← JLPT N1
N1 · 第7章

Хонда ёстой л гарамгай

Энэ бүлгийн дараа: Ажлын асуудлаар шүүмжлэлтэй санал бодлоо оруулан хамт олны дунд ярилцах. Ажлын үр дүнг эргэн дүгнэж, хамт олонтойгоо ярилцах.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 27 · Яриа (1)
TRY! N1 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N1 CD

🎬 Бичвэрийн төрөл: ажлын байран дахь яриа (дарга — ажилтан). Үйлчлүүлэгч компаниас өөрөө хүсэлт ирсэн байхад залуу ажилтан каталогоо орхиод л буцаж ирснийг хэлтсийн дарга нь зэмлэн, өрсөлдөгч компанид түрүүлүүлбэл бүх юм дуусна гэж шүүмжилнэ. Ажилтан нөгөө талын хариуцагч зөвхөн үнэ яриад, жил бүр түрээсийн төлбөрийг бууруулахыг шаардсан тухай гомдоллоход дарга тэдний байр сууриас бодож үзээд, дараагийн удаа өөрөө хамт очихоор шийднэ. Бүдүүн үсгээр тодруулсан дүрмүүд шүүмжлэл, дургүйцэл, бухимдлын өнгө аястай ярианы хэллэгүүд.

72

«~биш дээ, тэгэхээр…» — шүүмжлэх, зэмлэх

«~じゃあるまいし» нь «хэрэв ~ байсан бол ойлгомжтой л доо, гэхдээ ~ биш шүү дээ» гэсэн логикоор нөгөө хүний үйлдлийг шүүмжлэх, эсвэл «тийм болохоор ингэ/битгий ингэ» гэж зөвлөх хэллэг. Монголоор «хүүхэд биш дээ, …», «жаахан хүүхэд юм шиг …» гэдэгтэй дүйнэ.

Өмнөх хэсэгт ихэвчлэн тухайн нөхцөлд үл тохирох, туйлширсан жишээ (хүүхэд, сармагчин, чөтгөр, кино биш г.м.) тавиад, ард нь «тэгэхээр өөрөө бод», «санаа зоволтгүй», «тийм юм байхгүй» гэсэн дүгнэлт, шаардлага, зөвлөгөө ирнэ.

Хэв маяг: ★★★ (маш их гардаг). Номд «найз, гэр бүлийн дотно яриа» гэсэн тэмдэгтэй. Үгүйсгэх таамгийн «まい» агуулсан учир эх бүтэц нь хуучны хэлбэр боловч одоо өдөр тутмын ярианд тогтсон хэллэг болсон. «ではあるまいし» нь арай хатуу.

Shinnyū shain ja arumaishi, hōkokusho no kakikata gurai oboete oke yo.
Шинэ ажилтан биш дээ, тайлан бичих аргаа ядаж цээжил л дээ.
Fuyu no Uranbātoru ni iku n ja arumaishi, sonna atsui kōto wa iranai yo.
Өвлийн Улаанбаатар руу явах гэж байгаа биш, тийм зузаан пальто хэрэггүй ээ.
Nido to aenai wake ja arumaishi, sonna ni nakanaide.
Дахиж хэзээ ч уулзахгүй юм биш дээ, битгий тэгж уйл.
Buchō mo oni de wa arumaishi, jijō o hanaseba shimekiri o nobashite kureru darō.
Хэлтсийн дарга ч чөтгөр биш, учраа хэлбэл хугацааг сунгаж өгөх байх.

💡 Нэр үгээс гадна «V-る/V-た/V-ない + んじゃあるまいし» (行くんじゃあるまいし), «~わけじゃあるまいし» хэлбэрээр ч хэрэглэнэ.

💡 Хэв маяг: ярианы. Албан бичвэр, илтгэлд «~ではないのだから» гэж солих нь тохиромжтой. Дээд албан тушаалтанд шууд хэлбэл бүдүүлэг сонсогдож болно — ихэвчлэн дээрээс доош, эсвэл ижил түвшний хүмүүсийн хооронд.

💡 «~わけではない» (~гэсэн үг биш) нь зүгээр үгүйсгэл, харин «~じゃあるまいし» нь «тэгэхээр …» гэсэн шүүмжлэл, шаардлагыг заавал дагуулна.

Дасгал (2)
73

«яг л ~ гэх шахам» — хэт их хэмжээ

«~んばかり» нь «одоо л ~ хийчих гээд байгаа мэт», «~ гэх шахам» гэсэн утгатай. Бодитоор тэр үйлдэл болоогүй ч, байдал, төрх нь тэр хэмжээнд хүрсэн мэт маш хүчтэй гэдгийг илэрхийлнэ. Монголоор «хагарах шахам», «уйлах шахам», «ам нээж хэлэхгүй ч л хэлж байгаа мэт».

