← JLPT N1
N1 · 第8章

Диваажингийн Моэка (фэнтэзи роман)

Энэ бүлгийн дараа: Фэнтэзи романыг уншиж, бага зэрэг хуучинсаг (эртний өнгө аястай) хэллэгийг мэдэрч, дүрүүд болон тэдний хоорондын харилцааг ойлгох. Фэнтэзи романыг уншиж, хуучинсаг хэллэгийг мэдэрч, үйл явдлын өрнөлийг даган дүрүүдийн сэтгэлийн байдлыг ойлгох.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 33 · Роман (1): 楽園の萌花(1)
TRY! N1 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N1 CD

🎬 Бичвэрийн төрөл: фэнтэзи роман (эхлэл хэсэг). Нэгэн сүмийн (神社) охин, 16 настай Моэка бодолд автсан царайтай цэцэрлэгийг ширтэж байхыг 17 настай Юто ажиглана. Моэка хотыг өөр ертөнцийн амьтдаас хамгаалах үүрэгтэй төрсөн тул бага наснаасаа хатуу бясалгал, дасгалд өдөр хоногоо өнгөрүүлж, ердийн хүүхдүүд шиг тоглож өссөнгүй; гэвч үүнд гомдоллодоггүй бөгөөд одоо ээжийгээ ч давсан хүч эзэмшжээ. Юто нялх байхдаа ослоор эцэг эхээ алдаж, энэ сүмд өргөгдөн өссөн бөгөөд ахлах сургуульд сурахын зэрэгцээ сүмийн цэвэрлэгээ, цэцэрлэгийн арчилгаанд тусалдаг. Хэллэг нь зориуд хуучинсаг, уран зохиолын өнгөтэй.

88

«~ч гэж, ~ч гэж» — хоёр үйлдэл ээлжлэн давтагдах

«AつBつ» нь A ба B хоёр үйлдэл ээлж дараалан, дахин дахин давтагдаж буйг дүрсэлнэ. Монголоор «ирж очиж», «хөвж живж», «түлхэлцэж цохилцож» гэх мэт хос үйл үгтэй яг дүйнэ.

Хоёр дахь үйл үг нь ихэвчлэн эхнийхийн идэвхгүй хэлбэр (抜きつ抜かれつ, 追いつ追われつ, 持ちつ持たれつ, 押しつ押されつ) эсвэл эсрэг утгатай үйл үг (行きつ戻りつ, 浮きつ沈みつ) байна. Бараг тогтсон хэллэгүүд тул дураараа шинэ хос зохиох нь ховор.

Хуучинсаг, уран зохиолын өнгөтэй хэлбэр боловч «持ちつ持たれつ» (харилцан тусалцах), «抜きつ抜かれつ» (өрсөлдөж хоорондоо гүйцэлцэх) зэрэг нь өдөр тутмын ярианд ч түгээмэл. Номонд ★ (давтамж бага) гэж тэмдэглэгдсэн, хэрэглэх нөхцөлийн тэмдэг байхгүй.

Kesshō no nihyaku mētoru wa, saigo made nukitsu nukaretsu no daisessen datta.
Шигшээ 200 метрийн уралдаан эцсээ хүртэл бие биеэ гүйцэж, гүйцэгдсэн ширүүн өрсөлдөөн байлаа.
Mensetsu no kekka ga ki ni natte, kare wa rōka o ikitsu modoritsu shite ita.
Ярилцлагын хариунаас санаа зовж, тэр коридороор нааш цааш холхиж байв.
Yūbokumin no kurashi wa, rinjin dōshi ga mochitsu motaretsu de naritatte iru.
Нүүдэлчдийн амьдрал хөрш айлуудын харилцан туслалцаан дээр тогтдог.
Tōru-gawa ni ochita ko no ha ga, ukitsu shizumitsu nagarete iku.
Туул гол руу унасан модны навч хөвж живсээр урсаж одно.

💡 Хэрэглэдэг хос нь бараг тогтмол: 行きつ戻りつ・抜きつ抜かれつ・追いつ追われつ・押しつ押されつ・浮きつ沈みつ・持ちつ持たれつ・差しつ差されつ・組んずほぐれつ. Эдгээрийг бүхлээр нь цээжлэх нь үр дүнтэй.

💡 Ойролцоо «~たり~たりする»-оос ялгаа: «たり» нь жишээ жагсаах ерөнхий хэлбэр, ямар ч үйл үгтэй залгана. «~つ~つ» нь зөвхөн хос, эсрэг чиглэлтэй үйлдлийн ээлжлэн давтагдалтыг дүрслэх уран, хуучинсаг хэллэг.

💡 Нэр үгийг тодотгохдоо «の»: 「抜きつ抜かれつの試合」「持ちつ持たれつの関係」.

Дасгал (2)
89

«санаатай биш, өөрийн мэдэлгүй ~» — зорилгогүй үйлдэл

«~ともなく» нь «тодорхой ухамсарлалгүйгээр, зорилгогүйгээр ~хийх» гэсэн утгатай. Монголоор «ажиглах гэж биш ч харж суух», «чагнах гэж биш ч сонсогдох», «өөрийн эрхгүй» гэхтэй дүйнэ.

Ихэвчлэн «見る・聞く・考える・待つ» зэрэг мэдрэхүй, сэтгэхүйн үйл үгтэй хэрэглэж, ард нь ижил үйл үгийг давтана: 「見るともなく見ていた」「聞くともなく聞いていた」. Дараа нь «~ていたら/~ていると, гэнэт нэг зүйл анзаарагдав» гэсэн өрнөл их ирдэг.

Уран зохиол, эссэд элбэг, дүрслэл чанартай. Номонд ★★★ (өндөр давтамж) — шалгалтад их гардаг. Хэрэглэх нөхцөлийн тэмдэггүй.

