← JLPT N3
N3 · 第1章

Фүжи ууланд анх удаа авирсан нь

Энэ бүлгийн дараа: Аялал зэрэг анх удаа туулсан зүйлийнхээ тухай юу хийж, юу бодож, юу мэдэрснээ илэрхийлэх.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 2 · Бичвэр (1)
TRY! N3 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N3 CD

🎬 Өдрийн тэмдэглэл маягийн эссэ. Зохиогч өнгөрсөн ням гаригт найзтайгаа Фүжи ууланд авирч эхэлсэн тухайгаа бичжээ. Дэлгүүрт хүчилтөрөгчийн сав авч явахыг зөвлөсөн ч, бага сургуулийн хүүхэд ч гардаг уул гэж сонссон тул хэрэггүй байх гэж бодоод аваагүйгээ дурсана.

1

«~ж эхлэх» — цаг хугацаа шаардсан үйл эхлэх

«~始める» нь үргэлжилж, цаг хугацаа шаарддаг үйл явдал эхэлснийг тодорхой хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~ж эхлэх», «~ж эхэлсэн» гэсэнтэй дүйнэ.

Үйл үгийн ます-хэлбэрээс «ます»-г хасаад «始める» залгана: 読みます → 読み始める, 降ります → 降り始める. Өөрөө «る»-гаар төгсдөг II бүлгийн үйл үг тул цаашаа 始めた, 始めて, 始めたら гэж хувирна.

Бороо орж эхлэх, цэцэг дэлгэрч эхлэх гэх мэт хүний хүсэлгүй байгалийн үзэгдэлд ч хэрэглэж болно.

Borudo-san wa kyonen kara gitā o narai hajimemashita.
Болд өнгөрсөн жилээс гитар сурч эхэлсэн.
Shigatsu ni natte, Uranbātoru demo kusa ga nobi hajimeta.
4-р сар болоод Улаанбаатарт ч өвс ургаж эхэллээ.
Kono hon wa yomi hajimetara, tomaranaku narimasu yo.
Энэ номыг уншиж эхэлбэл зогсож чадахаа болино шүү.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Plus「~終わる」 (★★★): эсрэгээрээ, үйл дууссаныг тодорхой хэлэхэд «V-ます + 終わる» хэрэглэнэ: 食べ終わる (идэж дуусах), 書き終わる (бичиж дуусах). Жишээ: 「レポートを書き終わったら、メールで送ってください」 (Тайлангаа бичиж дуусвал и-мэйлээр явуулаарай).

💡 «始める/終わる» нь үйлийн эхлэл ба төгсгөлийг заана. «~ている» бол үйл үргэлжилж буйг заадаг тул андуурахгүй байх.

Дасгал (2)
2

«~гэж хэлэх (тушаах, зөвлөх)» — бусдын хүсэлтийг дамжуулах

«~ように言う» нь «しろ・するな», «してください», «したほうがいい» гэх мэт тушаал, хориг, заавар, зөвлөгөөний АГУУЛГЫГ бусдад дамжуулж хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~гэж хэлсэн», «~аарай гэсэн» гэдэгтэй ойролцоо.

Хийхийг хүсвэл «V-る + ように», хийхгүй байхыг хүсвэл «V-ない + ように» болно: 来るように言う (ир гэж хэлэх), 遅れないように言う (битгий хоцор гэж хэлэх).

Өөрт хандаж хэлэгдсэнийг «~ように言われた» (үйлдэгдэх хэлбэр) гэж ихэвчлэн хэлнэ: 「医者に早く寝るように言われた」 — эмч надад эрт унт гэж хэлсэн.

