← JLPT N2
N2 · 第3章

Зочид буудлын ажил

Энэ бүлгийн дараа: Ажил зэрэг нийгмийн амьдралын нөхцөлд баримтлах хандлага, ёс зүйн тухай тайлбарыг сонсоод ойлгож чадна. Гомдол (クレーム) хэрхэн шийдвэрлэх тухай зэрэг тайлбарыг сонсоод ойлгож чадна.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 10 · Бичвэр: ажилд орох ёслол дээрх үг
TRY! N2 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N2 CD

🎬 Зочид буудлын шинэ ажилтнуудын ажилд орох ёслол дээр удирдлагын хүн үг хэлж байна (албан ёсны илтгэл, 見本文 нь ярианы бус илтгэлийн бичвэр). Тэрбээр ажлын хамгийн хэцүү хэсэг бол зочны гомдлыг шийдвэрлэх явдал, гомдол зөв үү буруу юу гэдгээс үл хамааран эхлээд зочны үгийг эцэс хүртэл чин сэтгэлээсээ сонсох хэрэгтэйг онцолж, салбарын өрсөлдөөн ширүүсэж буй тул тайвширч болохгүй, үйлчилгээгээ улам сайжруулъя гэж уриалж байна.

22

«~болохын хувьд, ~ын хувиар» — эрх, үүрэг, зориулалт

«N として» нь тухайн хүн, зүйл ямар байр суурь, эрх зүйн байдал, үүрэг, зориулалтаар оролцож буйг заана. Монголоор «~ын хувьд», «~ын хувиар», «~ болж», «~ын зориулалтаар» гэж орчуулна: 「留学生として」 = оюутан (гадаад суралцагч)-ын хувиар.

Нэр үгийг тодотгохдоо «N としての N»: 「社会人としての責任」 (нийгмийн гишүүний хувьд хүлээх хариуцлага). Онцлохдоо «としては», «としても» болно.

Бичгийн болон албан ёсны хэллэгт их гарна. Ярианд «~で» (ж: 「通訳で来ました」)-ээр сольж болох ч «として» нь «тэр үүргийг хүлээж» гэдгийг илүү тодорхой, албан ёсоор хэлнэ.

Borudo-san wa tsūyaku to shite Nihon no kaisha ni haken sareta.
Болдыг орчуулагчийн хувиар Японы компанид томилон илгээжээ.
Kyōshi to shite no keiken o ikashite, kodomo-muke no hon o kaite iru.
Багшийн хувьд олсон туршлагаа ашиглан хүүхдэд зориулсан ном бичиж байна.
Kono geru wa sumai to shite mo, kankōkyaku-muke no yado to shite mo tsukawarete iru.
Энэ гэрийг орон сууц болгож ч, жуулчдад зориулсан буудал болгож ч ашиглаж байна.
Watashi to shite wa, kono keikaku ni hantai desu.
Миний хувьд (би хувьдаа) энэ төлөвлөгөөг эсэргүүцэж байна.

💡 «N としては» нь «~ын хувьд бодоход» гэсэн үнэлгээ ч илэрхийлнэ: 「初心者としては上手だ」 (анхлан суралцагчийн хувьд сайн). Энэ утгаараа «~にしては»-тэй ойр боловч «にしては» нь «хүлээлтээс зөрсөн» гэсэн гайхширлыг илүү хүчтэй агуулна.

💡 «として»-ын өмнө үүрэг, эрх, зориулалт илэрхийлэх нэр үг ирнэ. Шалтгаан, хэрэгсэл заахад хэрэглэхгүй: «バスとして来た» гэж болохгүй (→ 「バスで来た」).

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)
23

«~л бол, ~ байгаа цагт» — нөхцөл хадгалагдаж буй хугацаанд

«~限り» нь «~ гэсэн байдал хэвээр байгаа цагт (тэр хугацаанд) үр дүн өөрчлөгдөхгүй» гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «~л бол», «~ байгаа цагт», «~ болохоор л бол» гэдэгтэй ойролцоо.

Үгүйсгэл хэлбэртэй «V-ない限り» нь «~ хийхгүй л бол (… болохгүй)» гэсэн хатуу нөхцөл болно: 「努力しない限り、合格できない」 = хичээхгүй л бол тэнцэхгүй. Энэ нь «~なければ»-тэй төстэй боловч «энэ нөхцөл биелэхгүй бол өөр зам байхгүй» гэдгийг хүчтэй онцолдог.

Эерэг «V-る/V-ている限り» нь «тэр байдал үргэлжлэх л юм бол» → ихэвчлэн амлалт, тогтвортой байдал: 「私が生きている限り、あなたを守る」.

