← JLPT N2
N2 · 第5章

Ажил хайх нь

Энэ бүлгийн дараа: Өөрт тулгарсан бэрхшээлтэй нөхцөл байдлаа найздаа тайлбарлах. Найзынхаа яриаг ойлгож, өрөвдөн дэмжиж урамшуулах.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 20 · Яриа (1)
TRY! N2 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N2 CD

🎬 Ярианы хэлбэртэй (найз хоорондын) текст. Удахгүй гадаадад сурахаар явах гэж буй Ватанабэ дугуйлангийнхаа нөхдийг хамт аялалд явахыг Кияманд санал болгоно. Харин Кияма тоглоомын компанид орохыг хүссэн ч ажлын байр маш цөөн, олон газар өргөдөл өгч өөрийгөө танилцуулсан бичиг тоо томшгүй бичсэн ч шийдэгдээгүй байгаа тул аялах сэтгэл байхгүйгээ ярина.

37

«~сээр л, ~снаас хойш (өөрчлөгдөөгүй)»

«V-たきり» нь нэг үйлдэл болсны дараа байдал тэр чигээрээ үргэлжилж, хүлээгдэж буй дараагийн үйлдэл огт болоогүйг илэрхийлнэ. Монголоор «~сээр л…», «~снаас хойш дахиж …гүй» гэсэнтэй ойр.

Араас нь ихэвчлэн үгүйсгэл (会っていない, 連絡がない) эсвэл «тэр чигээрээ» гэсэн утгатай өгүүлбэр ирнэ. Ярих хэлэнд «~たっきり» гэж жийрэгтэй хэлдэг.

«~たまま» нь «ямар нэг байдал хэвээр байхад өөр үйлдэл хийх»-ийг (眼鏡をかけたまま寝た) голчлон заадаг бол «~たきり» нь «түүнээс хойш ахиц, өөрчлөлт гараагүй» гэсэн сэтгэл хөдлөл, гомдол, гайхлыг илүү агуулна.

Ani wa haru ni Mongoru o deta kiri, ichido mo renraku shite konai.
Ах маань хавар Монголоос гарснаасаа хойш нэг ч удаа холбогдоогүй.
Kono gitā, katta kiri de, hotondo hiite inai n da.
Энэ гитарыг аваад л орхисон, бараг тоглоогүй байгаа.
Borudo-san to wa sotsugyōshiki de atta kkiri da yo.
Болдтой төгсөлтийн ёслол дээр уулзсанаас хойш уулзаагүй.
Sobo wa kyonen no fuyu ni koronde irai, hotondo netakiri da.
Эмээ өнгөрсөн өвөл унаснаас хойш бараг хэвтэрт байгаа.

💡 «V-ます + (っ)きり»: «~ээр л завгүй, үргэлж ~хийсээр» гэсэн тасралтгүй байдлыг илэрхийлнэ. Жишээ: 「病気の母に付きっきりで看病する」 (өвчтэй ээжийнхээ хажуунаас холдолгүй асрах), 「一日中パソコンにかかりっきりだ」 (өдөржин компьютер дээр л суусан).

💡 Тоо хэмжээний үг + きり: «зөвхөн, ердөө» (=だけ) гэсэн утгатай. Жишээ: 「二人きりで話したい」 (хоёулаа ганцаараа ярилцмаар байна), 「一回きりのチャンス」 (ганц л удаагийн боломж).

💡 «寝たきり» (хэвтэрт орсон) нь нэг үг болж тогтсон хэллэг.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
38

«~х ч байтугай, ~х ямар ч боломжгүй»

«~どころではない» нь «одоо ~хийх тийм байдалд огт биш (тиймээс хийж чадахгүй)» гэж өөрийн нөхцөл байдлыг тайлбарлахад хэрэглэнэ. Монголоор «~х ч сөхөө алга», «~х хаана байх вэ дээ» гэсэнтэй ойр.

Урилга, санал болголтоос татгалзахдаа их хэрэглэнэ: 「飲み会どころじゃないよ」 = «архи уух юм хаана байх вэ, (өөр ажил) их байна». Ярих хэлэнд «どころじゃない» хэлбэр түгээмэл.

