← JLPT N3
N3 · 第2章

Миний нохой Куро

Энэ бүлгийн дараа: Гэрийн тэжээвэр амьтан, гэр бүлээ товч танилцуулж, өөртэйгөө ямар холбоотойг тайлбарлах. Тэжээвэр амьтан, гэр бүлийнхэнтэйгээ хэрхэн амьдардаг, ямар харилцаатайгаа тайлбарлах.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 7 · Бичвэр (1)
TRY! N3 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N3 CD

🎬 Нэгэн хүү блог маягаар хар нохойныхоо тухай бичжээ. Эцэг эх нь эхэндээ нохой тэжээхийг эсэргүүцсэн ч олон удаа гуйсаар зөвшөөрөл авсан, оронд нь өдөр бүр салхилуулна гэж амласан. Гэртээ ирэхэд нохой нь гадагшаа гармаар байгаагаа илэрхийлж, хаалгаар гармагц бүх хүчээрээ гүйж эхэлдэг тухай өгүүлнэ.

11

«~гэдэг (нэртэй)» — «という»-гийн ярианы хэлбэр

«~って» нь нэрийг заадаг «~という»-гийн оронд ярианд хэрэглэгддэг товч хэлбэр. Монголоор «~гэдэг хүн», «~гэдэг газар» гэсэнтэй яг адил.

«N1って N2» гэж нэр (N1)-ийг ерөнхий нэр үг (N2: 人, 所, 店, 病気 г.м.)-тэй холбоно: 「バトって人」 (Бат гэдэг хүн), 「ホブドって町」 (Ховд гэдэг хот).

Найз нөхөд, гэр бүлийнхэнтэйгээ ярихад тохиромжтой, албан бичиг, илтгэлд «という» гэж хэлнэ.

Sakki, Bato-san tte hito kara denwa ga atta yo.
Саяхан Бат гэдэг хүнээс утас ирсэн шүү.
Hobudo tte machi, itta koto aru?
Ховд гэдэг хотод очиж үзсэн үү?
"Bōzu" tte ryōri, tabete mitai na.
«Бууз» гэдэг хоолыг идэж үзмээр байна.

💡 Чухал байдал: ★

💡 Хэрэглээ: найз, гэр бүлийн хүнтэй ярихад (ярианы хэлбэр); ажлын уулзалт, бичгийн хэлэнд «~という» хэрэглэнэ.

💡 «って»-ийн өөр хэрэглээ цаашид гарна: №35 «~たって» (~сан ч гэсэн), №38 «Nって» (сэдэв тодотгох, «~гэдэг чинь»).

Дасгал (2)
12

«~хийхийг зөвшөөрүүлэх» — зөвшөөрөл авах, зөвшөөрсөнд талархах

«~させてもらう» нь өөрөө ямар нэг зүйл хийхийн тулд бусдаас зөвшөөрөл авахыг илэрхийлнэ. Монголоор «~хийхийг зөвшөөрүүлсэн», «~хийлгэж өгсөн». Зөвшөөрсөнд нь талархаж буй өнгө аяс агуулдаг.

Үйл үгийн үйлдүүлэх хэлбэр (使役形: 行かせる, 食べさせる, させる, 来させる)-ийг て-хэлбэрт оруулаад «もらう» эсвэл «くれる» залгана.

«もらう» бол «би (зөвшөөрөл) авсан» өнцгөөс, «くれる» бол «тэр хүн (надад) зөвшөөрсөн» өнцгөөс харна: 「父は私を留学させてくれた」=「父に留学させてもらった」.

Kodomo no koro, oya ni tanonde uma ni norasete moratta.
Бага байхдаа эцэг эхээсээ гуйж морь унахыг зөвшөөрүүлсэн.
Shachō wa watashi o Nihon no kenshū ni ikasete kuremashita.
Захирал намайг Японд дадлагад явуулж өгсөн (явахыг зөвшөөрсөн).
Sumimasen, kono pasokon o sukoshi tsukawasete moratte mo ii desu ka.
Уучлаарай, энэ компьютерийг жаахан ашиглаж болох уу?
Hitori de ryokō ni ikitakatta ga, ryōshin ni ikasete moraenakatta.
Ганцаараа аялмаар байсан ч эцэг эх минь явуулаагүй.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 «~てもらう» (бусдаар хийлгэх) ба «~させてもらう» (өөрөө хийхийг зөвшөөрүүлэх)-ийг андуурахгүй: 「友だちに作文を直してもらった」 — найз засч өгсөн; 「先生に作文を読ませてもらった」 — би уншихыг багш зөвшөөрсөн.

💡 Цаашид №78-д илүү хүндэтгэлтэй «~させていただきます» (ж: 始めさせていただきます) гарна.