Basu no mado kara soto o miru tomo naku mite itara, osananajimi ga aruite iru no ni kizuita.
Автобусны цонхоор гадагш зүгээр л харж явтал бага насны найз маань алхаж явааг анзаарлаа.
Tonari no seki no kaiwa o kiku tomo naku kiite iru to, Gobi ryokō no hanashi datta.
Хажуугийн ширээний яриаг чагнах гэж биш ч сонсож суутал говийн аяллын тухай яриа байв.
Shūmatsu no yotei o kangaeru tomo naku kangaete itara, itsu no ma ni ka nemutte shimatta.
Амралтын өдрийн төлөвлөгөөгөө санамсаргүй бодож хэвтсээр хэзээ юм унтчихжээ.

💡 📎 «Асуух төлөөний үг (+ туслах үг + V) + ともなく» хэлбэр нь «тодорхой мэдэгдэхгүй ч» гэсэн утгатай: どこからともなく (хаанаас ч юм), いつ終わるともなく (хэзээ дуусах нь үл мэдэгдэн), 誰に言うともなく (хэнд ч хандалгүй). Жишээ: 「どこからともなく馬頭琴の音が聞こえてきた」 (Хаанаас ч юм морин хуурын эгшиг сонсогдов).

💡 Ойролцоо «なんとなく»-оос ялгаа: «なんとなく» нь шалтгаангүй мэдрэмж («яагаад ч юм»), «~ともなく» нь үйлдлийг зорилгогүй хийж буйг онцолно.

Дасгал (2)
90

«~хийхийн тулд, ~хийх зорилгоор» — хатуу, бичгийн зорилго

«~べく» нь «~しようと思って/~するために» гэсэн зорилгыг илэрхийлнэ. «べし»-ийн холбох хэлбэр тул хуучинсаг, албан өнгөтэй. Монголоор «~-ыг ~хийхийн тулд», «~зорилгоор» гэж орчуулна.

Ард нь зорилгодоо хүрэхийн тулд авсан бодит үйлдэл ирнэ: 「優勝すべく練習を重ねた」. Мэдээ, илтгэл, албан бичиг, уран зохиолд тохирно. Номонд хатуу хэллэгийн тэмдэг (найз нөхөд, гэр бүлийн ярианд хэрэглэдэггүй), ★★.

«する» үйл үг «するべく», «すべく» хоёулаа болно; «すべく» нь илүү бичгийн өнгөтэй.

Kare wa yūboku bunka o sekai ni tsutaeru beku, shashinshū o shuppan shita.
Тэр нүүдэлчдийн соёлыг дэлхийд таниулахын тулд гэрэл зургийн цомог хэвлүүлэв.
Taiki osen o kaizen subeku, shi wa arata na taisaku o uchidashita.
Агаарын бохирдлыг сайжруулах зорилгоор хотын захиргаа шинэ арга хэмжээ зарлав.
Ichinichi mo hayaku genba ni kaketsukeru beku, kyūjotai wa herikoputā de shuppatsu shita.
Хэргийн газарт аль болох хурдан хүрэхийн тулд аврах баг нисдэг тэргээр хөдөлжээ.

💡 Ард нь хүсэлт, тушаал, урилга («~てください», «~しよう») ирэхгүй: 「合格すべく、勉強してください」 ✕. Бодит авсан/авч буй үйлдлийг өгүүлнэ.

💡 «~ために»-оос ялгаа: утга ойролцоо ч «べく» нь хатуу, бичгийн хэлбэр бөгөөд ярьж буй хүний хүсэл зориг, эрмэлзлийг илүү онцолно. Ярианд «~ために» эсвэл «~ようと思って».

💡 «~べく» нь ихэвчлэн өөрийн хүсэл зоригоор хийж болох үйлдэлд (V-る) залгана. «雨が降るべく» гэх мэт хүний хүсэлд хамааралгүй үйл үгэнд хэрэглэхгүй.

Дасгал (2)
91

«~-аас хойш (бүр өөр болж) тэр чигтээ»

«~てからというもの» нь «~-ийг эргэлтийн цэг болгон нөхцөл байдал эрс өөрчлөгдөж, тэр өөрчлөлт одоог хүртэл үргэлжилж байна» гэсэн утгатай. Монголоор «~-аас хойш л …болчихсон», «~-аас хойш бүр …» гэхтэй дүйнэ.

Энгийн «~てから»-оос ялгаатай нь ярьж буй хүний гайхсан, сэтгэл хөдөлсөн мэдрэмж агуулж, өөрчлөлтийн хэмжээ их, удаан үргэлжилж буйг онцолно. Урд өгүүлбэр дууссаны дараа «それからというもの、…» гэж шинэ өгүүлбэр эхлүүлж болно.

Номонд ★★★ (өндөр давтамж), хэрэглэх нөхцөлийн тэмдэггүй — ярианд ч, бичигт ч гардаг.

Inu o kaihajimete kara to iu mono, chichi wa maiasa sanpo ni dekakeru yō ni natta.
Нохой тэжээж эхэлснээс хойш аав маань өглөө бүр салхинд гардаг болчихсон.
Nihon no dorama o mite kara to iu mono, Sara wa Nihongo no benkyō ni muchū da.
Япон драм үзсэнээс хойш Сараа япон хэл сурахдаа бүр автчихсан.
Ani wa kyonen Uranbātoru ni hikkoshita. Sore kara to iu mono, jikka ni kaette kuru no wa shōgatsu dake da.
Ах маань ноднин Улаанбаатар руу нүүсэн. Түүнээс хойш гэртээ зөвхөн Цагаан сараар л ирдэг болсон.

💡 Ар талд нэг удаагийн үйл явдал биш, үргэлжилж буй байдал ирнэ: 「結婚してからというもの、すぐ引っ越した」 ✕ → 「結婚してからというもの、毎日が楽しい」 ○.

💡 Ар талд ярьж буй хүний хүсэл, тушаал, ирээдүйн төлөвлөгөө ирэхгүй (өнгөрсөн → одоо хүртэл үргэлжилсэн бодит өөрчлөлт).