Kono mura ni sunde iru kagiri, kuruma ga nakereba seikatsu dekinai.
Энэ тосгонд амьдарч байгаа цагт машингүйгээр амьдрах боломжгүй.
Mainichi renshū shinai kagiri, batōkin wa jōzu ni naranai.
Өдөр бүр дасгал хийхгүй л бол морин хуур сайжрахгүй.
Karada ga genki na kagiri, maitoshi Nādamu o mi ni ikitai.
Бие минь эрүүл байгаа цагт жил бүр наадам үзэхээр очмоор байна.
Watashi ga shirabeta kagiri de wa, kono mise ga Uranbātoru de ichiban furui sō da.
Миний судалж мэдсэнээр бол энэ дэлгүүр Улаанбаатарт хамгийн хуучин нь гэнэ.

💡 📎 «見た・聞いた・調べた・知っている限り(では)» нь «миний харсан/сонссон/мэдэх хүрээнд» гэсэн мэдлэгийн хязгаарыг заана. Өөрийн мэдээллийн хүрээг хязгаарлан, дүгнэлтээ зөөлөн хэлэхэд хэрэглэнэ.

💡 «V-ない限り» vs «V-なければ»: хоёулаа «хэрэв ~ үгүй бол» гэсэн утгатай ч «限り» нь «тэр нөхцөл биелэхгүй л бол ямар ч тохиолдолд» гэсэн хатуу, бичгийн өнгөтэй. Үр дүн нь ихэвчлэн «болохгүй, чадахгүй» гэсэн сөрөг утгатай.

💡 Лавлах: номын х.223 «~に限る/限り».

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)
24

«~хийхээс аргагүй, ~хийхэд хүрнэ» — дургүй ч хийх

«~ざるを得ない» нь нөхцөл байдлаас болж «хүсэхгүй байгаа ч ~ хийхээс өөр аргагүй» гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «~хийхээс аргагүй», «~хийхэд хүрнэ», «~ хийхгүй байж чадахгүй».

Залгахдаа үйл үгийн ない-хэлбэрээс «ない»-г хасаад «ざるを得ない» нэмнэ: 行か(ない) → 行かざるを得ない. «する» нь үл хамаарах: «しざる» биш «せざるを得ない» болно (中止せざるを得ない).

Утга нь «~しなければならない»-тэй ойр боловч «хүсээгүй, гэвч гадаад нөхцөл шахаж байна» гэсэн дургүйцэл, эргэлзээ илүү тод. Бичгийн, хатуу хэллэг; ярианд «~するしかない» илүү элбэг.

Ōyuki de dōro ga heisa sareta node, ryokō wa enki sezaru o enakatta.
Их цаснаас болж зам хаагдсан тул аяллаа хойшлуулахаас аргагүй болсон.
Buchō ni tanomaretara, kyūjitsu demo shukkin sezaru o enai.
Хэлтсийн дарга гуйвал амралтын өдөр ч ажилдаа гарахаас аргагүй.
Kore dake shōko ga areba, kare mo jibun no misu o mitomezaru o enai darō.
Ийм их нотолгоо байгаа бол тэр ч гэсэн алдаагаа хүлээхээс аргагүй байх.

💡 «ざる» нь эртний үгүйсгэлийн «ず»-ийн хэлбэр, «得ない» = «чадахгүй». Шууд утга нь «хийхгүй байхыг чадахгүй» → «хийхээс аргагүй».

💡 Ялгаа: «~ざるを得ない» (гадаад нөхцөл шахаж байгаа тул дургүй ч хийнэ), «~しかない» (өөр сонголт байхгүй, ярианы), «~なければならない» (үүрэг, дүрэм — дургүйцэл заавал агуулахгүй).

💡 Лавлах: номын х.220 «~得る/得る».

💡 Хэрэглээ: албан, хатуу хэллэг — дотны хүнтэй ярихад хэрэглэхгүй; харамсал, сэтгэл дундуур байдлыг илэрхийлнэ.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
25

«~гэсэн үг биш, заавал ~ гэж байхгүй» — нийтлэг ойлголтыг үгүйсгэх

«~というものではない» нь «ихэнх хүн ингэж боддог ч үнэндээ заавал тийм гэж хэлж болохгүй» гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «~ гэсэн үг биш», «~ л бол болчихно гэж байхгүй».

Ихэвчлэн «~ば(たら)いい」「~ば~」 зэрэг нөхцөлтэй хамт ирдэг: 「高ければいいというものではない」 = үнэтэй л бол сайн гэсэн үг биш. «というものでもない» нь «бас тийм ч биш» гэж арай зөөлөн, хэсэгчилсэн үгүйсгэл болно.