Ихэвчлэн амралт, зугаа цэнгэл зэрэг «таатай» зүйлийг N-ийн байранд тавьж, тэрийг хийх зав, сэтгэл байхгүйг онцолно. Сэтгэл дундуур, гомдолтой өнгө аястай.

Raishū kara kimatsu shiken da kara, Nādamu kenbutsu dokoro ja nai.
Ирэх долоо хоногоос улирлын шалгалт эхлэх болохоор наадам үзэх ч сөхөө алга.
Hikkoshi no junbi de isogashikute, yukkuri neru dokoro de wa nakatta.
Нүүх бэлтгэлээр завгүй байсан болохоор тайван унтах ч юм болоогүй.
A: Shūmatsu, Tereruji ni kyanpu ni ikanai? B: Gomen, kaze ga hidokute, kyanpu dokoro ja nai n da.
A: Амралтаар Тэрэлж рүү кемп хийхээр явах уу? B: Уучлаарай, ханиад хүнд байгаа болохоор кемп хаана байх вэ.

💡 «~どころか» (~ байтугай, эсрэгээрээ) -тай андуурахгүй: 「休むどころか、残業が増えた」 = «амрах байтугай илүү цаг нэмэгдсэн». «どころではない» бол «~х боломжгүй байдалд байна» гэсэн төгсгөлийн хэлбэр.

💡 Сэтгэл дундуур, бухимдсан өнгө аястай тул дээд хүнд хэлэхдээ «~どころではありません» гэж эелдэгшүүлнэ.

💡 Хэрэглээ: харамсал, сэтгэл дундуур байдал, эсвэл бусдыг шүүмжлэх өнгө аястай.

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)
39

«~сан боловч, ~ч гэсэн (хүлээлтээр болоогүй)»

«~ものの» нь «~гэдэг нь үнэн, гэвч…» гэж эхний хэсгийн баримтыг хүлээн зөвшөөрөөд, араас нь хүлээгдэж буйгаас өөр (ихэвчлэн сэтгэл дундуур) үр дүнг хэлнэ. Монголоор «~сан боловч», «~ч гэсэн».

Баримтыг онцлохын тулд «は» туслах үгийг их оруулдаг: 「~てはいるものの」「~てはみたものの」. Мөн «とはいうものの» (~гэж хэлж байгаа ч) хэлбэр бий.

«けれども/が»-аас илүү бичгийн, албан өнгөтэй. «のに»-оос ялгаатай нь гомдол, зэмлэл бага; зүгээр л «бодит байдал хүлээлтэд хүрэхгүй байна» гэж тайван тэмдэглэнэ.

Maiasa hashirō to kimeta mono no, mikka shika tsuzukanakatta.
Өглөө бүр гүйнэ гэж шийдсэн боловч гуравхан хоног л үргэлжилсэн.
Nihongo no benkyō wa tsuzukete wa iru mono no, nakanaka jōtatsu shinai.
Япон хэлээ үзсээр л байгаа ч төдийлөн ахихгүй байна.
Kono heya wa eki kara chikakute benri na mono no, yoru wa kanari urusai.
Энэ өрөө буудалд ойр, тохиромжтой ч шөнө нэлээд чимээ шуугиантай.
Haru ni natta to wa iu mono no, Uranbātoru wa mada samui.
Хавар боллоо гэж байгаа ч Улаанбаатар одоо хүртэл хүйтэн.

💡 なA/N-д «なA/N + である + ものの» хэлбэр ч хэрэглэгдэнэ: 「困難であるものの」.

💡 «~ている/~てみる» нь «~てはいる/~てはみた» гэж «は»-тэй болох нь элбэг.

💡 Араас нь хүсэл, тушаал, санал (~よう、~なさい) ирэхгүй — бодит байдлын тухай өгүүлбэр ирнэ.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
40

«~х нь, ~ харамсалтай нь» — сэтгэл хөдлөлийг урдуур нь хэлэх

«~ことに» нь «мөнгө байгаагүй тул бэрхшээлтэй байсан» гэхийн оронд сэтгэгдлээ эхэнд нь гаргаж «Бэрхшээлтэй нь, мөнгө байгаагүй» гэж урвуу дарааллаар хэлж, ярьж буй хүний мэдрэмжийг хүчтэй илэрхийлнэ.