Залгалт: үйл үгийн ない-хэлбэрээс «ない»-г аваад «んばかり»: 泣か → 泣かんばかり, 言わ → 言わんばかり, 折れ → 折れんばかり. «する» нь «せんばかり» болно. Энэ «ん» нь эртний үгүйсгэл биш, харин хүсэл/төлөвлөгөөний «む(ん)»-аас гаралтай.

Өгүүлбэрт «~んばかりに + V», «~んばかりの + N», «~んばかりだ» гэж хэрэглэнэ. Хэв маяг: ★★ ; уран зохиол, мэдээ, тайлбар бичвэрт илүү элбэг, ярианд «言わんばかり» л түгээмэл.

Yūshō ga kimatta shunkan, sutajiamu wa waren bakari no hakushu ni tsutsumareta.
Түрүүлсэн тэр агшинд цэнгэлдэх хүрээлэн нурах шахам алга ташилтаар дүүрэв.
Ten'in wa “hayaku kaere” to iwan bakari ni, denki o keshi hajimeta.
Худалдагч «хурдан яв» гэх шахам гэрлээ унтрааж эхлэв.
Gōkaku tsūchi o mita imōto wa, nakidasan bakari no kao de watashi ni dakitsuite kita.
Тэнцсэн мэдэгдлээ харсан дүү минь уйлах шахам царайгаар намайг тэврэв.

💡 📎 «~と言わんばかりに»-ийн «言わん»-г орхиж «~とばかりに» гэж хэлж болно: 「待ってましたとばかりに立ち上がった」 (яг хүлээж байсан юм шиг л босов). Энэ нь «аяндаа тэгж бодсон мэт» гэсэн утгатай.

💡 Эзэн нь ихэвчлэн гуравдагч этгээд, эсвэл юм. Өөрийнхөө тухай «私は泣かんばかりだった» гэж хэлэх нь ховор, «泣きそうだった» нь илүү жам.

💡 «~そうだ» (~гэж байгаа бололтой, ~ гэх гэж байна) нь энгийн төлөв, харин «~んばかり» нь «бараг л болчихсон» гэсэн хэт хүчтэй, уран илэрхийлэл.

Дасгал (2)
74

«~бол тэгээд л дуусна» — бүх хүчин чармайлт дэмий

«~たら/~ばそれまでだ» нь «хэрэв ~ болчихвол өнөөг хүртэл гаргасан хүчин чармайлт, зардал бүгд талаар өнгөрнө, түүнээс цааш юу ч үгүй» гэсэн утгатай. Монголоор «~чихвол тэгээд л дууслаа», «~бол бүх юм дэмий».

Өмнө нь ихэвчлэн «хичнээн ~ ч», «~ нь сайн ч» гэсэн эерэг нөхцөл, ард нь сөрөг үр дагавар ирнэ: 「いくら貯金しても、使ってしまえばそれまでだ」.

Хэв маяг: ★★. Ярианд ч, бичгийн дүгнэлт, зөвлөгөөнд ч хэрэглэнэ. «あきらめたらそれまでだ» (бууж өгвөл тэгээд л төгсөнө) гэх мэт урам өгөх хэллэгт ч элбэг.

Donna ni takai kamera o katte mo, tsukaikata ga wakaranakereba sore made da.
Хичнээн үнэтэй камер авсан ч хэрэглэж мэдэхгүй бол тэгээд л дуусна.
Sōgen de no tabi wa tanoshii ga, kuruma ga koshō shitara sore made da.
Тал нутгаар аялах сайхан ч машин эвдэрчихвэл тэгээд л боллоо.
Sekkaku no kikaku mo, shimekiri ni maniawanakereba sore made da.
Хичээж гаргасан төсөл ч хугацаандаа амжихгүй бол бүх юм дэмий.
Koko de akirametara sore made da. Mō sukoshi ganbarō.
Энд бууж өгвөл тэгээд л төгсөнө. Жаахан дахиад хичээе.

💡 Хэв маяг: ★★, ярианы болон бичгийн аль алинд. Утга нь «дэмий болно» тул «それまでだ»-гийн ард сайн үр дүн ирэхгүй.

💡 Ойролцоо #82 «~までのことだ»-аас ялгаа: «それまでだ» нь «тэгвэл бүх юм дуусна» (сөрөг төгсгөл), «V-るまでのことだ» нь «тэгвэл ~ хийхэд л болно» (өөр гарц бий, том асуудал биш).