Энгийн хэлбэр (Pl)-т залгана. な-тэмдэг нэр болон нэр үгэнд «だ»-гүйгээр ч залгаж болно: 「便利というものではない」.

Nihongo wa tango o oboereba ii to iu mono de wa nai. Tsukatte miru koto ga taisetsu da.
Япон хэл бол үг цээжилчихвэл болно гэсэн үг биш. Хэрэглэж үзэх нь чухал.
Niku wa nagaku nireba oishiku naru to iu mono de mo nai.
Махыг удаан чанах тусам амттай болно гэж бас байхгүй.
Kodomo ni okane o takusan agereba ii to iu mono de wa nai.
Хүүхдэд их мөнгө өгчихвөл л болно гэсэн үг биш.

💡 «~わけではない»-тэй ялгаа: «わけではない» нь өөрийн хэлсэн, эсвэл нөхцөл байдлаас гарах дүгнэлтийг хэсэгчлэн үгүйсгэнэ («бүгд тийм биш»). «というものではない» нь нийгэмд түгээмэл «ингэвэл болно» гэсэн итгэл, зарчмыг шүүмжлэн үгүйсгэнэ — сургамж, зөвлөгөөний өнгө аястай.

💡 Лавлах: номын х.224 «~もの/もん».

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
26

«~-г түр орхиж, ~-г эс тооцвол» — нэг зүйлийг хойш тавих

«A はともかく(として)、B» нь «A-гийн тухай одоо ярихгүй (асуудал болгохгүй), харин B-гийн хувьд бол…» гэж анхаарлыг өөр зүйлд шилжүүлнэ. Монголоор «A нь ч яахав, B нь…», «A-г эс тооцвол», «A-гаа түр орхиод».

Ихэвчлэн B нь илүү чухал, эсвэл A-тай харьцуулахад ялгаатай үнэлгээтэй: 「値段はともかく、味は最高だ」 (үнэ нь ч яахав, амт нь гоё).

«~かどうか», «疑問詞 + か»-тай хамт: 「本当かどうかはともかく」 (үнэн эсэхийг нь эс тооцвол), 「誰がやるかはともかく」.

Kono kuruma wa mitame wa tomokaku, nenpi ga totemo ii.
Энэ машин гадаад төрх нь ч яахав, шатахуун бага зарцуулдаг.
Yūshō dekiru ka dō ka wa tomokaku to shite, saigo made zenryoku o dashitai.
Түрүүлж чадах эсэхээ эс тооцвол, эцэс хүртэл бүх хүчээ гаргамаар байна.
Dare ga itta ka wa tomokaku, sono iken jitai wa tadashii to omou.
Хэн хэлсэн нь ч яахав, тэр санал өөрөө зөв гэж бодож байна.

💡 «~を問わず»-тай ялгаа: «を問わず» = «~-ээс үл хамааран (бүгдэд адил)»: 「年齢を問わず参加できる」. «はともかく» = «~-г одоохондоо хойш тавьж, өөр зүйлийг онцлох». Иймд «はともかく»-ийн дараа ихэвчлэн харьцуулсан үнэлгээ ирнэ.

💡 «~はもちろん» (~ нь бүү хэл/мэдээж)-тэй андуурч болохгүй: «はもちろん» нь A-г мэдээжээр хүлээн зөвшөөрч B-г нэмнэ; «はともかく» нь A-г үнэлэлгүй орхино.

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)
27

«~ болж мэднэ, ~ хүргэж болзошгүй» — муу үр дүн

«~かねない» нь «одоогийн байдлаас дүгнэвэл ~ гэсэн МУУ үр дүн гарч болзошгүй» гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «~ болж мэднэ», «~ хүргэж болзошгүй», «~ ч гэж байж магадгүй».

Хэлж буй хүний хувийн айдас бус, бодит нөхцөлийг үндэслэсэн дүгнэлт, сэрэмжлүүлэг байх нь элбэг. Эелдэг хэлбэр нь «~かねません».

Хэлбэр нь үгүйсгэл ч утга нь эерэг («болж мэднэ»). Харин «~かねる» (үгүйсгэлгүй) нь «~ хийж чадахгүй (эелдэг татгалзал)» гэсэн огт өөр утгатай: 「お答えしかねます」 = хариулж чадахгүй нь.

Sumaho o minagara unten shitara, daijiko o okoshikanenai.
Утас харангаа машин жолоодвол том осол гаргаж болзошгүй.
Kono mama hōtte oku to, byōki ga akka shikanemasen yo.
Ингээд орхивол өвчин чинь хүндэрч мэдэхээ.
Fuyu no sōgen de michi ni mayottara, inochi o otoshikanenai.
Өвлийн тал хээрт төөрвөл амь насаа алдаж ч болзошгүй.