Монгол хэлний «Харамсалтай нь…», «Гайхалтай нь…», «Баярлалтай нь…» гэсэнтэй яг дүйнэ.

驚いた・困った・うれしい・悲しい・不思議な・残念な・ありがたい зэрэг сэтгэл хөдлөлийн үгтэй хамт хэрэглэнэ. Бичгийн болон албан ярианд их тохиолдоно.

Zannen na koto ni, tanoshimi ni shite ita konsāto ga chūshi ni natta.
Харамсалтай нь, тэсэн ядан хүлээж байсан тоглолт цуцлагдсан.
Ureshii koto ni, otōto ga daigaku ni gōkaku shita.
Баярлалтай нь, дүү маань их сургуульд тэнцлээ.
Odoroita koto ni, Gobi de ōyuki ga futta sō da.
Гайхалтай нь, говьд их цас орсон гэнэ.
Arigatai koto ni, kinjo no hito ga kuruma de kūkō made okutte kureta.
Талархалтай нь, хөрш маань машинаараа нисэх онгоцны буудал хүртэл хүргэж өгсөн.

💡 Зөвхөн сэтгэл хөдлөл илэрхийлэх үгтэй хэрэглэнэ. 「高いことに」「大きいことに」 гэх мэт энгийн шинж чанарын үгтэй хэрэглэхгүй.

💡 Чухал байдал: ★

Дасгал (2)
41

«~гэхэд, ~-ийн хувьд (хүлээлтээс өөр)»

«~にしては» нь «~ гэдгээс нь бодоход хүлээгдэж буйгаас өөр байна» гэж хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~гэхэд …», «~ байж…» гэсэнтэй ойр: «Нэгдүгээр ангийн хүүхэд гэхэд өндөр юм».

Үнэлгээ нь эерэг ч (~にしては上手), сөрөг ч (~にしては少ない) байж болно. Гол нь «ердийн жишгээс зөрсөн»-д гайхах сэтгэл.

«それにしては» (тэгсэн хэрнээ, тэгэхэд) гэж өмнөх өгүүлбэрийг заан ярианд их хэрэглэнэ.

Sara-san wa Nihongo o hantoshi shika benkyō shite inai ni shite wa, totemo shizen ni hanaseru.
Сараа япон хэлийг зургаахан сар үзсэн гэхэд их чөлөөтэй ярьдаг.
Kono mise no hōshōru wa, ikko sen tugurugu ni shite wa ōkikute oishii.
Энэ газрын хуушуур ширхэг нь мянган төгрөг гэхэд том, амттай.
Shichigatsu ni shite wa, kyō wa zuibun suzushii ne.
Долдугаар сар гэхэд өнөөдөр их сэрүүн байна шүү.
A: Kono sētā, jūnen mae ni katta n da. B: Sore ni shite wa, zenzen furuku mienai ne.
A: Энэ цамцыг 10 жилийн өмнө авсан юм. B: Тэгэхэд огт хуучин харагдахгүй юм аа.

💡 «~として» (~-ийн хувиар, ~-ийн албан тушаалаар) -тай андуурахгүй: 「代表として挨拶した」 = «төлөөлөгчийн хувиар үг хэлэв». «にしては» бол «~ гэдгээс хүлээгдэхээс өөр» гэсэн гайхал.

💡 «~わりに(は)» ойролцоо утгатай ч «にしては» нь тухайн хүн/зүйлийн тодорхой статусыг (мэргэжил, нас, үнэ) жишиг болгоно. «わりに» нь 年齢のわりに, 値段のわりに гэх мэт хэмжээ, зэрэгтэй илүү тохирно.

💡 Ярьж буй хүн өөрийнхөө хүсэл, шийдвэрийг (~したい, ~つもり) араас нь хэлэхэд хэрэглэдэггүй.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
42

«Ямар их ~сан гэж санана!» — сэтгэлээсээ хэлэх

«~ことか» нь өөрийн хийсэн зүйл, мэдэрсэн сэтгэлийн хэмжээг «ямар их…» гэж сэтгэл хөдлөлтэй илэрхийлнэ. Асуулт биш, харин анхаарлын дуудлага.