Дасгал (2)
13

«~хийлгүүлэх (албадуулах)» — хүсээгүй зүйлийг хийхэд хүрэх

«~させられる» (үйлдүүлэх-үйлдэгдэх хэлбэр, 使役受身) нь өөрөө хийхийг хүсээгүй зүйлийг бусад хүн хий гэснээр албадлагаар хийхэд хүрснийг илэрхийлнэ. Монголоор «~хийлгүүлсэн», «~хийхэд хүрсэн».

Хувиргалт: I бүлэг — 飲む → 飲ませる → 飲ませられる (ярианд товчилж 飲まされる), 話す → 話させる → 話させられる (す-гаар төгсөхөд товчилдоггүй). II бүлэг — 食べる → 食べさせる → 食べさせられる. III бүлэг — 来る → 来させる → 来させられる, する → させる → させられる.

Албадсан хүнийг «に»-ээр заана: 「先輩に歌を歌わされた」 (ахлах ангийнхан намайг дуулуулсан).

Kodomo no koro, maiasa ani ni mizu o kumi ni ikasareta.
Бага байхдаа өглөө бүр ах намайг ус авчруулахаар явуулдаг байсан.
Kaigi de, kachō ni kyū ni iken o iwasareta.
Хурал дээр хэлтсийн дарга гэнэт надаар санал бодлоо хэлүүлсэн.
Jugyō ni okurete, sensei ni kyōshitsu no sōji o saserareta.
Хичээлд хоцроод багш надаар анги цэвэрлүүлсэн.
Kirai na ninjin o haha ni tabesaserareta.
Дургүй луувангаа ээж надаар идүүлсэн.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 Хэрэглээ: харамсал, сэтгэл дундуур байдал, шүүмжлэлийг илэрхийлнэ.

💡 «~させてもらう» (өөрөө хүсэж зөвшөөрөл авсан, талархалтай) ба «~させられる» (хүсээгүй зүйлийг албадуулсан, дургүй)-г эсрэг утгаар ойлгоорой.

💡 I бүлгийн үйл үгийн товч хэлбэр «~される» (待たされる, 飲まされる) ярианд их хэрэглэгддэг, гэхдээ «す»-гаар төгсөх үйл үгэнд (話す, 出す) хэрэглэхгүй.

Дасгал (2)
14

«~гэж (бусад хүн) харагдах/илэрхийлэх» — гуравдагч этгээдийн мэдрэмж

Японд бусдын сэтгэл санааг «うれしい», «ほしい», «行きたい» гэж шууд хэлэх нь тохиромжгүй. Тэр хүний мэдрэмж төрх байдал, үгэнд нь илэрч байгааг хэлэхэд «~がる» хэрэглэнэ. Монголоор «~гэж байна», «~байгаа нь харагдана».

い-тэмдэг нэрийн «い»-г хасаад «がる»: うれしい → うれしがる, こわい → こわがる. な-тэмдэг нэрэнд шууд: 面倒 → 面倒がる. Хүсэл: 行きたい → 行きたがる, ほしい → ほしがる.

Ихэвчлэн «~がっている» (одоо ийм байгаа) эсвэл «~がる» (зан төлөв, хандлага) хэлбэрээр хэрэглэнэ. Өөрийн мэдрэмжийг хэлэхэд ерөнхийдөө хэрэглэхгүй.

Otōto wa atarashii sumaho o hoshigatte iru.
Дүү шинэ ухаалаг утас авахыг хүсэж байна.
Sara-san wa shiken ni ochite, totemo zannengatte ita.
Сараа шалгалтад унаад их харамсаж байсан.
Kodomo wa chūsha o kowagatte naki dashita.
Хүүхэд тариулахаас айгаад уйлж эхлэв.
Musuko wa yasai o tabetagaranai node komatte iru.
Хүү маань ногоо идэх дургүй байгаад санаа зовж байна.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 «私は~たい», «彼は~たがっている» гэж ялгана: 「私はビールが飲みたい」 гэхэд, 「彼はビールを飲みたがっている」 болно. «がる»-тэй үед зорилтыг «を»-ээр заана.

💡 «~がり» гэвэл «үргэлж ~ гэж мэдэрдэг хүн» гэсэн нэр үг болно: 暑がり (халууцамтгай хүн), 寒がり (даарамтгай хүн), こわがり (айдастай хүн). Жишээ: 「私は寒がりなので、冬は苦手だ」.

Дасгал (2)
15

«~мөчид, ~мөнөөх даруй» — нэг үйлийн дараа шууд өөр зүйл болох

«~たとたん(に)、…» нь «~» болсон тэр мөчид «…» гэнэт болсон нөхцөлийг тайлбарлахад хэрэглэнэ. Монголоор «~мөнөөх даруй», «~ангуут».