💡 Зөвхөн сөрөг, хүсээгүй үр дүнд хэрэглэнэ. «成功しかねない» (амжилт гаргаж болзошгүй) гэж хэлэхгүй → 「成功するかもしれない」.

💡 «~おそれがある»-тай ойр боловч «おそれがある» нь мэдээ, албан бичигт хэрэглэгдэх илүү объектив хэллэг; «かねない» нь хэлж буй хүний шүүмжлэл, сэрэмжлүүлэг орсон, ярианд ч хэрэглэгдэнэ.

💡 Хэрэглээ: харамсал, сэтгэл дундуур байдал, эсвэл бусдыг шүүмжлэх өнгө аястай.

💡 Чухал байдал: ★★

Дасгал (2)
28

«A гэхээсээ илүү B» — илүү оновчтой нэрлэх

«A というより B» нь «A гэж хэлэхээсээ B гэж хэлэх нь илүү оновчтой» гэсэн утгатай. Монголоор «A гэхээсээ илүү B», «A биш, B гэвэл зөв».

A нь буруу биш, гэхдээ бодит байдлыг бүрэн илэрхийлж чадахгүй; B нь илүү тохирсон үнэлгээ: 「暖かいというより暑い」 (дулаан гэхээсээ халуун).

Энгийн хэлбэрт залгах ба な-тэмдэг нэр, нэр үгийн «だ»-г хасна: 「静かというより」「子どもというより」. «というよりむしろ»-гээр онцлох нь элбэг.

Mongoru no fuyu wa samui to iu yori, itai to iu kanji da.
Монголын өвөл хүйтэн гэхээсээ илүү өвдөм мэт санагддаг.
Kare wa tomodachi to iu yori, kazoku no yō na sonzai da.
Тэр бол найз гэхээсээ илүү гэр бүлийн хүн шиг.
Kono heya wa shizuka to iu yori, sabishii kanji ga suru.
Энэ өрөө нам гүм гэхээсээ илүү эзгүйрхүү санагдана.

💡 «AよりB» (энгийн харьцуулалт: A-аас B илүү)-тэй андуурч болохгүй. «というより» нь хоёр зүйлийг харьцуулахгүй, нэг зүйлийн тухай «ямар үгээр нэрлэх нь зөв вэ» гэдгийг засч хэлнэ.

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)
29

«~ байж чадахгүй, ~ байгаад суух цаг биш» — байдлаа үргэлжлүүлж болохгүй

«~てはいられない» нь «~ гэсэн байдлыг цааш үргэлжлүүлж чадахгүй / тийм байх нөхцөл алга» гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «~ байгаад суух цаг биш», «~ байж болохгүй нь».

Хоёр хэрэглээтэй: (1) Сэтгэлийн шахалтаар «цаашид ингэж байж болохгүй, ямар нэг юм хийх ёстой» гэж өөрийгөө хөдөлгөх: 「もう寝てはいられない」 (дахиад хэвтээд байж болохгүй — босох хэрэгтэй). (2) Нөхцөл байдлаас шалтгаалан «тийм байх боломжгүй»: 「忙しくて寝てはいられない」 (завгүй тул унтаж чадахгүй).

Ярианд «~ちゃいられない», «~じゃいられない» болж товчилно. Нэр үгэнд «N ではいられない»: 「いつまでも子どもではいられない」.

Shiken made ato isshūkan da. Mō asonde wa irarenai.
Шалгалт болоход ердөө долоо хоног үлдлээ. Дахиад тоглоод байж болохгүй.
Raibaru ga dondon tsuyoku natte iru kara, nonbiri shicha irarenai yo.
Өрсөлдөгчид улам хүчтэй болж байгаа болохоор тайван суугаад байх цаг биш шүү.
Kodomo ga netsu o dashita to kiite, jitto shite wa irarenakatta.
Хүүхэд халуурсныг сонсоод тайван сууж чадсангүй.
Mō daigakusei nan da kara, itsu made mo oya ni amaete bakari de wa irarenai.
Их сургуулийн оюутан болсон болохоор эцэг эхдээ эрхлээд байж болохгүй.

💡 «~ざるを得ない»-тай ялгаа: «ざるを得ない» = хүсээгүй зүйлийг ХИЙХЭЭС аргагүй. «てはいられない» = одоогийн байдлаа ҮРГЭЛЖЛҮҮЛЖ чадахгүй (тиймээс ямар нэг юм хийх хэрэгтэй).

💡 «いつまでも ~ てはいられない», «もう ~ てはいられない», «じっとしてはいられない» зэрэг хэлц хослол элбэг.

💡 Чухал байдал: ★★★

Дасгал (2)