どんなに・どれだけ・どれほど・何回 зэрэг хэмжээ заасан үгтэй хамт, ихэвчлэн өөртөө хэлж буй мэт (独り言) хэрэглэнэ. Монголоор «Хичнээн их ~ гэж!», «Ямар их ~сан гээч!».

Өнгөрсөнд (~たことか) ч, ирээдүйн таамаг, санаа зовнилд (~することか) ч хэрэглэнэ.

Kono hi no tame ni, dore dake renshū shita koto ka.
Энэ өдрийн төлөө хичнээн их бэлтгэл хийсэн гээч!
Gaikoku de hitori de byōki ni natta toki, donna ni kokorobosokatta koto ka.
Гадаадад ганцаараа өвдсөн үедээ ямар их ганцаардаж айсан гээч.
Sobo ga genki ni natte, kazoku ga dore hodo anshin shita koto ka.
Эмээ эдгэрч, гэр бүлийнхэн ямар их санаа амарсан гээч.
Kono ryokō ga chūshi ni nattara, kodomotachi ga donna ni gakkari suru koto ka.
Энэ аялал цуцлагдвал хүүхдүүд ямар их гутрах бол.

💡 なA/N-д «なA/N + である + ことか» хэлбэр ч заримдаа хэрэглэгдэнэ.

💡 «~ことだ» (зөвлөгөө: ~х хэрэгтэй) -тэй андуурахгүй. «ことか» нь хэмжээ заасан үг (どんなに г.м.)-тэй хамт сэтгэл хөдлөл илэрхийлнэ.

💡 Чухал байдал: ★

Дасгал (2)

🎬 Өмнөх ярианы үргэлжлэл. Ажлын байрны зар ерөөсөө гарахгүй бол хичээгээд ч нэмэргүй, тоглоомын компаниас салахгүй зүтгэсээр байгаад эцэст нь хаана ч орж чадахгүй байх вий гэж Кияма санаа зовно. Ватанабэ «тэгж бодох хэрэггүй» гээд, найдваргүй гэж бодсон ч ядаж өргөдлөө өгөөд үзсэн ахлах ангийнхан нь тэр компанидаа орсон тухай ярьж, эцсээ хүртэл бууж өгөлгүй хичээхийг урамшуулна.

43

«Зөвхөн ~ л бол (бусад нь хамаагүй)» — цорын ганц нөхцөл

«~さえ…ば» нь «хэрэгтэй нөхцөл нь зөвхөн л ~» гэж хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~ л байвал», «~ л хийвэл болно» гэсэнтэй дүйнэ: «Цалин л сайн бол ямар ч ажил хамаагүй».

Нэр үгэнд шууд «さえ» залгаад араас нь ば-хэлбэр ирнэ (時間さえあれば). Үйл үгэнд ます-үндэс + さえ + すれば (読みさえすれば), тэмдэг нэр/нэр үгэнд «で + さえ + あれば» (健康でさえあれば).

Үгүйсгэл хэлбэр «~さえしなければ/~さえなければ» нь «~ л болоогүй бол (бүх юм сайхан байх байсан)» гэж харамсал илэрхийлэхэд их хэрэглэнэ.

Intānetto sae areba, doko demo shigoto ga dekiru.
Интернэт л байвал хаана ч ажиллаж чадна.
Kono kusuri wa, mainichi nomi sae sureba, isshūkan de naorimasu yo.
Энэ эмийг өдөр бүр уугаад л байвал долоо хоногт эдгэрнэ.
Ame sae furanakereba, ashita wa sōgen de bābekyū ga dekiru no ni.
Бороо л орохгүй бол маргааш тал дээр шорлог хийж болох байсан юм.
Kazoku ga genki de sae areba, hoka ni wa nani mo iranai.
Гэр бүл маань эрүүл л байвал өөр юу ч хэрэггүй.

💡 いA-д «~さえ + よければ/安ければ» гэж шууд ば-хэлбэр хэрэглэнэ: 「値段さえ安ければ買う」.

