билээ?). Монголоор ч «маргааш билээ дээ» гэж «би-»-тэй хэлдэгтэй төстэй.

Дасгал (2)
34

«~ч юм билүү, ~байж магадгүй шүү» — тоглоомоор таамаглах

«~たりして» нь «~かもしれない» (магадгүй) гэсэн утгатай, ярианы хэлбэр. Ихэвчлэн тоглоомоор, эсвэл санаанд оромгүй боломжийг хагас итгэн хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~ч юм билүү», «~чих юм биш биз» гэдэгтэй ойролцоо.

Зөвхөн өнгөрсөн (た) хэлбэрт залгана: 寝ていた → 寝てたりして, 高かった → 高かったりして, 芸能人だった → 芸能人だったりして.

A: Borudo, denwa ni denai ne. B: Moshika shite mada netetari shite.
A: Болд утсаа авахгүй байна. B: Бүр одоо болтол унтаж байгаа ч юм билүү.
Kono kaban, burando-hin dattari shite.
Энэ цүнх брэндийн бараа ч юм билүү.
Sara, anna ni ureshisō. Kareshi ga dekitari shite...
Сараа ямар их баярласан харагдаж байна. Найз залуутай болчихсон ч юм билүү…

💡 Чухал байдал: ★

💡 Хэрэглээ: найз, гэр бүлийн хүнтэй ярихад (ярианы хэлбэр).

💡 «~たりして» нь өөр утгаар (жишээ «弱気になったりして») 105-р цэгт дахин гарна.

Дасгал (2)

🎬 Өмнөх хоёр найзын ярианы үргэлжлэл. Тамирчин түрүүлэх нь бараг боломжгүй гэж шантрахад найз нь «тэмцээн болохоор итгэлтэй орох хэрэгтэй» гэж урамшуулна. Тамирчин хүчтэй сэлэгчид багаасаа л сэлж ирснийг, өөрөө бага байхдаа тоглоод л өнгөрөөсөндөө харамсдагаа ярьж, гэхдээ тэмцээн байгаа учраас хичээх урам ордог гэж сэтгэгдлээ хуваалцана.

35

«~-сан ч гэсэн, ~ч» — «~ても»-гийн ярианы хэлбэр

«~たって» нь «~ても» (~сан ч гэсэн)-тэй ижил утгатай ярианы хэлбэр. Монголоор «хичээсэн ч», «багш ч гэсэн» гэдэгтэй адил: 「急いだって間に合わない」 = 「急いでも間に合わない」.

Үйл үгийн た хэлбэр + って: 行った → 行ったって. い-тэмдэг нэр: 高い → 高くたって. な-тэмдэг нэр, нэр үг: 静か → 静かだって, 先生 → 先生だって.

Үгүйсгэл: 行かない → 行かなくたって, 高くない → 高くなくたって, 静かじゃない → 静かじゃなくたって.

Ima kara hashittatte, mō basu ni wa maniawanai yo.
Одоо гүйсэн ч автобусанд амжихгүй ээ.
Samukutatte, maiasa jogingu suru yo.
Хүйтэн байсан ч өглөө бүр гүйдэг.
Nihonjin datte, keigo wa muzukashii to omotte iru.
Япон хүн ч гэсэн хүндэтгэлийн хэлийг хэцүү гэж боддог.
Muri ni konakutatte ii yo.
Заавал хүчээр ирэхгүй байсан ч болно.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 Хэрэглээ: найз, гэр бүлийн хүнтэй ярихад (ярианы хэлбэр).

💡 «って»-ын өөр хэрэглээ: «~という» гэсэн утга (「クロって名前」, 11-р цэг), «~は»-ийн оронд (「強い選手って」, 38-р цэг). «~たって» бол «~ても» гэдгийг ялгаж таниарай.

Дасгал (2)
36

«~гэдэг нь тодорхой, мэдээж ~» — хүчтэй итгэл

«~に決まっている» нь «заавал, лавтай ~ гэж бодож байна» гэж итгэлтэйгээр, хүчтэй хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «мэдээж ~», «~ байлгүй яах вэ», «~ гэдэг нь ойлгомжтой» гэсэнтэй дүйнэ.

Энгийн хэлбэрт залгана; な-тэмдэг нэр, нэр үгэнд «だ»-г хасна: 無理だ → 無理に決まっている, うそだ → うそに決まっている. Ярианд «~に決まってる» гэж товчилно.

Баримт, нотолгоонд бус, ярьж буй хүний хувийн итгэл дээр тулгуурласан субъектив хэлбэр.