Дасгал (2)
75

«~байсан юм сан…» — харамсал, зэмлэл

«~ものを» нь «~のに» шиг «гэтэл…» гэсэн эсрэгцлийг илэрхийлж, нөгөө хүнийг зэмлэх, эсвэл харамсах мэдрэмжийг агуулна. Ихэвчлэн «AばBものを» хэлбэрээр «A хийсэн бол B байх байсан юм сан (гэтэл A хийгээгүйгээс эсрэг муу үр дүн гарав), яагаад A хийсэнгүй вэ» гэсэн утга өгнө.

Монголоор «эрт ирсэн бол суудал байх байсан юм сан…», «хэлчихсэн бол ийм юм болохгүй байсан юм» гэдэгтэй ойр. Өгүүлбэрийг «~ものを……» гэж тасалж, ард нь гомдол, харамслыг далд үлдээх нь элбэг.

Хэв маяг: ★★. «のに»-оос илүү уран, бага зэрэг хуучинсаг, ихэвчлэн ярианд сэтгэл хөдлөлийг онцлоход, мөн уран зохиолд гарна.

Mō sukoshi hayaku shuppatsu sureba jūtai ni makikomarezu ni sunda mono o.
Жаахан эрт гарсан бол түгжрэлд орохгүй байсан юм сан.
Hitokoto sōdan shite kurereba tetsudatta mono o, dōshite hitori de kakaekonda n da.
Ганц үг зөвлөсөн бол туслах байсан юм, яагаад ганцаараа үүрсэн юм бэ.
Damatte ireba heiwa na mono o, kare wa itsumo yokei na koto o iu.
Дуугүй байвал амар байхад тэр үргэлж илүү юм ярьдаг.

💡 「~ものを……」 гэж ард нь юу ч хэлэлгүй орхиж болно — харамсал, зэмлэл тэр чигтээ үлдэнэ.

💡 «のに»-оос ялгаа: «のに» нь төвийг сахисан эсрэгцэл ч байж болно (雨なのに出かけた). «ものを» нь заавал сэтгэл хөдлөл (гомдол, харамсал) агуулж, гол төлөв бодит бус нөхцөл (~ば…たものを) дээр тулгуурлана.

💡 Төгсгөлийн «ものを» нь «もの» (~шүү дээ, шалтгаан) -оос өөр. Анхаарах: «ものだ» (ерөнхий үнэн), «ものか» (хэзээ ч үгүй) зэрэгтэй андуурах нь шалгалтын түгээмэл хавх.

Дасгал (2)
76

«~ гэж, ер нь…» — дургүйцэн шүүмжлэх сэдэв

«~ときたら» нь сэдвийг гаргаж тавиад «~ гэдэг чинь үнэхээр ядаргаатай / хэтэрхий / муу юм» гэсэн дургүйцэл, бухимдлаар шүүмжлэх хэллэг. Монголоор «манай хүүхэд гэж ер нь…», «энэ компьютер гэж…» гэж эхлэхтэй адил.

Ард нь заавал сөрөг үнэлгээ, гомдол ирнэ. Ихэвчлэн өөрт ойр хүн, юм (гэр бүл, гэрийн тэжээвэр, ажлын хэрэгсэл) эсвэл харилцагч тал.

Хэв маяг: ★★. Номд хоёр тэмдэгтэй: «найз, гэр бүлийн дотно яриа» ба «харамсал, шүүмжлэл» — өөрөөр хэлбэл дотно ярианд гомдоллох зориулалттай. Албан бичвэрт тохирохгүй.

Uchi no musuko to kitara, yasumi no hi wa hiru made nete iru.
Манай хүү гэж ер нь, амралтын өдөр үд болтол унтдаг.
Kono eakon to kitara, natsu ni naru to kanarazu kowareru n da kara.
Энэ агааржуулагч гэж, зун болохоор заавал эвдэрдэг юм.
Saikin no basu to kitara, jikan dōri ni kita tameshi ga nai.
Сүүлийн үеийн автобус гэж, цагтаа ирж байсан удаа алга.

💡 Хэв маяг: ярианы + сөрөг үнэлгээ. Магтаал илэрхийлэхэд хэрэглэхгүй: 「うちの娘ときたら、本当に優しい」 ✕.

💡 «~といったら» (~ гэвэл) нь эерэг, сөрөг аль алинд, харин «~ときたら» нь гол төлөв сөрөг. «~にかけては» (~-ээр бол хэнээс ч дутахгүй) нь эсрэгээрээ магтаал.