💡 «さえ» ганцаараа (~ば-гүй) бол «~ ч гэсэн» (even) гэсэн өөр утгатай: 「水さえ飲めなかった」 (ус ч ууж чадаагүй). «さえ…ば» гэсэн хослолыг нэг хэлбэр гэж тогтоо.

💡 «~だけあれば» ойролцоо ч «さえ…ば» нь «бусад нөхцөл огт хамаагүй» гэдгийг илүү хүчтэй онцолно.

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)
44

«~х арга байхгүй»

«~ようがない» нь тодорхой шалтгаанаас болж «~хийх арга зам, аргачлал огт байхгүй» гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «~х арга алга», «~ ч гэж чадахгүй».

Үйл үгийн ます-үндэс + ようがない: 連絡します → 連絡しようがない, 直します → 直しようがない. Ихэвчлэн өмнө нь шалтгаан (住所を知らないから г.м.) ирнэ.

«どうしようもない» нь тогтсон хэллэг бөгөөд «хийж чадах юм ерөөсөө алга, аргагүй» гэсэн утгатай. Сэтгэлээр унасан, бууж өгсөн өнгө аястай.

Denwa bangō o shiranai node, Borudo-san ni wa renraku shiyō ga nai.
Утасны дугаарыг нь мэдэхгүй болохоор Болд руу холбогдох арга алга.
Koko made kowarete shimattara, mō naoshiyō ga arimasen ne.
Ийм их эвдэрсэн бол засах арга байхгүй нь.
Michi ga yuki de fusagatte ite, mura e wa ikiyō ga nakatta.
Зам цасанд битүүрсэн тул тосгон руу очих арга байгаагүй.
Tenki no koto da kara, dō shiyō mo nai yo.
Цаг агаарын асуудал болохоор ямар ч аргагүй шүү дээ.

💡 «~ざるを得ない» (~хийхээс өөр аргагүй = заавал хийнэ) -тэй эсрэг утгатай: «ようがない» = хийж чадахгүй, «ざるを得ない» = хийхээс өөр замгүй.

💡 «~きれない» (бүгдийг нь дуусгаж чадахгүй) нь хэмжээ хэтэрсэн тухай бол «ようがない» нь арга зам огт байхгүйг заана.

💡 Хийх чадвар байгаа ч хийхгүй байгаа үед (дургүй г.м.) хэрэглэхгүй. Бодит шалтгааны улмаас боломжгүйг л илэрхийлнэ.

💡 Хэрэглээ: харамсал, сэтгэл дундуур байдал, эсвэл бусдыг шүүмжлэх өнгө аястай.

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)
45

«Удаан ~сны эцэст (муу үр дүнд хүрэв)»

«~たあげく(に)» нь удаан хугацаа зарцуулж, олон юм хийж, их зовсны эцэст ямар үр дүнд хүрснийг хэлнэ. Монголоор «~сээр байгаад эцэст нь…», «~сны эцэст».

Үр дүн нь ихэвчлэн сөрөг, эсвэл хүлээлтэд хүрээгүй (сэтгэл дундуур) байдаг. Өмнөх хэсэгт «あれこれ, さんざん, 長時間, 何度も» зэрэг үг их ирнэ.

Хэн нэгний үйлдлийн эцсийн дүнг «тэгсээр байгаад ийм юм хийсэн» гэж зэмлэх, гайхах өнгөтэй ч хэрэглэгдэнэ.

Nijikan mo mayotta ageku, kekkyoku nani mo kawazu ni mise o deta.
Хоёр цаг бодож эргэлзсээр байгаад эцэст нь юу ч авалгүй дэлгүүрээс гарсан.
Nando mo hanashiatta ageku, sono keikaku wa chūshi ni natta.
Олон удаа хэлэлцсээр байгаад тэр төлөвлөгөө цуцлагдсан.
Otōto wa sanzan asonda ageku ni, shiken ni ochite shimatta.
Дүү маань тоглож зугаалсаар байгаад эцэст нь шалгалтандаа унасан.