Sensei ni, ashita wa hachiji made ni kuru yō ni iwaremashita.
Багш маргааш 8 цагаас өмнө ирээрэй гэж хэлсэн.
Haha ni, yoru osoku soto ni denai yō ni chūi sareta.
Ээж шөнө орой гадагш битгий гар гэж сануулсан.
Sara-san ni, kaigi no jikan o minna ni tsutaeru yō ni tanomimashita.
Сараагаас хурлын цагийг бүгдэд мэдэгдээрэй гэж хүссэн.
Borudo-san ni mo, hayaku byōin e iku yō ni itte kudasai.
Болдод ч бас хурдан эмнэлэгт оч гэж хэлээрэй.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 «言う»-гийн оронд «注意する» (сануулах, анхааруулах), «頼む» (гуйх), «伝える» (дамжуулах) зэрэг үйл үгийг ч хэрэглэдэг.

💡 Хориглолыг «V-ない + ように» гэж хэлнэ. «~ないで ように» гэвэл алдаа.

Дасгал (2)
3

«~гэсэн (мэдээ, яриа, зүйл)» — агуулгыг нэр үгтэй холбох

«~という + N» нь ямар нэг мэдээ, яриа, цуурхал, үр дүн зэрэг нэр үгийн АГУУЛГА юу болохыг тайлбарлахад хэрэглэнэ. Монголоор «~гэсэн мэдээ», «~гэдэг яриа» гэсэнтэй яг дүйнэ.

Урд нь энгийн хэлбэрийн өгүүлбэр (Pl) бүтнээрээ орно: 「明日雪が降るというニュース」 (маргааш цас орно гэсэн мэдээ). Араас нь ニュース, 話, うわさ, 連絡, 結果, こと зэрэг нэр үг ирдэг.

«~ということだ/~ということです» гэвэл «өөрөөр хэлбэл ~ гэсэн үг» гэж тайлбарлах, дүгнэх утгатай болно.

Raigetsu basu no ryōkin ga agaru to iu hanashi o kikimashita.
Ирэх сараас автобусны үнэ нэмэгдэнэ гэсэн яриа сонслоо.
Borudo-san ga Nihon no kaisha ni shūshoku shita to iu uwasa wa hontō desu ka.
Болд Японы компанид ажилд орсон гэсэн цуурхал үнэн үү?
Gakkō kara, ashita wa yasumi da to iu renraku ga arimashita.
Сургуулиас маргааш амралт гэсэн мэдэгдэл ирлээ.
Denwa ga tsunagaranai no wa, denchi ga kireta to iu koto desu.
Утас холбогдохгүй байгаа нь цэнэг нь дууссан гэсэн үг.

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)
4

«~байх гэж бодох» — тодорхойгүй таамаг

«だろう» нь «でしょう»-гийн энгийн (ярианы бус) хэлбэр. Тодорхой мэдэхгүй ч «магадгүй тийм байх» гэж бодсоноо бусдад хэлэхэд «~だろうと思う» хэрэглэнэ. Монголоор «~байх гэж бодож байна», «~болов уу гэж бодсон».

Урд нь энгийн хэлбэр орно: 降るだろう, 寒いだろう. な-тэмдэг нэр, нэр үгийн хувьд «だ»-г хасна: 大丈夫だろう (大丈夫だだろう биш), 雨だろう.

«~だろうと思っていたが/のに» гэж өнгөрсөн цагаар хэлбэл «ингэж бодож байсан чинь үнэндээ өөр байсан» гэсэн эсрэг үр дүнг илэрхийлэхэд их хэрэглэгддэг.

Ashita wa tabun hareru darō to omoimasu.
Маргааш магадгүй цэлмэг байх гэж бодож байна.
Hitori de gaikoku ni sumu no wa taihen darō to omou.
Ганцаараа гадаадад амьдрах хэцүү байх гэж боддог.
Shichigatsu no Gobi wa atsui darō to omotte ita ga, yoru wa totemo samukatta.
7-р сарын Говь халуун байх гэж бодож байсан ч шөнө нь их хүйтэн байлаа.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 な-тэмдэг нэр ба нэр үгэнд «だ»-г хасаад «だろう» залгана: 「静かだろう」「学生だろう」.

💡 «だろう» ганцаараа хэлэхэд эр хүний бүдүүлэгдүү яриа сонсогдох тул эелдэг ярианд «~だろうと思います» эсвэл «~でしょう» гэвэл зохимжтой.