Дасгал (2)
77

«~сан ч (дэмий)» — хүлээсэн үр дүн гарахгүй

«~たところで» нь «たとえ~ても» (~сан ч гэсэн) гэсэн утгатай бөгөөд «тэгсэн ч дэмий, хүлээсэн үр дүн гарахгүй» гэдгийг онцолно. Монголоор «одоо яарсан ч амжихгүй», «би хэлсэн ч тэр өөрчлөгдөхгүй».

Ард нь заавал сөрөг таамаг, дүгнэлт ирнэ: 「~ないだろう」「~わけがない」「~とは限らない」「無駄だ」. Өмнө нь «どんなに・いくら・今さら» гэх мэт үгс элбэг.

Хэв маяг: ★★★ (маш их гардаг). Ярианд ч бичгэнд ч хэрэглэнэ. Бодитоор болоогүй, таамаг нөхцөл дээр хэлэгддэг.

Imasara ayamatta tokoro de, kanojo wa yurushite kurenai darō.
Одоо уучлалт гуйсан ч тэр уучлахгүй байх.
Ikura yasui kōkūken o sagashita tokoro de, natsuyasumi no Mongoru-yuki wa takai.
Хичнээн хямд тийз хайсан ч зуны амралтаар Монгол руу нисэх үнэтэй.
Hitori ga setsuden shita tokoro de, taishita kōka wa nai to omou hito mo ōi.
Нэг хүн цахилгаан хэмнэсэн ч төдийлөн үр дүнгүй гэж боддог хүн олон.

💡 «~ても»-гоос ялгаа: «ても» нь үр дүн эерэг ч байж болно (頑張っても疲れない). «たところで» нь заавал «дэмий, хүлээлт биелэхгүй» гэсэн сөрөг дүгнэлттэй.

💡 Үргэлж өнгөрсөн «た»-хэлбэр: 「言うところで」 ✕ → 「言ったところで」 ○. Мөн «V-たところ» (~тэгсэн чинь, үр дүн) -тэй андуурах хэрэггүй: 「電話したところ、留守だった」.

💡 Шалтгаан нь #86 «Nにしたところで» (N ч гэсэн адилхан) -аас өөр: тэнд нэр үгэнд залгана.

Дасгал (2)
78

«юу ч ~сан хамаагүй» — хүчтэй «~ても»

«~(よ)うが/~(よ)うと» нь «~ても»-г хүчтэйгээр хэлэх хэлбэр. (1) Ямар ч нөхцөлд шийдвэр, санаа өөрчлөгдөхгүй гэсэн хатуу байр суурь, (2) эсвэл ямар ч байсан өөрчлөгдөхгүй бодит байдлыг илэрхийлнэ.

Асуух төлөөний үгтэй (何・誰・どこ・どんなに・いくら) хамт маш их хэрэглэгдэнэ: 「誰が何と言おうが」 (хэн юу гэсэн ч), 「どこへ行こうと」.

Хэв маяг: ★★★. Нэлээд хүчтэй, заримдаа бүдүүлэг өнгөтэй тул ярианд эрэгтэйчүүдийн хатуу хэллэгт, мөн бичгийн хэлэнд гарна. Монголоор «юу ч гэсэн хамаагүй», «хаа ч явсан миний хэрэг биш».

Mawari ni nani o iwareyō ga, jibun no yume wa akiramenai.
Эргэн тойрныхон юу ч гэсэн, би мөрөөдлөөсөө татгалзахгүй.
Donna ni samukarō to, bokumin wa maiasa kachiku no sewa o suru.
Хичнээн хүйтэн байсан ч малчин өглөө бүр малаа хардаг.
Kimi ga doko de hatarakō to, boku ni wa kankei nai.
Чи хаана ажилласан надад хамаагүй.
Ame ga furō ga yuki ga furō ga, kono kōji wa yotei dōri susumeru.
Бороо орсон ч, цас орсон ч энэ барилгын ажлыг төлөвлөгөөний дагуу үргэлжлүүлнэ.

💡 いA: 「高かろうが」, なA/N: 「不便だろうが」「学生だろうと」 гэж залгана (#79 📎-г үз).

💡 «~ても»-гоос илүү хүчтэй, шийдэмгий. Эелдэг ярианд «~ても» эсвэл «たとえ~ても» нь зөөлөн.

Дасгал (2)
79

«~сан ч, ~аагүй ч хамаагүй»

«A(よ)うがAまいが» нь «Aсан ч, Aаагүй ч» гэсэн утгатай. «まい» нь «~ないだろう/~ないつもりだ» гэсэн үгүйсгэх таамаг/зорилгын туслах үг. Хоёр хувилбарын аль нь ч байсан үр дүн, шийдвэр өөрчлөгдөхгүй гэж хэлнэ.