💡 📎 «N + というもの» (★★) нь «тэр хугацааны туршид тасралтгүй» гэсэн утгатай, хугацааг илэрхийлэх үгтэй: 「この一週間というもの、ほとんど寝ていない」 (Энэ долоо хоногийн турш бараг унтсангүй), 「ここ数年というもの、毎夏ゴビを訪れている」.

Дасгал (2)
92

«~чигээрээ, ~үеэсээ өөрчлөгдөлгүй»

Энэ «~ながら(に)» нь «зэрэг үйлдэл» гэсэн ердийн «ながら» биш, «~байдлаа хэвээр хадгалан», «~үеэс хойш өөрчлөгдөөгүй» гэсэн утгатай. Монголоор «төрөлхийн», «эрт дээр үеийнхээрээ», «нулимс дуслуулан» гэх мэт.

Зөвхөн хязгаарлагдмал үгтэй тогтсон байдлаар хэрэглэнэ: 生まれながら(に/の), 昔ながら(の), 涙ながら(に), いつもながら(の), 生きながら(に), いながらにして. Нэр үгийг тодотгохдоо «ながらの + N».

Хатуу, бичгийн хэллэгийн тэмдэгтэй (найзуудын ярианд бараг хэрэглэдэггүй), ★★. Гэхдээ «昔ながらの味» (эрт үеийн хэвээрх амт) зэрэг нь сурталчилгаа, өдөр тутмын ярианд ч сонсогдоно.

Kanojo wa umarenagara ni utsukushii utagoe o motte ita.
Тэр төрөлхийн сайхан хоолойтой байв.
Kono mura de wa ima mo mukashinagara no hōhō de chīzu o tsukutte iru.
Энэ тосгонд одоо ч эрт дээр үеийн аргаар бяслаг хийсээр байна.
Hisaisha wa namidanagara ni tōji no yōsu o katatta.
Гамшигт өртсөн хүн нулимс дуслуулан тэр үеийн байдлыг ярьжээ.
Netto tsūhan nara, ie ni inagara ni shite sekaijū no shinamono ga kaeru.
Онлайн худалдаагаар бол гэрээсээ гаралгүйгээр дэлхийн өнцөг булан бүрийн бараа худалдан авч болно.

💡 Зэрэг үйлдлийн «ながら» (音楽を聞きながら勉強する)-тай андуурахгүй. Энд үйлдэл биш, «байдал хэвээрээ» гэсэн утга.

💡 Тогтсон хэллэгийн ухагдахуунтай тул «食べながらに», «走りながらの» гэх мэтээр дураараа өргөтгөхгүй.

💡 «いつもながら» = «ердийнх шигээ (сайн)»: 「いつもながら見事な演技だった」.

Дасгал (2)
93

«зүгээр л ~хийсэн төдий (өөр утга байхгүй)»

«~たまでのことだ» нь «хийсэн зүйлд ~-ээс өөр онцгой утга, санаа байхгүй» гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «зүгээр л ~хийсэн юм», «~хийсэн төдий шүү дээ».

Сайн үйлс хийгээд талархал хүлээн авах үед хариулахдаа хэрэглэвэл даруу, «ийм юманд талархах хэрэггүй» гэсэн даруу байдлын мэдрэмж агуулна: 「当然のことをしたまでです」. Нөгөө талаар «Надад өөр санаа байгаагүй, асуусан болохоор хариулсан л юм» гэж шалтгаанаа тайлбарлах, өөрийгөө өмгөөлөхөд ч хэрэглэнэ.

Номонд ★ (давтамж бага), хэрэглэх нөхцөлийн тэмдэггүй. 「までのことだ」 нь арай хатуу, 「までだ」 нь товч.

A: Michi o annai shite kudasatte, tasukarimashita. B: Ie, onaji hōkō datta kara issho ni kita made desu yo.
A: Зам зааж өгсөнд баярлалаа. B: Үгүй ээ, нэг зүгт явж байсан болохоор зүгээр л хамт ирсэн юм.
Watashi wa shinbun kisha to shite, mita koto o kaita made no koto desu.
Би сонины сурвалжлагчийн хувьд үзсэн зүйлээ л бичсэн төдий юм.
Ki ni natta kara kiita made de, fukai imi wa nai yo.
Сонирхсон болохоор л асуусан, өөр ямар ч далд санаа байхгүй ээ.

💡 ☞ #82 «あきらめるまでのことだ» (V-る + までのことだ)-тай ялгаа: V-る + までだ = «(болохгүй бол) ~хийхээс өөр аргагүй, ~хийхэд л болно» гэсэн шийдвэр/бэлэн байдал. V-た + までだ = «зүгээр л ~хийсэн төдий» гэсэн тайлбар/даруу байдал. Өмнөх үйл үгийн цаг чухал.

💡 Даруу хариулт өгөхдөө талархлыг «当然のことをしたまでです» гэж хүлээн авах нь байгалийн. Бусдын үйлдлийн талаар «彼は当然のことをしたまでだ» гэвэл «онцгой зүйл хийгээгүй» гэж үнэлгээг бууруулсан өнгө аястай болно.

Дасгал (2)
94

«~-ийг үл тоон, ~-д үл шантран»

«~をものともせず» нь «хүнд бэрх саад тотгор байсан ч түүнийг юу ч биш мэт үзэж, зоригтой, хүчтэй урагшлах» гэсэн утгатай. Монголоор «~-ийг үл тоон», «~-д огт шантралгүй».

Өмнө нь ихэвчлэн «悪天候, 危険, 反対, 困難, 痛み, けが, 暑さ» зэрэг саад, бэрхшээлийг илэрхийлэх нэр үг ирнэ. Ар талд нь зоригтой үйлдэл, амжилтын тухай өгүүлнэ.

Ихэвчлэн бусдын (гуравдагч этгээдийн) үйлдлийг магтан, бахдан дүрслэхэд хэрэглэнэ — ярьж буй хүн өөрийнхөө үйлдлийн талаар хэрэглэдэггүй. Номонд ★★, хэрэглэх нөхцөлийн тэмдэггүй.