Үйл үгийн た-хэлбэрт «とたん» эсвэл «とたんに» залгана: 立ったとたん, 開けたとたんに.

Ихэнхдээ гэнэтийн, санаанд оромгүй зүйлийг илэрхийлж, өгүүлбэр өнгөрсөн цагаар төгсөнө.

Doa o aketa totan, tsumetai kaze ga haitte kita.
Хаалга онгойлгонгуут хүйтэн салхи орж ирэв.
Densha ni notta totan ni, ame ga furi dashita.
Галт тэргэнд суумагц бороо орж эхэллээ.
Sensei ga kyōshitsu o deta totan, gakuseitachi wa hanashi hajimeta.
Багш ангиас гармагц оюутнууд ярьж эхлэв.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Ярьж буй хүний өөрийн хүсэл, зорилго («…つもりだ», «…しよう», «…してください»)-ийг «…» хэсэгт хэрэглэхгүй. «家に帰ったとたん、寝るつもりだ» гэвэл алдаа — ийм үед «帰ったら、すぐ寝るつもりだ» гэнэ.

Дасгал (2)
16

«гэнэт ~ж эхлэх» — гэнэт эхэлсэн үйл

«~出す» нь ямар нэг зүйл гэнэт болох, гэнэт эхлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «гэнэт ~ж эхлэх», «~ж гарах».

ます-хэлбэрээс «ます»-г хасаад «出す»: 泣きます → 泣き出す, 降ります → 降り出す, 笑います → 笑い出す.

«~始める» нь зүгээр эхлэлийг заадаг бол «~出す» нь «гэнэт, санамсаргүй» гэсэн өнгө аястай. Тиймээс «さあ、食べ出しましょう» мэт урилга, хүсэлд хэрэглэдэггүй (энэ үед «食べ始めましょう»).

Hanashi no tochū de, Sara-san ga kyū ni warai dashita.
Яриа дундуур Сараа гэнэт инээж эхлэв.
Harete ita noni, totsuzen yuki ga furi dashita.
Цэлмэг байсан атал гэнэт цас орж эхэллээ.
Borudo-san wa kyū ni "kaisha o yameru" to ii dashita.
Болд гэнэт «ажлаасаа гарна» гэж хэлж эхлэв.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)

🎬 Блогийн үргэлжлэл. Хүү нохойгоо цэцэрлэгт хүрээлэнгээр тойруулж салхилуулдаг ч буцах гэхээр нохой нь хөдлөхгүй тул халаасандаа дуртай жигнэмэгийг нь хийж явдаг. Заримдаа дэлгүүрийн гадна хүлээлгэж орхиод дэлгүүр хэсэх бөгөөд буцаж ирэхэд нохой нь баярлан нүүр амыг нь долоочихдог гэж хайртайгаар өгүүлнэ.

17

«~х гэж оролдох, ~х гэх» — оролдлого, үйлийн яг өмнөх мөч

«~ようとする» нь «одоо ~ье гэж бодох», «~хийх гэж хичээж байна» гэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~х гэж оролдох», «~х гэж байна».

Үйл үгийн хүсэл-санаачлагын хэлбэр (意向形: 帰ろう, 食べよう, しよう, 来よう)-т «とする» залгана.

«~ようとしない» гэвэл «(тэр) ~хийх гэж огт оролддоггүй» гэж бусдыг шүүмжилсэн сэтгэлийг илэрхийлнэ: 「弟は全然勉強しようとしない」.

Kodomo ga hitori de takai ki ni noborō to shite iru.
Хүүхэд ганцаараа өндөр модонд авирах гэж оролдож байна.
Sobo wa mainichi, sumaho no tsukaikata o oboeyō to shite iru.
Эмээ өдөр бүр ухаалаг утас хэрэглэж сурах гэж хичээж байна.
Omoi hako o hitori de mochiageyō to shita ga, muri datta.
Хүнд хайрцгийг ганцаараа өргөх гэж оролдсон ч чадсангүй.
Ani wa dare no iken mo kikō to shinai.
Ах маань хэний ч санаа бодлыг сонсох гэж оролддоггүй.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 «~ようとしたら/~ようとしたとき» гэвэл үйл хийх гэж байсан яг тэр мөчид санаанд оромгүй зүйл болсныг заана: 「出かけようとしたら、電話が鳴った」 (гарах гэж байтал утас дуугарав).