Хоёр хэсэгт заавал нэг үйл үг орно: 行こうが行くまいが, 信じようが信じまいが. «まい»-гийн залгалт: I бүлэг —辞書形 + まい (行くまい), II бүлэг — ます-үндэс/辞書形 + まい (見まい/見るまい), する → するまい/すまい, 来る → 来るまい/こまい.

Хэв маяг: ★★★. Бичгийн болон хатуу ярианы хэллэг. Монголоор «явсан ч явахгүй ч», «итгэсэн ч итгээгүй ч энэ бол бодит явдал».

Kimi ga sansei shiyō ga suru mai ga, watashi wa ryūgaku suru koto ni kimeta.
Чи зөвшөөрсөн ч, зөвшөөрөөгүй ч би сурахаар гадагшаа явахаар шийдсэн.
Kyaku ga koyō to kuru mai to, mise wa itsumo kirei ni shite okinasai.
Үйлчлүүлэгч ирсэн ч ирээгүй ч дэлгүүрээ үргэлж цэвэрхэн байлга.
Shinjiyō ga shinji mai ga, kore wa sofu ga jissai ni mita hanashi da.
Итгэсэн ч итгээгүй ч энэ бол өвөө минь өөрийн нүдээр харсан явдал.

💡 📎 Өөр хэлбэрүүд ч адил хэрэглэгдэнэ: «V1-ようが V2-ようが» (雨が降ろうが風が吹こうが), «いA1-かろうが いA2-かろうが» (高かろうが安かろうが), «N/なA だろうが … だろうが» (有名店だろうとなかろうと), «あろうがなかろうが» (байсан ч байгаагүй ч).

💡 «~ても~なくても» (ярианы, энгийн) → «~ようが~まいが» (хатуу, бичгийн, шийдэмгий). Утга ижил, хэв маяг өөр.

Дасгал (2)
80

«~юм бол ~ юм шиг, тэгвэл…» — зөвлөгөө, дургүйцэл

«AならAで…» нь нөгөө хүний «A» гэсэн нөхцөл байдлыг хүлээн зөвшөөрөөд, «тийм юм бол түүнд тохирсон байдлаар …хийх хэрэгтэй / хийсэн бол сайн байсан» гэж зөвлөх, эсвэл дургүйцлээ хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «ажлаас гарах юм бол гар, гэхдээ …», «ирэхгүй бол ирэхгүй гэж эрт хэлээч дээ».

Хоёр хэсэгт ижил үг давтагдана: 辞めるなら辞めるで, 忙しいなら忙しいで, 嫌なら嫌で, 病気なら病気で. Зөвхөн одоо цагийн хэлбэр.

Ард нь ихэвчлэн «~すべきだ», «~ばよかったのに», «~なきゃだめじゃない» зэрэг зөвлөгөө, зэмлэл ирнэ. Хэв маяг: ★★, гол төлөв ярианд.

Ikitakunai nara ikitakunai de, hayame ni kotowatte kurereba yokatta noni.
Явмааргүй юм бол явмааргүй гэж эрт татгалзсан бол сайн байсан юм.
Ryūgaku suru nara suru de, chanto keikaku o tatenasai.
Гадаадад сурах юм бол, тэгвэл төлөвлөгөөгөө сайн гарга.
Netsu ga aru nara aru de, muri shinaide ie de yasuminasai yo.
Халуурч байгаа юм бол хүчээр битгий яв, гэртээ амар.

💡 Хэв маяг: ярианы, ★★. Дүгнэлт хэсэгт зөвлөгөө эсвэл «~のに» гэсэн гомдол ирэх нь онцлог.

💡 «AはAで» (A нь A-гаараа, өөрийн гэсэн…) -тай төстэй боловч «AならAで» нь нөгөө хүний сонголт/байдлыг зөвшөөрөөд, «тэгвэл ядаж …» гэсэн шаардлага тавина.

Дасгал (2)
81

«~-ийн байр сууриас бодвол»

«~にすれば» нь «~-ийн байр сууринаас бодвол» гэсэн утгатай бөгөөд бусдын (өөрөөс бусад хүн, амьтны) бодол, мэдрэмжийг төсөөлөн хэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «тэдний хувьд бол», «хүүхдийн талаас бодвол».

Ард нь тухайн хүний бодол, санааг төсөөлсөн дүгнэлт ирнэ: «~だろう», «~ではないか», «~と思うだろう». «にしたら» нь ижил утгатай, арай ярианы. «にしても» нь «~-ийн хувьд ч гэсэн» гэж өөр нэгэнтэй ижил болохыг нэмнэ.