Senshutachi wa reika sanjū do no samusa o mono to mo sezu, fuyu no marason o kansō shita.
Тамирчид хасах 30 хэмийн хүйтнийг үл тоон өвлийн марафоныг бүрэн туулав.
Kanojo wa shūi no hantai o mono to mo sezu, hitori de kigyō shita.
Тэр эргэн тойрныхны эсэргүүцлийг үл тоон ганцаараа бизнес эхлүүлжээ.
Sono kishu wa rakuba no kega o mono to mo sezu ni, yokujitsu no rēsu ni mo shutsujō shita.
Тэр уяач хүүхэд мориноосоо унаж бэртсэнээ үл тоон дараагийн өдрийн уралдаанд ч оролцов.

💡 Өөрийнхөө тухай хэлэхгүй: 「私は熱をものともせず出勤した」 ✕ (өөрийгөө магтсан мэт сонсогдоно). Өөрийнхөө тухай бол 「熱があったが、無理して出勤した」 гэх мэт.

💡 Ойролцоо «~にもかかわらず»-аас ялгаа: «にもかかわらず» нь «~байсан ч» гэсэн төвийг сахисан эсрэгцүүлэл. «をものともせず» нь саадыг даван туулсан зориг, хүчийг онцолж бахдал илэрхийлнэ.

💡 «~を問わず» (харгалзахгүй)-аас ялгаа: «を問わず» нь сонголт, хувилбарыг ялгахгүй гэсэн утга, «ものともせず» нь саадыг даван гарах утга.

Дасгал (2)
95

«~хийхийн зэрэгцээ (өөр ажил ч эрхэлнэ)»

«AかたわらB» нь «A-г (гол ажил/үүрэг) хийхийн зэрэгцээ B-г ч хийдэг» гэсэн утгатай. «傍ら» нь «хажууд» гэсэн үг. Монголоор «~хийхийн хажуугаар», «~-ийн зэрэгцээ».

A нь ихэвчлэн ажил, сургууль, хүүхэд асрах зэрэг удаан хугацааны гол үйл ажиллагаа, B нь хажуугийн ажил, хобби, нийгмийн үйл ажиллагаа. Нэг агшны хоёр үйлдэлд биш, амьдралын хэв маяг, үргэлжлэх ажил үйлсэд хэрэглэнэ.

Хатуу, бичгийн хэллэгийн тэмдэгтэй (найз нөхдийн ярианд хэрэглэдэггүй), ★★★ (өндөр давтамж). Намтар, танилцуулга, мэдээнд элбэг. Нэр үгэнд «Nのかたわら».

Borudo-san wa ginkō ni tsutomeru katawara, shūmatsu wa batōkin o oshiete iru.
Болд банкинд ажиллахын зэрэгцээ амралтын өдрүүдэд морин хуур заадаг.
Kanojo wa ikuji no katawara, onrain de hon'yaku no shigoto o shite iru.
Тэр хүүхэд асрахын хажуугаар онлайнаар орчуулгын ажил хийдэг.
Sono ishi wa byōin de shinryō suru katawara, chihō no muryō kenshin ni mo chikara o sosoide iru.
Тэр эмч эмнэлэгт эмчилгээ хийхийн зэрэгцээ хөдөө орон нутгийн үнэгүй үзлэгт ч хүчээ зориулдаг.

💡 «~ながら»-оос ялгаа: «ながら» нь нэг агшинд хоёр үйлдлийг зэрэг хийх (音楽を聞きながら走る). «かたわら» нь урт хугацаанд хоёр үүрэг, ажлыг хослуулах. 「テレビを見るかたわら、ご飯を食べる」 ✕.

💡 «~一方(で)»-оос ялгаа: «一方» нь хоёр талыг харьцуулж эсрэгцүүлэхэд ч хэрэглэгддэг; «かたわら» нь нэг хүний гол ба хажуугийн ажлыг л хэлнэ.

Дасгал (2)

🎬 Бичвэрийн төрөл: фэнтэзи роман (үргэлжлэл ба төгсгөл). Моэкагийн өнөөдрийн царай өмнөх шөнө гарч ирсэн жижиг чөтгөрийн (小鬼) үлдээсэн оньсого мэт үгтэй холбоотой ажээ. Чөтгөр гарч ирмэгц Моэка сүмийн эрдэнэ болох богино илдээ сугалахад, ердийн бол гялбаанаас нь айж зугтах ёстой чөтгөр тайван хэвээр түүний нүд рүү харж «Диваажинг бүтээх тэр хүн удахгүй гарч ирнэ, хүлээ» гэж дуугүйгээр дамжуулаад, ямар ч асуултад хариулалгүй цаас мэт тунгалаг болон харанхуйд уусан алга болжээ; тэр агшинд харанхуй тэнгэр тэргэл сарны гэрлээр гэрэлтэв. (Дунд хэсэг хасагдсан.) Тулаан дуусч, Моэка унасан Ютогийн хажууд суув. Юто байгаагүй бол хот, бүр Япон ч яах байсныг бодохоос айдас төрнө; гэвч Юто өөрөө тулааны төгсгөлийг шийдсэнээ санахгүй байх. Түүнд ийм хүч байгааг хэлэх үү гэдгээ Моэка шийдэж чадахгүй — хэлбэл Юто ердийн ахлах сургуулийн сурагчийн амьдралдаа буцаж чадахгүй. «Одоохондоо жаахан амаръя» гээд тэр нүдээ анина.

96

«~маягтай, ~шинжтэй» — бүрэн биш ч ~-ийн өнгө аяс мэдрэгдэх

«~めく» нь «бүрэн ~ биш ч ~ гэж мэдрэгдэх хэсэг, шинж бий» гэсэн утгатай. Монголоор «хавар шинжтэй болох», «оньсого мэт», «шоглосон маягтай» гэх мэт.

Нэр үгэнд залгаж үйл үг болгодог дагавар: 春めく (хаврын шинж орох), 秋めく, 謎めく (оньсого мэт), 冗談めく, 皮肉めく, 言い訳めく, 脅迫めく, 作り話めく. Нэр үгийг тодотгохдоо «~めいた + N»: 謎めいた微笑 (оньсоготой инээмсэглэл).