Konna ni yasui daiya nante, nisemono ni kimatteru yo.
Ийм хямд алмаз бол хуурамч байлгүй яах вэ.
Mainichi renshū shite iru n da kara, Borudo ga katsu ni kimatteru.
Өдөр бүр бэлтгэл хийж байгаа болохоор Болд ялах нь мэдээж.
Ichigatsu no Uranbātoru wa samui ni kimatte iru deshō.
1-р сарын Улаанбаатар хүйтэн байлгүй яах вэ дээ.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
37

«~шүү дээ, ~биз дээ» — нягтлах, зэмлэх, гайхах

«~じゃない» (аялга нь ДООШИЛНО) нь сонсогч ч мэдэж байгаа гэж бодсон зүйл, эсвэл санал нэг байх зүйлийг нягтлахад хэрэглэнэ. Монголоор «~шүү дээ», «~биз дээ», «~байна шүү» гэсэнтэй ойролцоо.

Мөн хэн нэгнийг зэмлэх (「だめじゃない」 — болохгүй шүү дээ!), шинэ зүйл олж гайхах (「上手じゃない」 — чи чинь гоё байна шүү!) утгатай.

Энэ «じゃない» нь ҮГҮЙСГЭЛ БИШ. Аялгыг дээш өргөвөл («じゃない↗?») энгийн асуулт/үгүйсгэл болж утга өөрчлөгдөнө.

A: Doko de au? B: Ekimae no kafe, shizuka de ii ja nai.
A: Хаана уулзах вэ? B: Буудлын урдах кафе, чимээгүй сайхан шүү дээ.
Mata chikoku? Mezamashi, chanto kakenakya dame ja nai.
Дахиад хоцорсон уу? Сэрүүлгээ заавал тавих хэрэгтэй шүү дээ.
Sara, kono ryōri oishii ja nai! Doko de naratta no?
Сараа, энэ хоол чинь амттай байна шүү! Хаана сурсан юм?
Kono mae, hanashita ja nai. Raigetsu hikkosu tte.
Өмнө нь ярьсан биз дээ. Ирэх сард нүүнэ гэж.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Хэрэглээ: найз, гэр бүлийн хүнтэй ярихад (ярианы хэлбэр).

💡 Plus「~じゃん」 (★; ярианы хэлбэр — найз, гэр бүлийн хүнтэй): «~じゃない»-тэй ижил утгаар, илүү чөлөөтэй яриа (ялангуяа залуучууд)-нд «~じゃん» (аялга доошилно) гэж хэлнэ. Жишээ: 「いいじゃん、それ」 (гоё байна шүү, тэр), 「言ったじゃん!」 (хэлсэн биз дээ!).

Дасгал (2)
38

«~чинь, ~гэдэг чинь» — «は»-гийн ярианы хэлбэр

«~って» нь ярианд сэдэв заах «~は»-ийн оронд хэрэглэгдэнэ: 「クロってかわいいね」 = 「クロはかわいいね」. Монголоор «Болд чинь…», «энэ чинь…» гэж ярьдагтай төстэй.

Ихэвчлэн тухайн зүйлийн шинж чанар, үнэлгээ хэлэх, эсвэл түүний талаар асуухад хэрэглэнэ: 「日本語って難しいね」, 「これって何?」.

Borudo-san tte, hontō ni uta ga jōzu da ne.
Болд чинь үнэхээр сайхан дуулдаг юм аа.
Hōshōru tte, dō yatte tsukuru no?
Хуушуур гэдэг чинь яаж хийдэг юм бэ?
Kono apuri tte muryō de tsukaeru no?
Энэ апп чинь үнэгүй ашиглаж болох уу?

💡 Чухал байдал: ★

💡 «って»-ын бусад утгыг андуурахгүй байх: «~という» (11-р цэг: 「クロって名前」), «~ても» (35-р цэг: 「がんばったって」).

Дасгал (2)
39

«~бололтой, ~юм шиг байна» — таамаглал (ярианы хэлбэр)

«~みたいだ» нь ярьж буй хүн харсан, сонссон зүйлдээ үндэслэн таамаглахыг илэрхийлнэ. «~ようだ»-тай ижил утгатай, ярианы хэлбэр. Монголоор «~бололтой», «~юм шиг байна», «~ч бололтой».

Энгийн хэлбэрт залгана; な-тэмдэг нэр, нэр үгэнд «だ»-г хасна: 大変だ → 大変みたい, 休みだ → 休みみたい. Ярианд төгсгөлийн «だ»-г орхиж «~みたい。» гэж хэлэх нь элбэг.