Хэв маяг: ★★. Ярианд ч бичгэнд ч хэрэглэнэ. Өөрийнхөө тухай «私にすれば» гэвэл «миний хувьд» гэсэн утгаар хэлж болох ч гол нь бусдын байр суурь.

Kankōkyaku ni wa utsukushii yukigeshiki demo, yūbokumin ni sureba kibishii fuyu no hajimari da.
Жуулчдад гоё цастай байгаль ч малчдын хувьд хатуу өвлийн эхлэл.
Jōdan no tsumori demo, iwareta hito ni shitara fukaku kizutsuku kotoba kamo shirenai.
Хошигнол гэж бодсон ч сонссон хүний хувьд гүн гомдоох үг байж магадгүй.
Neage wa kaisha-gawa ni shite mo, kurushii ketsudan datta no darō.
Үнэ нэмэх нь компанийн талд ч хэцүү шийдвэр байсан байх.

💡 Plus 「~にしてみれば」 (★★): «N + にしてみれば» ч ижил утгаар хэрэглэнэ, «~-ийн хувьд бол, тэр хүнээр бол» гэдгийг бүр онцолно: 「親にしてみれば、子どもはいくつになっても子どもだ」.

💡 «~にとって»-оос ялгаа: «にとって» нь «~-д (ашигтай, чухал)» гэсэн үнэлгээний хүрээ (私にとって大切な人), харин «にすれば/にしてみれば» нь тухайн хүний сэтгэл, бодлыг төсөөлж «тэр ингэж бодох байх» гэсэн өнгөтэй.

Дасгал (2)
82

«тэгвэл ~ хийхэд л болно» — том асуудал биш

«~までのことだ» нь «болохгүй бол ~ хийчихэд л болно, тэр нь тийм ч том асуудал биш» гэсэн утгатай. Өөр гарц бий гэдгийг тайван, шийдэмгий хэлнэ. Монголоор «метро зогсвол автобусаар явахад л болно».

Өмнө нь ихэвчлэн «~たら/~なら/~ば» нөхцөл ирнэ. «までだ» нь товчилсон хэлбэр.

Хэв маяг: ★★. Гол төлөв өөрийнхөө тухай хэрэглэнэ. «ямар ч хамаагүй» гэж хэлж байгаа ч үнэндээ сэтгэлд нь санаа зовниж байх үед ч хэлэгддэг (тайван байгаа дүр).

Kotoshi dame nara, rainen mata ukeru made no koto da.
Энэ жил тэнцэхгүй бол ирэх жил дахин өгөхөд л болно.
Hikōki ga tobanakereba, ressha de Pekin made iku made da.
Онгоц нисэхгүй бол галт тэргээр Бээжин явахад л болно.
Dare mo tetsudatte kurenai nara, hitori de yaru made no koto da.
Хэн ч туслахгүй бол ганцаараа хийхэд л болно.

💡 ☞ #93 «V-たまでのことである» (~сан л юм, онцгой зүйл биш) — өнгөрсөн «た»-тэй бол «зөвхөн ~сан л» гэж өөрийн үйлдлийг даруухан тайлбарлах өөр утга.

💡 #74 «~たらそれまでだ» (тэгвэл бүх юм дуусна)-тай андуурах нь элбэг. «V-るまでだ» нь гарц санал болгодог, «それまでだ» нь гарцгүй төгсгөл.

Дасгал (2)

🎬 Бичвэрийн төрөл: ажлын байран дахь яриа (эргэн дүгнэлт). Өрсөлдөгч компани хэдхэн цагийн зөрүүгээр гэрээг булааж авсанд хэлтсийн дарга маш их харамсана. Ажилтан өөрийгөө буруутгах ч дарга уулзалтын цаг авч чадаагүй тул аргагүй байсан гэж тайвшруулна. Тэд нөгөө компанийн нөхцөл үнэндээ ашиггүй байсныг ярилцаж, ажилтан сэргэн дараагийн удаа заавал сайн гэрээ байгуулна гэж амлахад дарга түүний хурдан сэргэдгийг магтана.

83

«үгээр хэлэхийн аргагүй ~»

«~といったらない/~といったらありゃしない» нь «үгээр илэрхийлэхийн аргагүй маш ~» гэж хүчтэй онцлох хэллэг. Монголоор «уурлаж байна гэж жигтэйхэн», «ичмээр гэж хэлэх үг олдохгүй».

Тэмдэг нэр (暑い, 退屈な), сэтгэл хөдлөлийн үйл үг (腹が立つ, 疲れる, イライラする), сэтгэлийн нэр үг (喜び, ショック), тэмдэг нэрээс үүссэн нэр үг (悔しさ, 忙しさ) -тэй хэрэглэнэ. «ない/ありゃしない»-г орхиж «~といったら!» гэж тасалж ч болно.