Дасгал (2)
5

«~биш бололтой, ~биш юм шиг» — харж таамаглах (үгүйсгэл)

«~なさそうだ» нь ямар нэг зүйлийг хараад, мэдрээд эсвэл таамаглаад «~биш бололтой» гэж бодсоноо илэрхийлнэ. «~そうだ» (харагдах байдал)-ын үгүйсгэл хэлбэр.

い-тэмдэг нэрийн «い»-г «く» болгоод «なさそうだ»: 辛い → 辛くなさそうだ. な-тэмдэг нэр ба нэр үгэнд «じゃ»-г залгана: 大変じゃなさそうだ, 学生じゃなさそうだ.

«いい»-ийн хувьд «よくなさそうだ» болно.

Kono sūpu wa amari karaku nasasō desu ne.
Энэ шөл тийм ч халуун ногоотой биш бололтой.
Kono shigoto wa sonna ni muzukashiku nasasō da.
Энэ ажил тийм ч хэцүү биш юм шиг байна.
Ano hito wa genki ga nai kedo, byōki ja nasasō da yo.
Тэр хүн сульдуу харагдаж байгаа ч өвчтэй биш бололтой.
Sora ga kurai kara, kyō wa tenki ga yoku nasasō da.
Тэнгэр харанхуй байгаа тул өнөөдөр цаг агаар муу бололтой.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Үйл үгийн хувьд «なさそう» биш, «V-ます + そうもない/そうにない/そうにもない» хэлбэрийг хэрэглэнэ: 「雪はやみそうにない」 (цас зогсох шинжгүй), 「この荷物は一人では運べそうもない」 (энэ ачааг ганцаараа зөөж чадах шинжгүй). Ихэвчлэн чадахын хэлбэртэй (~られる/~える) хамт гарна.

💡 «~そうだ» (харагдах) ба «~そうだ» (сонссон мэдээ) хоёрыг андуурахгүй: «辛くなさそうだ» бол харагдах байдлын үгүйсгэл.

Дасгал (2)

🎬 Эссэгийн үргэлжлэл. Авирч үзэхэд маш хэцүү байсан ч урагшаа явж буй найзаа хараад бууж өгөлгүй оргилд хүрчээ. Дараа нь найз нь ч түүнийг хараад тэвчсэн гэдгээ хэлсэн. Зохиогч хүсэгчдэд найзтайгаа хамт авирахыг зөвлөх ч, өөрөө дахин авирахгүй, Фүжиг холоос харах нь дээр гэж дүгнэнэ.

6

«~тэл, ~хэл (гэнэт мэдэв)» — урьд анзаараагүй зүйлээ олж мэдэх

«~と、…» нь нэг үйл хийсний дараа урьд мэдээгүй зүйлээ анзаарсан, олж харсан үед хэрэглэнэ. Монголоор «~тэл», «~хэд» гэсэнтэй ойролцоо: «хаалгыг онгойлгох нь ээ, цас орж байлаа».

Ихэнхдээ гэнэтийн, санаанд оромгүй зүйлийг илэрхийлэх ба «олж мэдсэн» учраас өгүүлбэрийн төгсгөл өнгөрсөн цагт (~た/~ていた) байдаг.

Өмнөх хэсэг нь үргэлж «V-る» (одоо цагийн хэлбэр) байна: 開けると, 着くと, 行ってみると.

Asa okiru to, soto wa masshiro ni natte ita.
Өглөө босох нь ээ, гадаа цав цагаан болчихсон байлаа.
Eki ni tsuku to, Borudo-san ga mō matte ita.
Буудал дээр очтол Болд аль хэдийн хүлээж байлаа.
Hisashiburi ni inaka ni kaette miru to, atarashii gakkō ga tatte ita.
Удаан хугацааны дараа нутагтаа очвол шинэ сургууль баригдсан байлаа.