💡 «~た末(に)» ойролцоо утгатай ч үр дүн нь эерэг ч байж болно (悩んだ末に留学を決めた). «あげく» нь сөрөг, сэтгэл дундуур үр дүнд илүү хэрэглэгдэнэ.

💡 «~ものの» (~сан ч гэсэн) нь «баримт + хүлээлтээс өөр үр дүн» бол «あげく» нь «удаан үйл явц + эцсийн дүн» гэсэн цаг хугацааны дараалалд төвлөрнө.

💡 «あげくの果て(に)» гэвэл «хамгийн эцэст нь бүр…» гэж улам хүчтэй.

💡 Хэрэглээ: харамсал, сэтгэл дундуур байдал, эсвэл бусдыг шүүмжлэх өнгө аястай.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
46

«~х ёсгүй, ~дэггүй юм» — нийтлэг ёсоор сануулах

«~ものではない» нь «~хийж болохгүй, ~хийх ёсгүй» гэж хүнд сануулга, зөвлөгөө өгөхөд хэрэглэнэ. Монголоор «~дэггүй юм», «~ байж болохгүй».

Ярьж буй хүний хувийн хүсэл биш, «нийгмийн ёс, ерөнхий зүй тогтлоор ийм юм хийдэггүй» гэсэн үндэслэлтэй сануулга. Тиймээс эцэг эх, багш, ахмад хүн доод хүндээ хэлэх нь элбэг.

Ярих хэлэнд «もんじゃない», эелдэг хэлбэр нь «ものではありません/もんじゃありません».

Hito no tegami o katte ni yomu mono de wa nai.
Хүний захиаг зөвшөөрөлгүй уншдаггүй юм.
Tabemono o somatsu ni suru mon ja nai yo.
Хоол хүнсийг үрэн таран хийж болохгүй шүү.
Ichido shippai shita gurai de, yume o akirameru mon ja nai.
Нэг удаа бүтэлгүйтсэн төдийгөөр мөрөөдлөөсөө татгалздаггүй юм.

💡 «~べきではない» нь ярьж буй хүний хувийн дүгнэлт, үзэл бодлыг илүү илэрхийлдэг бол «ものではない» нь «нийтийн ёс заншлаар тийм» гэсэн ерөнхий үнэнд тулгуурлана.

💡 «~ものだ» (эерэг: ~х ёстой юм; дурсамж: ~дэг байсан) -ын үгүйсгэл хэлбэр гэж ойлгож болно.

💡 Дээд хүнд хэлбэл их бүдүүлэг сонсогдоно.

💡 Чухал байдал: ★

Дасгал (2)
47

«Ядаж ~ээд үзье» — бүтэхгүй ч оролдох

«VるだけV» нь «бүтэхгүй байж магадгүй ч ядаж ~ээд үзье» гэсэн утгатай. Ижил үйл үгийг хоёр удаа давтана: 行くだけ行ってみる, 頼むだけ頼んでみる.

Монголоор «ядаж ~ээд үзье», «ямар ч байсан ~чихье» гэсэнтэй ойр. Үр дүнд найдвар багатай ч оролдохгүй байхаас дээр гэсэн сэтгэл.

Араас нь ихэвчлэн «~てみる», «~ておく», «~たら?» зэрэг ирнэ.

Muri ka mo shirenai kedo, sensei ni tanomu dake tanonde miyō.
Болохгүй ч байж магадгүй, ядаж багшаас гуйгаад үзье.
Chiketto wa urikire da to omou kedo, iku dake itte mitara?
Тасалбар дууссан байх, гэхдээ ядаж очоод үзвэл яасан юм бэ?
Gōkaku wa muzukashii to iwareta ga, ukeru dake ukete miru tsumori da.
Тэнцэхэд хэцүү гэсэн ч ядаж шалгалтаа өгөөд үзэх бодолтой.

💡 №55 «Vできるだけ» (~чадах хэрээрээ) -тай андуурахгүй. №47 нь ижил үйл үгийг давтаж «ядаж оролдоод үзэх»-ийг, №55 нь чадварын хэлбэр + だけ-гаар «хязгаартаа хүртэл»-ийг илэрхийлнэ.

💡 Чухал байдал: ★

Дасгал (2)