Хэв маяг: ★★. Номд «найз, гэр бүлийн дотно яриа» гэсэн тэмдэгтэй — ярианы хэллэг (ялангуяа «ったら», «ありゃしない» хэлбэр) бөгөөд эерэг, сөрөг аль аль мэдрэмжид хэрэглэнэ. «ありゃしない» нь «ありはしない»-гийн ярианы товчлол, ихэвчлэн сөрөг мэдрэмжид.

Kesshō de itten-sa de makeru nante, kuyashii to ittara nai.
Финалд ганц оноогоор хожигдоно гэдэг ч харамсалтай гэж жигтэйхэн.
Nenmatsu no isogashisa to ittara, hirugohan o taberu hima mo nai.
Оны эцсийн ажил ихийг хэлэх үү, өдрийн хоол идэх ч завгүй.
Tonari no kōji no oto ga urusai ttara arya shinai.
Хажуугийн барилгын дуу чимээ гэж, тэвчихийн аргагүй шуугиантай.
Hajimete Gobi sabaku de mita hoshizora no utsukushisa to ittara!
Говьд анх харсан одтой тэнгэрийн гоё гэж!

💡 Хэв маяг: ярианы. Бичгийн, албан бичвэрт «非常に~», «この上なく~» гэж солино.

💡 «~といったらない» нь утгаараа үгүйсгэл биш — «ない» байгаа ч «маш их» гэсэн эерэг хэмжээ. Шалгалтанд «~とは限らない» (заавал биш), «~わけではない» -тай андуурах хавх гардаг.

Дасгал (2)
84

«~ гэсэн ч ~ чадахгүй»

«A(よ)うにもAない» нь «A хийхийг хүсч байгаа ч ямар нэг нөхцөл байдлын улмаас A хийж чадахгүй» гэсэн утга. Монголоор «гэрээ байгуулъя гэсэн ч байгуулж чадахгүй», «гарах гэсэн ч гарч чадсангүй».

Хоёр хэсэгт нэг үйл үг: 忘れようにも忘れられない, 帰ろうにも帰れない. Хоёр дахь хэсэгт боломжийн хэлбэрийн оронд «無理だ・不可能だ・できない» гэх мэт «болохгүй» утгатай үг ч орж болно.

Хэв маяг: ★★. Ярианд ч бичгэнд ч хэрэглэнэ. Ихэвчлэн шалтгаан нь өмнө нь («~ので», «~て») тодорхой хэлэгдэнэ.

Ōyuki de michi ga heisa sarete, inaka ni kaerō ni mo kaerenai.
Их цаснаас болж зам хаагдсан тул хөдөө харья гэсэн ч харьж чадахгүй.
Hajimete butai ni tatta hi no kinchō wa, wasureyō ni mo wasurerarenai.
Анх тайзан дээр гарсан өдрийн сандралыг мартъя гэсэн ч мартаж чадахгүй.
Denwa bangō o shiranai node, renraku shiyō ni mo dekinai.
Утасны дугаарыг нь мэдэхгүй тул холбогдъё гэсэн ч чадахгүй.

💡 📎 「A(よ)うにもAない」 ба 「AにAない」: хоёулаа «учир шалтгаанаар A хийж чадахгүй» гэсэн утгатай. Гэхдээ бодит/физик шалтгаан (мөнгөгүй, галт тэрэг зогссон) бол «A(よ)うにもAない», сэтгэл санааны шалтгаан (эелдэг хандсан тул, ахлагч ажиллаж байгаа тул) бол «AにAない» (☞ #63 辞めるに辞められない) илүү хэрэглэгддэг.

💡 Жишээ ялгаа: 「電車が止まって帰ろうにも帰れない」 (физик) ↔ 「先輩が残業しているから帰るに帰れない」 (сэтгэл зүйн, ёс зүйн).

Дасгал (2)
85

«~ж дуусгах, хамаагүй ~ах» — дахин дахин, хүчтэй

«~まくる» нь нэг үйлдлийг сайн бодолгүйгээр, асар хүчтэй, дахин дахин давтан хийх байдлыг илэрхийлнэ. Монголоор «дуулж дуулж», «хамаагүй идэх», «тарааж тарааж» гэх мэт давтамж, эрчмийг онцолно.

Үйл үгийн ます-үндэс + まくる: 歌いまくる, 食べまくる, 配りまくる. Өөрөө I бүлгийн үйл үг тул まくって, まくった гэж хувирна.

Хэв маяг: ★ (ойлгоход л хангалттай). Ярианы, дотно, залуучуудын хэллэг. Албан бичвэрт хэрэглэхгүй.