💡 Чухал байдал: ★★

💡 Plus「~たら」 (★★): «V-たら» ч мөн адил «~хийтэл (гэнэт мэдэв)» утгаар хэрэглэгдэнэ: 「ドアを開けたら、猫が入ってきた」 (хаалга онгойлгосон чинь муур орж ирлээ), 「駅に着いたら、電車はもう出ていた」 (буудал дээр очтол галт тэрэг аль хэдийн явчихсан байв).

💡 Энэ утгаар хэрэглэхэд төгсгөлд хүсэл, тушаал (~たい, ~てください) ирэхгүй — олж мэдсэн баримт л ирнэ.

Дасгал (2)
7

«~тэл, ~хэмжээнд» — хэмжээ, зэргийг жишээгээр илэрхийлэх

«~ほど…» нь «…»-гийн байдал, зэрэг ер бусын гэдгийг «~» гэсэн жишээгээр тодотгож хэлнэ. Монголоор «алхаж чадахгүй тэл хүчтэй салхи», «уйлмаар хэмжээнд баярласан» гэдэгтэй ижил.

Урд нь V-る, V-ない, い-тэмдэг нэр, нэр үг орно: 歩けないほど, 泣きたいほど, 痛いほど, 山ほど.

Мөн «V-ます + たい + ほど» гэж «~мээр санагдтал» гэсэн утгаар хэрэглэдэг.

Kinō wa arukenai hodo ashi ga itakatta.
Өчигдөр алхаж чадахгүй тэл хөл өвдсөн.
Tsagānsaru no mae wa, nakitai hodo isogashii.
Цагаан сарын өмнө уйлмаар санагдтал завгүй байдаг.
Ano kyōdai wa, tomodachi mo machigaeru hodo yoku nite iru.
Тэр ах дүү хоёр найзууд нь хүртэл андуурахаар адилхан.
Shūmatsu made ni yomanakereba naranai hon ga yama hodo aru.
Амралтын өдрөөс өмнө унших ёстой ном уул шиг их байна.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Тогтсон хэлц: 「猫の手も借りたいほど忙しい」 (муурын гарыг ч зээлмээр завгүй = ер бусын завгүй), 「目が回るほど忙しい」 (толгой эргэтэл завгүй), 「山ほどある」 (уул шиг их). Эдгээрийг бүтнээр нь цээжлээрэй.

💡 Цаашид «ほど»-гийн өөр хэрэглээ гарна: №44 «AほどBない» (A шиг B биш), №57 «~ば~ほど» (~х тусам), №111 «~ほど…ない» (~шиг … байгаагүй).

Дасгал (2)
8

«~аад явах, ~сээр байх» — холдох, цааш үргэлжлэх

«~ていく» нь (1) үйл хийсээр ярьж буй хүнээс холдон явахыг («нисээд явах», «алхаад явах»), (2) нэг үйлийг хийгээд дараагийн газар руу явахыг («худалдаж аваад очих»), (3) одооноос ирээдүй рүү үргэлжлэн өөрчлөгдөхийг илэрхийлнэ.

Монголоор «~аад явах», «~сээр байх», «цаашид ~сээр байна» гэж орчуулж болно.

Бичихдээ ихэвчлэн хираганаар «いく» гэж бичдэг.

Kodomotachi wa warainagara kōen no hō e hashitte itta.
Хүүхдүүд инээлдсээр цэцэрлэгт хүрээлэн рүү гүйгээд явчихлаа.
Pātī ni kēki o katte ikimashō ka.
Үдэшлэгт бялуу аваад очих уу?
Sofu kara naratta Mongoru no uta o, kodomotachi ni oshiete ikitai.
Өвөөгөөсөө сурсан монгол дуугаа хүүхдүүдэд зааж өвлүүлсээр байхыг хүсэж байна.
Uranbātoru no jinkō wa korekara mo fuete iku darō.
Улаанбаатарын хүн ам цаашид ч өссөөр байх болов уу.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 Plus「~てくる」 (★★★): эсрэгээрээ ярьж буй хүн рүү ойртох үед «~てくる» хэрэглэнэ: 「弁当を持ってきてください」 (өдрийн хоолоо авчраарай), 「犬が走ってきた」 (нохой гүйж ирэв). Мөн өнгөрсөнөөс одоо хүртэл үргэлжилсэн үйл, өөрчлөлтийг заана: 「モンゴル人は昔から馬を大切にしてきた」 (монголчууд эрт үеэс морийг эрхэмлэсээр ирсэн).