Дасгал (2)
18

«заримдаа ~х нь бий» — хааяа болдог зүйл

«~ことがある» нь заримдаа, хааяа ~ хийдэг, ~ болдог гэдгийг хэлнэ. Монголоор «заримдаа ~х нь бий», «~х үе байдаг».

Урд нь V-る эсвэл V-ない орно: 雪が降ることがある (цас орох нь бий), 眠れないことがある (унтаж чадахгүй үе бий). «も» орж «こともある» гэвэл «ийм тохиолдол ч бий» гэсэн утга нэмэгдэнэ.

Анхаар: «V-た + ことがある» (туршлага: «~ж үзсэн») өөр утгатай. «V-る + ことがある» бол давтамж.

Mongoru de wa natsu demo yoru wa samuku naru koto ga aru.
Монголд зун ч гэсэн шөнө хүйтэн болох нь бий.
Itsumo wa basu de kayotte imasu ga, aruite iku koto mo arimasu.
Ихэвчлэн автобусаар явдаг ч алхаж очих нь ч бий.
Shigoto ga isogashikute, hirugohan o tabenai koto ga arimasu.
Ажил завгүй болохоор үдийн хоол иддэггүй үе байдаг.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 «食べることがある» (заримдаа иддэг) ба «食べたことがある» (идэж үзсэн) — өмнөх үйл үгийн хэлбэрээр утга өөрчлөгдөнө.

💡 Байнга хийдэг зүйлд хэрэглэхгүй: «私はたいてい家でご飯を食べることがあります» гэвэл хачин, «食べます» гэнэ.

Дасгал (2)
19

«~хийлгэж байлгах, ~хийлгээд орхих» — үргэлжлүүлэн хийлгэх, хөндөхгүй орхих

«~させておく» нь бусдад (ихэвчлэн өөрөөс доогуур хүн, хүүхэд, амьтанд) ~ үйлийг үргэлжлүүлэн хийхийг заах, эсвэл тэдний хийж буйг зогсоолгүй, өөрчлөлгүй тэр хэвээр нь орхихыг илэрхийлнэ.

Үйлдүүлэх хэлбэрийн て-хэлбэрт «おく» залгана: 待たせておく (хүлээлгэж байлгах), 遊ばせておく (тоглуулж байлгах), 寝かせておく (унтуулж орхих).

Монголоор «~лгэж байлгах», «~лгээд орхих», «дураар нь ~лгэх».

Ryōri o shite iru aida, kodomo ni ehon o yomasete oita.
Хоол хийж байх хооронд хүүхдээр зурагт ном уншуулж байлгасан.
Kaigi ga nagabiita node, kyaku o robī de matasete oita.
Хурал сунжирсан тул зочдыг үүдний танхимд хүлээлгэж байлгасан.
Tsukarete iru yō da kara, mō sukoshi nekasete okō.
Ядарсан бололтой, жаахан унтуулж байя.

💡 Чухал байдал: ★

💡 Ахлах хүн, хүндлэх хүнд хэрэглэвэл бүдүүлэг сонсогдоно. Тэр үед «お待たせしました» гэх мэт хүндэтгэлийн хэллэг хэрэглэнэ.

Дасгал (2)
20

«~лгэчих, ~дүүлчихэх» — хүсээгүй үйлдэлд өртөх

«~られてしまう» нь бусдын хийсэн үйл өөрт саад, төвөг учруулсан, харамсалтай санагдсан үед хэрэглэнэ. Үйлдэгдэх хэлбэр (受身) дээр харамсал, «~чихлаа» утгатай «~てしまう» нэмэгдсэн хэлбэр.

Үйлдэгдэх хэлбэрийн て-хэлбэрт «しまう» залгана: 食べられてしまう, 断られてしまう, 降られてしまう. Ярианд «~られちゃう/~られちゃった» гэж товчилно.

Японд бороо орох мэт үйлдэл ч «雨に降られた» (бороонд цохиулсан) гэж хохирогчийн өнцгөөс хэлдэг — энэ нь монгол хэлэнд байхгүй онцлог.

Tanoshimi ni shite ita nikki o ane ni yomarete shimatta.
Нууц өдрийн тэмдэглэлийг маань эгч уншчихсан.
Kaeru tochū de, ame ni furarete shimatta.
Харих замдаа бороонд норчихлоо.
Yonaka ni tonari no ie no inu ni hoerarete, me ga samete shimatta.
Шөнө дунд хөршийн нохой хуцаад сэрчихлээ.
Tonari no seki no hito ni tabako o suwarete, kibun ga waruku natte shimatta.
Хажуу суудлын хүн тамхи татаад миний бие муудчихлаа.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Хэрэглээ: харамсал, сэтгэл дундуур байдал, шүүмжлэлийг илэрхийлнэ.

Дасгал (2)