Ryokōchū, shashin o torimakuttara, sumaho no yōryō ga ippai ni natta.
Аяллын үеэр зураг дарж дарж байгаад утасны санах ой дүүрчихэв.
Sutoresu ga tamaru to, amai mono o tabemakutte shimau.
Стресс ихсэхээр чихэрлэг юм хамаагүй идчихдэг.
Shiken mae no isshūkan, toshokan de benkyō shimakutta.
Шалгалтын өмнөх долоо хоногт номын санд тасралтгүй хичээл хийсэн.

💡 Хэв маяг: ярианы, ★. Энгийн ярианд «めちゃくちゃ~した», бичгийн хэлэнд «繰り返し~した», «大量に~した» гэж орлуулна.

💡 «~続ける» (үргэлжлүүлэн ~) нь зүгээр үргэлжлэл, «~まくる» нь хамаагүй, эрчимтэй, заримдаа хэтэрхий гэсэн өнгө нэмнэ.

Дасгал (2)
86

«~ ч гэсэн (адилхан)»

«~にしたところで» нь «бусдаас өөр гэж бодогддог ~ ч гэсэн үнэндээ бусадтай адилхан» гэдгийг хэлнэ. Монголоор «баян хүн ч гэсэн зовлонтой», «багш ч гэсэн бүгдийг мэдэхгүй».

Ард нь ихэвчлэн «~わけではない», «~ないだろう», «~に違いない», «変わらない» гэсэн дүгнэлт ирнэ. «にしたって» нь ярианы хэлбэр. «いずれにしたところで/いずれにしたって» (ямар ч байсан) хэлбэр ч бий.

Хэв маяг: ★★. «にしたところで» нь ярианд ч бичгэнд ч, «にしたって» нь ярианд.

Beteran no isha ni shita tokoro de, subete no byōki o naoseru wake de wa nai.
Туршлагатай эмч ч гэсэн бүх өвчнийг эмчилж чадахгүй.
Shachō ni shitatte, kono fukeiki de wa kyūryō o ageru koto wa dekinai darō.
Захирал ч гэсэн энэ хямралын үед цалин нэмэх боломжгүй байх.
Sansei ka hantai ka izure ni shita tokoro de, riyū o hakkiri setsumei shite hoshii.
Зөвшөөрөх, эсэргүүцэх аль ч байсан шалтгаанаа тодорхой тайлбарлаарай.

💡 #77 «V-たところで» (~сан ч дэмий)-аас ялгаа: #86 нь нэр үгэнд «にした» залгаж «N ч гэсэн адилхан» гэсэн утгатай.

💡 #81 «Nにしても» -тэй ойролцоо, «Nにしたところで» нь «өөрөөр бодогддог ч үнэндээ адилхан» гэсэн эсрэгцлийг илүү хүчтэй онцолно.

Дасгал (2)
87

«заавал ~ж харуулна» — хатуу шийдвэр

«~てみせる» нь «(бусдад хүлээн зөвшөөрүүлэхийн тулд) хичээгээд заавал ~ хийнэ» гэсэн хатуу шийдвэр, андгайг илэрхийлнэ. Монголоор «заавал ялж харуулна», «эцэгтээ баталж харуулна».

Ихэвчлэн «絶対に», «必ず», «どんなに~ても» гэх мэт үгтэй хамт, өөрийн тухай (1-р бие) хэрэглэнэ.

Хэв маяг: ★ (ойлгоход хангалттай). «жишээ үзүүлэх» гэсэн энгийн «~てみせる» (やってみせる = хийж харуулах)-аас ялгаж ойлго — энд сэтгэлийн шийдэмгий байдал гол.

Rainen koso, kanarazu enu-wan ni gōkaku shite miseru.
Ирэх жил заавал N1-д тэнцэж харуулна.
Watashi o waratta hitotachi ni, jibun no mise o seikō sasete misemasu.
Намайг шоолсон хүмүүст өөрийн дэлгүүрээ амжилттай болгож харуулна.
Donna ni jikan ga kakatte mo, kono hashi o kansei sasete miseru.
Хичнээн удсан ч энэ гүүрийг заавал барьж дуусгана.

💡 Энгийн «やってみせる» (бусдад хийж үзүүлэх) ба шийдвэрийн «~てみせる» -ийг өгүүлбэрийн утгаар ялгана: 「先生がお手本をやってみせた」 (үзүүлэв) ↔ 「絶対に勝ってみせる」 (заавал ялна).

💡 «~てみる» (оролдож үзэх) -тэй андуурахгүй: 「勝ってみる」 ✕ (утга зөрнө).

Дасгал (2)