Sara, kyō wa genki ga nai mitai da ne. Nani ka atta no ka na.
Сараа өнөөдөр сэтгэл тавгүй юм шиг байна. Ямар нэг юм болсон юм болов уу.
Soto, yuki ga futteru mitai. Minna kasa o sashiteru.
Гадаа цас орж байгаа бололтой. Бүгд шүхэр барьчихсан явна.
Ano mise, kyō wa yasumi mitai da yo.
Тэр дэлгүүр өнөөдөр амралттай бололтой.
Sumaho, doko ka ni wasurete kichatta mitai.
Утсаа хаа нэгтээ мартаад ирчихсэн бололтой.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Хэрэглээ: найз, гэр бүлийн хүнтэй ярихад (ярианы хэлбэр).

💡 27-р цэгийн Plus «Nみたいな/みたいに» (жишээ, зүйрлэл — «~шиг») ба энэ «Plみたいだ» (таамаглал — «~бололтой»)-г ялга. 「子どもみたいな人」 = хүүхэд шиг хүн; 「子どもが寝たみたい」 = хүүхэд унтсан бололтой.

Дасгал (2)
40

«~сан бол сайн байж, ~чихсэн бол…» — харамсал

«~ばよかった» нь өөрөө ямар нэг зүйл хийгээгүй (эсвэл хийсэн)-ээс муу үр дүн гарсанд харамсах, эсвэл бусад хүн хийгээгүйд харамсаж байгааг илэрхийлнэ. Монголоор «~сан бол сайн байж», «~чихсэн бол…» гэдэгтэй яг адил.

Хийгээгүйдээ харамсах: 「傘を持ってくればよかった」 (шүхэр авчирсан бол сайн байж). Хийсэндээ харамсах: 「あんなこと言わなければよかった」 (тийм юм хэлээгүй бол сайн байж).

Төгсгөлд «~のに», «~なあ» нэмбэл харамсал улам хүчтэй сонсогдоно: 「もっと早く出ればよかったのに」.

Ame da. Kasa o motte kureba yokatta.
Бороо орж байна. Шүхрээ авчирсан бол сайн байж.
Onaka ga itai. Anna ni takusan tabenakereba yokatta.
Гэдэс өвдөж байна. Тэгж их идээгүй бол сайн байж.
Kono heya, mō sukoshi hirokereba yokatta n da kedo...
Энэ өрөө арай л том байсан бол сайн байсан юм…
Kinō no konsāto, sugoku yokatta yo. Borudo mo kureba yokatta noni.
Өчигдрийн концерт үнэхээр гоё байсан. Болд ч ирсэн бол сайн байж.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Хэрэглээ: харамсал, сэтгэл дундуур байдал, шүүмжлэлийг илэрхийлнэ.

Дасгал (2)
41

«дандаа ~, ~-аад л байх» — шүүмжлэлтэй «зөвхөн»

«~ばかり» нь ямар нэг зүйл хэт олон, эсвэл зөвхөн тэр л зүйлийг хийгээд бусдыг хийхгүй байгаад санаа зовж, шүүмжлэлтэйгээр хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «дандаа ~», «~-аад л байх», «ганцхан ~» гэсэнтэй дүйнэ.

Нэр үгэнд шууд (「肉ばかり食べる」), үйл үгийн て хэлбэрт залгана (「遊んでばかりいる」, 「泣いてばかりだ」). «V-て + ばかりいる» хэлбэр маш түгээмэл.

Энэ хэлбэрт ихэвчлэн сөрөг үнэлгээ агуулагддаг тул сайн зүйлийн тухай хэлэхэд тохиромжгүй.

Otōto wa gēmu bakari shite, zenzen benkyō shinai.
Дүү маань дандаа тоглоом тоглоод, огт хичээлээ хийдэггүй.
Saikin, gaishoku bakari de yasai ga tarinai.
Сүүлийн үед дандаа гадуур хооллоод ногоо дутагдаж байна.
Nete bakari inaide, sukoshi wa tetsudatte yo.
Унтаад л байлгүй жаахан ч гэсэн туслаач.
Ano ko wa asa kara naite bakari da.
Тэр хүүхэд өглөөнөөс хойш уйлаад л байна.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Хэрэглээ: харамсал, сэтгэл дундуур байдал, шүүмжлэлийг илэрхийлнэ.

💡 «V-る / V-ている + ばかり» хэлбэр ч хэрэглэгдэнэ: 「文句を言うばかりで何もしない」 (гомдоллоод л юу ч хийдэггүй), 「見ているばかりで手伝わない」 (хараад л зогсоод туслахгүй).

💡 «ばかり»-гийн бусад хэрэглээ дараа гарна: «~ばかりでなく~も» (59-р цэг), «V-たばかり» (сая ~сан, 69-р цэг).

Дасгал (2)