Хэрэв бүрэн ~ бол хэрэглэхгүй: жинхэнэ хавар болсон бол «春になった», зөвхөн хаврын шинж мэдрэгдэж эхэлбэл «春めいてきた». Номонд ★★, хэрэглэх нөхцөлийн тэмдэггүй. Улирлын мэндчилгээ бичгэнд (「秋めいてまいりました」) их гардаг.

Sangatsu mo nakaba o sugi, Uranbātoru mo yōyaku harumeite kita.
3-р сарын дунд өнгөрч, Улаанбаатарт ч эцэст нь хаврын шинж орж ирлээ.
Sobo wa "sōgen no oku ni takara ga aru" to iu nazomeita hanashi o yoku shite kureta.
Эмээ маань «талын гүнд эрдэнэс бий» гэсэн оньсого мэт яриаг олонтаа ярьж өгдөг байв.
Chikoku no riyū o kikareta kare wa, iiwakemeita koto o hitokoto mo iwanakatta.
Хоцорсон шалтгааныг нь асуухад тэр шалтаг мэт үг нэг ч хэлсэнгүй.

💡 «~らしい»-аас ялгаа: «春らしい» = хаврын жинхэнэ шинж чанарыг бүрэн агуулсан (ердийн хаврын ёсоор). «春めく» = бүрэн хавар биш ч хаврын шинж хэсэгчлэн мэдрэгдэх.

💡 «~っぽい»-оос ялгаа: «っぽい» нь ярианы хэлбэр, ихэвчлэн сөрөг үнэлгээтэй (子どもっぽい). «めく» нь бичгийн, уран дүрслэлийн өнгөтэй.

💡 «めく»-тэй хамт хэрэглэгддэг үгс харьцангуй хязгаарлагдмал тул «謎めいた・皮肉めいた・冗談めいた・春めく» гэх мэт хослолоор нь цээжил.

Дасгал (2)
97

«~мөчид л, ~мэгц»

«~や否や» нь «~とすぐ/~たとたん» гэсэн утгатай: урд үйл явдал болсон даруйд дараагийн үйл явдал болов. «否や» нь «тийм үү, үгүй юу» гэсэн хуучин хэллэг — «болсон эсэх нь ч мэдэгдэхгүй тэр агшинд» гэсэн дүрслэл. Монголоор «~мэгц», «~ингүүт л».

Хатуу, бичгийн хэллэгийн тэмдэгтэй (найз нөхдийн ярианд хэрэглэдэггүй), ★★. Уран зохиол, мэдээнд элбэг. Товч хэлбэр нь «~や».

Ихэвчлэн өнгөрсөн цагийн бодит үйл явдлыг дүрсэлнэ. Ар хэсэгт гэнэтийн, хурдан болсон үйл явдал ирдэг.

Gōru no aizu ga naru ya ina ya, kankyaku wa issei ni tachiagatta.
Барианы дохио дуугармагц үзэгчид бөөнөөрөө босов.
Shingata sumātofon wa hatsubai sareru ya ina ya, shinagire ni natta.
Шинэ загварын ухаалаг утас худалдаанд гармагц дуусчихав.
Kare wa ie ni tsuku ya, sofa ni taorekonde nemutte shimatta.
Тэр гэртээ ирэнгүүтээ буйдан дээр уналаа, унтчихав.

💡 Ар талд ярьж буй хүний хүсэл, тушаал, урилга, санал ирэхгүй: 「授業が終わるや否や、遊びに行こう」 ✕ (→ 「終わったらすぐ」). Бодит болсон зүйлийг хэлнэ.

💡 «~たとたん»-аас ялгаа: «たとたん» нь ихэвчлэн гэнэтийн, санамсаргүй үр дүнд; «や否や» нь бичгийн өнгөтэй, хүний шуурхай үйлдэлд ч түгээмэл. «~次第» нь «~болсон даруйд ~хийнэ» гэсэн ирээдүйн хүсэлт, төлөвлөгөөнд хэрэглэгддэг тул «や否や»-тай эсрэг.

Дасгал (2)
98

«~ч юу байх вэ, ~шиг юм» — дорд үзэх / даруу байдал

«~ごとき» нь «~なんか/~など» гэсэн утгатай бөгөөд ~-ийг дорд, өчүүхэн зүйл хэмээн үзэж хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~ч гэж юу байх вэ», «~шиг өчүүхэн юм».

Нөгөөтэйгүүр «私ごとき» гэж өөрийгөө даруулан хэлэхэд ч хэрэглэдэг: 「私ごときにこのような役目を…」 (над шиг хүнд ийм үүрэг өгсөнд…). Энэ үед маш эелдэг, даруу өнгө аяс гарна.

Номонд ★★, хэрэглэх нөхцөлийн тэмдэггүй. Бусдыг «あいつごとき» гэвэл хүчтэй дорд үзэл илэрхийлэх тул хэрэглэхдээ болгоомжтой байх.

Konna samusa gotoki de, renshū o yasumu wake ni wa ikanai.
Ийм хүйтэн гэж юу байх вэ, дасгалаа тасалж болохгүй.
Kaze gotoki ni makete tamaru ka.
Ханиад шиг өчүүхэн юманд ялагдах гэж үү.
Watakushi gotoki no iken o toriagete itadaki, kyōshuku desu.
Над шиг хүний саналыг анхааралдаа авсанд туйлын баярлаж байна.

💡 «~なんか/など»-оос ялгаа: утга ойролцоо ч «ごとき» нь илүү хүчтэй дорд үзэл эсвэл илүү гүн даруу байдлыг илэрхийлж, хуучинсаг, хатуу өнгөтэй.

💡 #101 «~のごとく» (~ мэт, ~ шиг)-тай нэг гаралтай («ごとし») ч утга өөр: «N + ごとき» (のгүй) = дорд үзэх, «N + のごとき + N» = «~ мэт» гэсэн зүйрлэл.