💡 Товчоор: «ていく» = надаас холдох / одооноос ирээдүй рүү, «てくる» = над руу ойртох / өнгөрсөнөөс одоо хүртэл. Цаашид №64 «人気が出てきた» (өөрчлөлт эхэлсэн) хэрэглээ гарна.

Дасгал (2)
9

«~сээр байх, тасралтгүй ~х» — үйлийг үргэлжлүүлэх

«~続ける» нь үйлийг зогсолгүй үргэлжлүүлэх, эсвэл дадал болгон давтан хийхийг онцолж хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~сээр байх», «тасралтгүй ~х».

ます-хэлбэрээс «ます»-г хасаад «続ける» залгана: 走ります → 走り続ける, 待ちます → 待ち続ける.

Удаан хугацаанд хийж ирсэн дадлыг онцлоход «~続けている» хэлбэр их гарна.

Sofu wa gojūnenkan, uma o sodate tsuzukete iru.
Өвөө 50 жилийн турш адуу өсгөсөөр байна.
Ame no naka, kodomo wa hahaoya o machi tsuzuketa.
Бороон дунд хүүхэд ээжийгээ хүлээсээр байв.
Tomodachi wa yonaka made sanjikan mo hanashi tsuzuketa.
Найз маань шөнө дунд болтол гурван цаг тасралтгүй ярьсан.

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)
10

«~х юм бол, ~бол» — хүрээ тогтоож зөвлөх, санал болгох

«~なら、…» нь «~ тохиолдолд» гэж яриаг хязгаарлаад, тэр талаар зөвлөгөө өгөх, тусламж санал болгоход хэрэглэнэ. Монголоор «~х юм бол», «~гэвэл».

Урд нь V-る (заримдаа «の» нэмж V-るのなら), нэр үг орно: 行くなら, 行くのなら, 日本語なら. Мөн «ほしいなら», «~たいなら» ч хэрэглэгдэнэ.

Чухал ялгаа: «~なら» бол ҮЙЛ ХИЙХЭЭС ӨМНӨ өгөх зөвлөгөө. 「ゴビへ行くなら、帽子を持っていったほうがいい」 — явахаасаа өмнө бэлтгэ гэсэн утга. Харин «~たら» бол үйл дууссаны дараах дараалал: 「日本に着いたら、電話してください」.

Mongoru e ryokō ni iku nara, shichigatsu ga ichiban ii desu yo.
Монголд аялах гэж байгаа бол 7-р сар хамгийн тохиромжтой.
A: Jisho ga hoshii n desu. B: Jisho nara, ekimae no hon'ya ga yasui desu yo.
А: Толь бичиг авмаар байна. Б: Толь бичиг бол буудлын урдах номын дэлгүүр хямд шүү.
Enu surī ni gōkaku shitai nara, mainichi sukoshi zutsu benkyō shita hō ga ii yo.
N3-т тэнцэхийг хүсэж байгаа бол өдөр бүр багаар ч болов үзсэн нь дээр.
A: Shūmatsu, hikkoshi na n desu. B: Sore nara, boku no kuruma o tsukatte kudasai.
А: Амралтын өдөр нүүнэ. Б: Тэгвэл миний машиныг хэрэглээрэй.

💡 Чухал байдал: ★★★

💡 «なら» ба «たら/ば/と»-гийн ялгаа: «ボタンを押すと、お茶が出る» мэт механик, байнгын үр дүнд «と», нөхцөл биелсний дараах үйлд «たら», харин ярилцагчийн хэлснийг сэдэв болгон зөвлөх үед «なら».

💡 «それなら» (тэгвэл) гэж бусдын хэлсэн үгэнд шууд хариулахад их хэрэглэнэ.

Дасгал (2)