Дасгал (2)
99

«~гэж бодтол (санаанд оромгүй өөр байв)»

«~かと思いきや» нь «~と思っていたら» гэсэн утгатай: урьдчилан таамагласан зүйл биелэлгүй, санаанд оромгүй үр дүн гарч, гайхсан мэдрэмжийг илэрхийлнэ. Монголоор «~ байх гэж бодтол (харин)…».

«思いきや» нь «思う» + хуучны «き» + «や» гэсэн хуучинсаг бүтэц. «か»-гүй хэлбэр («~と思いきや») ч адилхан элбэг: な-тэмдэг нэр, нэр үгэнд «静か(だ)と思いきや», «学生(だ)と思いきや».

Номонд ★★, хэрэглэх нөхцөлийн тэмдэггүй. Хуучинсаг хэлбэр боловч эссэ, сэтгүүл, ТВ-ийн тайлбар, SNS-т ч хошин өнгөөр ашиглагддаг.

Kyō wa hareru ka to omoikiya, gogo kara yuki ga furidashita.
Өнөөдөр цэлмэх байх гэж бодтол үдээс хойш цас орж эхэлсэн.
Kantan na tesuto da to omoikiya, saigo no mondai ga totemo muzukashikatta.
Амархан шалгалт байх гэж бодтол сүүлийн бодлого нь их хэцүү байлаа.
Mukuchi na hito ka to omoikiya, hanashite miru to totemo omoshiroi hito datta.
Дуу цөөтэй хүн байх гэж бодтол ярилцаад үзэхэд их хөгжилтэй хүн байв.

💡 Ар талд ярьж буй хүний хүсэл, тушаал ирэхгүй; гайхширсан бодит үр дүн (өнгөрсөн цаг) ирнэ.

💡 Өөрийн бодлыг хэлж байгаа тул «彼は~かと思いきや» гэж гуравдагч этгээдийн таамгийг хэлэхэд тохиромжгүй — ярьж буй хүний (эсвэл өгүүлэгчийн) хүлээлт л байна.

💡 «~と思ったら»-оос ялгаа: «と思ったら» нь «~мөчид л» (дөнгөж ~ болтол) гэсэн цаг хугацааны утгатай ч байж болно; «思いきや» нь зөвхөн таамаг зөрсөн гайхшралыг илэрхийлнэ.

Дасгал (2)
100

«заавал ~хийхийн тулд» — онцгой зорилго

«~んがため» нь «~するため» гэсэн утгатай ч онцгой, хүчтэй зорилгыг (ямар ч аргаар хамаагүй хүрэх гэсэн) илэрхийлнэ. «ん» нь хуучны «む» (хүсэл/санаа)-ийн хэлбэр тул маш хуучинсаг, эрхэм өнгөтэй. Монголоор «~хийхийн төлөө», «~-ын тулд (бүхнийг зориулан)».

Залгалт: V-ない-гийн «ない»-г хасаад «んがため»: 守る → 守らんがため, 生きる → 生きんがため, する → せんがため, 来る → 来(こ)んがため. Нэр үгийг тодотгохдоо «んがための + N».

Хатуу, бичгийн хэллэгийн тэмдэгтэй, ★ (давтамж бага). Уран зохиол, түүхэн бичвэр, илтгэлд гардаг. Мөн «売らんがため (зөвхөн зарах гэсэн)» шиг шүүмжлэлийн өнгөтэй ч хэрэглэнэ.

Kazoku o mamoran ga tame, kare wa kiken na shigoto o hikiuketa.
Гэр бүлээ хамгаалахын тулд тэр аюултай ажлыг хүлээн авав.
Ikin ga tame ni, hitobito wa kibishii fuyu no sōgen o idō shitsuzuketa.
Амьд үлдэхийн төлөө хүмүүс ширүүн өвлийн талаар нүүдэллэсээр байв.
Shichōritsu o toran ga tame no kageki na bangumi-zukuri ni wa gimon o kanjiru.
Зөвхөн үзэгчийн тоо авах гэсэн хэт туйлширсан нэвтрүүлэг бүтээхэд эргэлзээ төрдөг.

💡 Ярианы өдөр тутмын, жижиг зорилгод хэрэглэвэл инээдтэй сонсогдоно: 「パンを買わんがため、コンビニへ行った」 ✕ (→ 「パンを買うために」).

💡 #90 «~べく»-тай ялгаа: хоёулаа хатуу бичгийн зорилго боловч «んがため» нь илүү хуучинсаг, «ямар ч хамаагүй заавал» гэсэн хүчтэй эрмэлзэл, эсвэл «зөвхөн ~-ийн төлөө» гэсэн шүүмжлэлийн өнгө нэмнэ.

💡 «する» → «せんがため» гэдгийг анхаар («しんがため» ✕).

Дасгал (2)
101

«~ мэт, ~ адил» — зүйрлэл, жагсаалт

«~のごとく» нь «~のように» гэсэн утгатай, хуучинсаг бичгийн хэлбэр. Хоёр үндсэн хэрэглээтэй: (1) зүйрлэл — 「風のごとく走り去った」 (салхи мэт давхин одов); (2) жишээ, агуулгыг заах — 「下記のごとく決定した」 (доорх мэтээр шийдвэрлэв).

Хэлбэрүүд: 「Nのごとく + V」 (дайвар), 「Nのごとし。」 (өгүүлбэрийн төгсгөл), 「N1のごとき + N2」 (нэр үгийг тодотгох). Эдгээр нь «ように/ようだ/ような»-тай харгалзана.

Хатуу, бичгийн хэллэгийн тэмдэгтэй (ярианд бараг хэрэглэдэггүй), ★★. Зүйр цэцэн үг, тогтсон хэллэгт амьд үлдсэн: 「光陰矢のごとし」 (цаг хугацаа сум мэт хурдан), 「湯水のごとく使う」 (ус мэт үрэх).

Yūshō shita uma wa, kaze no gotoku gōru o kakenuketa.
Түрүүлсэн морь салхи мэт барианд давхин оров.
Takarakuji de atatta okane o, kare wa yumizu no gotoku tsukatte shimatta.
Сугалаагаар хожсон мөнгөө тэр ус мэт үрчихэв.
Kaigi no kekka wa ika no gotoku de aru.
Хурлын үр дүн дараах мэт байна.
Kare wa iwa no gotoki ishi de, saigo made yaritogeta.
Тэр хад чулуу мэт хатуу зоригоор эцэс хүртэл гүйцэлдүүлэв.

💡 📎 «Pl (+ が/かの) + ごとく» хэлбэр ч бий (な-тэмдэг нэр, нэр үг бол «~である»): 「嵐が去ったかのごとく、町は静まり返った」 (шуурга өнгөрсөн мэт хот нам гүм болов), 「自分が主人であるかのごとく振る舞う」 (өөрийгөө эзэн мэт аашлах). «かのごとく» нь «бодит байдал тийм биш ч яг л ~ мэт» гэсэн утгатай, «かのように»-тай дүйнэ.

💡 Тогтсон хэллэг (慣用): 「光陰矢のごとし」 — «цаг хугацаа сум мэт өнгөрдөг».

💡 #98 «N + ごとき» (のгүй, дорд үзэх)-тэй андуурахгүй: 「子どもごときに負けない」 (хүүхэд шиг юманд) ⇔ 「子どものごとき笑顔」 (хүүхэд мэт инээмсэглэл).

Дасгал (2)
102

«~-д, ~байдлаар» — цаг хугацаа, байдлыг онцлох

«~にして» нь «~で» гэсэн утгатай бөгөөд нөхцөл, байдал, цаг хугацааг онцгойлон тодотгоход хэрэглэнэ. Монголоор «агшин зуур», «~насандаа», «аз болж» гэх мэт нөхцөлөөр буулгана.

Түгээмэл хэллэгүүд: 一瞬にして (агшин зуур), 一夜にして (нэг шөнийн дотор), 幸いにして (аз болж), 生まれながらにして, 志半ばにして (зорилгынхоо хагаст), 40歳にして (40 насандаа), いながらにして. Ихэвчлэн «маш богино хугацаанд», «тийм насанд (ч / л)» гэсэн гайхшрал, онцлолыг агуулна.

Хатуу, бичгийн хэллэгийн тэмдэгтэй, ★ (давтамж бага). Сонгодог үг хэллэг «四十にして惑わず» (Күнзийн «40 насандаа эргэлзэхээ больсон») зэрэгт гардаг.

Ōame de kawa ga afure, mura no hatake wa ichiya ni shite mizu no soko ni shizunda.
Их бороонд гол үерлэж, тосгоны тариалан нэг шөнийн дотор усан дор автжээ.
Sofu wa nanajussai ni shite hajimete pasokon o naraihajimeta.
Өвөө маань 70 насандаа анх удаа компьютер сурч эхлэв.
Jiko ni atta ga, saiwai ni shite ōki na kega wa nakatta.
Осолд орсон ч аз болж хүнд гэмтэл аваагүй.

💡 «にして»-ийн өөр нэг утга «~であり、同時に~» (~ байхын зэрэгцээ ~ ч байх): 「彼は医師にして作家でもある」. Мөн «~にしてはじめて» (~ байж л сая) хэлбэр ч бий. Энэ бүлэгт гол нь цаг хугацаа/байдлын утга.

💡 Хэрэглэгдэх үгс хязгаарлагдмал тул «一瞬にして・一夜にして・幸いにして・○歳にして» зэргийг хэллэг болгож цээжил.

Дасгал (2)
103

«~хийхэд л (бодоход л) …»

«~だに» нь «шууд туулаагүй ч зөвхөн ~хийхэд л хангалттай (…болно)» гэсэн утгатай. Монголоор «бодоход л аймшигтай», «сонсоход л зүрх зогсох шиг» гэхтэй дүйнэ.

«考える・想像する・思い出す・聞く・見る・口にする» зэрэг цөөн үйл үгтэй хэрэглэж, ард нь «恐ろしい・つらい・悲しい・気が重い・ぞっとする» гэх мэт сөрөг мэдрэмж, эсвэл эргэлзээ, сандралыг илэрхийлэх үг ирнэ.

Номонд хоёр тэмдэгтэй: сөрөг мэдрэмж/харамсал илэрхийлэх тэмдэг, хатуу (бичгийн) хэллэгийн тэмдэг. ★ (давтамж бага). Хуучинсаг, уран зохиолын хэлбэр.

Ano jishin no yoru no koto wa, omoidasu dani zotto suru.
Тэр газар хөдлөлтийн шөнийг санахад л бие зарсхийнэ.
Fuyu no Gobi de kuruma ga koshō suru nante, sōzō suru dani osoroshii.
Өвлийн говьд машин эвдрэх гэж, төсөөлөхөд л аймшигтай.
Raigetsu no hikkoshi no junbi wa, kangaeru dani ki ga omoi.
Ирэх сарын нүүлгэлтийн бэлтгэлийг бодоход л сэтгэл хүндэрнэ.

💡 Ард нь ихэвчлэн сөрөг мэдрэмж ирнэ. 「考えるだに楽しい」 гэх мэт эерэг мэдрэмжтэй хэрэглэх нь ховор, байгалийн бус.

💡 #104 «N + だにしない» (~ч үгүй)-тэй ижил «だに» боловч утга, залгалт өөр: V-る + だに = «~хийхэд л», N + だにしない = «~ч хийхгүй».

Дасгал (2)
104

«~ч үгүй, огт ~хийхгүй»

«~だにしない» нь «~さえしない/まったく~しない» гэсэн утгатай, хүчтэй үгүйсгэл. Монголоор «төсөөлөх ч үгүй», «хөдлөх ч үгүй», «тоож ч үзэхгүй».

Хязгаарлагдмал нэр үгтэй тогтсон байдлаар хэрэглэнэ: 想像だにしない (төсөөлөөгүй), 予想だにしない (таамаглаагүй), 微動だにしない (огт хөдлөхгүй), 一顧だにしない (огт тоохгүй), 夢にだに思わない (зүүдлэх ч үгүй).

Хатуу, бичгийн хэллэгийн тэмдэгтэй, ★ (давтамж бага). Мэдээ, уран зохиолд гардаг.

Chiisa na machi no senshu ga Orinpikku de kin medaru o toru to wa, dare mo yosō dani shinakatta.
Жижиг хотын тамирчин Олимпод алт хүртэнэ гэж хэн ч таамаглаагүй.
Eihei wa tsuyoi kaze no naka demo bidō dani sezu tatte ita.
Харуул хүчтэй салхинд ч огт хөдлөлгүй зогсож байв.
Shimin no uttae wa, yakusho ni ikko dani sarenakatta.
Иргэдийн гомдлыг албан байгууллага огт тоож үзсэнгүй.

💡 Тогтсон хэллэг: 「夢にだに思わない」 = «зүүдэндээ ч бодоогүй» (маш санаанд оромгүй). Жишээ: 「自分が本を出すなんて、夢にだに思わなかった」.

💡 «~さえしない»-тэй утга ижил ч «だにしない» нь маш хатуу, хуучинсаг; ярианд «想像もしなかった», «全然動かない» гэх мэт хэлнэ.

💡 Хэрэглэх нэр үг хязгаарлагдмал: 「電話だにしない」 гэх мэтээр дураараа өргөтгөхгүй.

Дасгал (2)
105

«~хийж чадахгүй байна (хийхэд хэцүү)» — зөөлөн татгалзал

«~かねる» нь «~хийх санаа байгаа ч нөхцөл байдал, эсвэл сэтгэлийн эсэргүүцлийн улмаас хийж чадахгүй» гэсэн утгатай. Монголоор «~-ж чадахгүй нь», «~хэцүү байна», «шийдэж ядаж байна».

«できない» гэж шууд хэлэхгүйн тулд, ялангуяа үйлчилгээ, бизнесийн хэллэгт эелдгээр татгалзахад маш их хэрэглэнэ: 「お答えいたしかねます」 (хариулах боломжгүй), 「分かりかねます」 (мэдэхгүй байна), 「賛成しかねます」.

Хатуу хэллэгийн тэмдэгтэй, ★★★ (өндөр давтамж) — шалгалтад маш их гарна.

Mōshiwake gozaimasen ga, sono ken ni tsuite wa watakushi kara wa okotae shikanemasu.
Уучлаарай, тэр асуудлын талаар би хариулах боломжгүй байна.
Ryūgaku suru ka shūshoku suru ka, mada kimekanete iru.
Гадаадад сурах уу, ажилд орох уу гэдгээ одоо болтол шийдэж ядаж байна.
Buchō no an ni wa, shōjiki na tokoro sansei shikaneru bubun ga aru.
Хэлтсийн даргын саналд үнэнийг хэлэхэд дэмжиж чадахгүй хэсэг бий.

💡 «~かねない» (N2: ~хийх магадлалтай, сөрөг үр дүн гарч болзошгүй)-тэй андуурахгүй: 「決めかねる」 = шийдэж чадахгүй, 「事故を起こしかねない」 = осол гаргаж ч мэдэх. Утга нь эсрэг чиглэлтэй.

💡 Тогтсон хэллэг (慣用) — 待ちかねる: «тэсч ядан хүлээх» (「子どもたちは夏休みを待ちかねている」). Энэ нь «хүлээж чадахгүй» биш!

💡 Тогтсон хэллэг (慣用) — 見かねる: «харж тэвчихгүй (байдал муу)» → 「困っている様子を見るに見かねて、手を貸した」 (зовж буйг нь харж тэсэлгүй тусалсан).

💡 Өөрийн чадваргүй байдалд хэрэглэхгүй: 「泳ぎかねる」 (сэлж чадахгүй) ✕ → 「泳げない」. «かねる» нь сэтгэл, нөхцөл байдлын улмаас хийх боломжгүй үед.

Дасгал (2)
106

«~-аар дуусгаж, ~сүүлчийнх болгон»

«~を限りに» нь «~-ийг сүүлчийнх болгон, үргэлжилж ирсэн зүйл тэгээд дуусна» гэсэн утгатай. Монголоор «өнөөдрөөр дуусгаж», «энэ улирлаар хязгаарлан».

Ихэвчлэн «今日・今月・今年・今回・今シーズン» зэрэг цаг хугацааг заах үгтэй хэрэглэнэ. Шийдвэр гаргах (「今日を限りにたばこをやめる」), эсвэл харамсал, салах ёс гүйцэтгэх (「今回限りで閉店」) нөхцөлд түгээмэл.

Хатуу хэллэгийн тэмдэгтэй, ★★. Мэдэгдэл, албан зар, илтгэлд элбэг.

Kyō o kagiri ni, yofukashi wa yameru to kimeta.
Өнөөдрөөр дуусгаж, орой болтол сэрүүн суухаа болино гэж шийдлээ.
Naganen shitashimarete kita kono shokudō wa, kongetsu kagiri de heiten itashimasu.
Олон жил хайрлагдаж ирсэн энэ гуанз энэ сарын эцсээр хаагдана.
Bato-san wa kon-shīzun o kagiri ni gen'eki o intai suru.
Бат энэ улирлаар тамирчны гараагаа дуусгаж зодог тайлна.

💡 «~限りで» нь «を»-гүйгээр: 「今年限りで」「今回限りで」. Утга адил.

💡 «~を限りに»-ийн өөр утга «声を限りに叫ぶ» (хоолой сөөтөл, бүх хүчээрээ хашгирах) нь «бүх хүчээ дайчлан» гэсэн өөр хэллэг. Цаг хугацааны үгтэй бол «дуусгах» утга.

💡 N2-ын «~に限り» (зөвхөн ~-д)-тэй андуурахгүй: 「本日に限り半額」 = зөвхөн өнөөдөр хагас үнэ; 「本日を限りに閉店」 = өнөөдрөөр хаагдана.

Дасгал (2)