← JLPT N1
N1 · 第5章

Ажил солих

Энэ бүлгийн дараа: Драмын зохиол уншаад дүрүүдийн шүүмжлэлтэй сэтгэлийг ойлгож чадна. Драмын зохиол уншаад дүрүүдийн ээдрээтэй сэтгэл хөдлөлийг ойлгож чадна. Драмын зохиол уншаад нөхцөл байдал, дүрүүдийн сэтгэлийг ойлгож чадна.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 17 · Яриа (1): 転職(1)
TRY! N1 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N1 CD

🎬 Бичвэрийн төрөл: телевизийн драмын зохиол (сценари) — дүрүүдийн үг, тайзны заавартай. Сонинд «Харуул хамгаалалтын компаниас 30 сая иен дээрэмджээ — жижүүр ажилтан унтаж байсан» гэсэн гарчиг гарна. Цагдаагийн байцаах өрөөнд мөрдөгч тус компанийн хэлтсийн дарга Абэг ширээний цаанаас шахаж, «хамгаалалтын компани мөртлөө жижүүр нь хүн харахгүй байгааг далимдуулан унтаж байсан, санахгүй гээд л байдаг» гэж ёжтой шүүмжилж, энэ хэрэг гарах ёстой байсан учраас гарсан, хэвлэлийнхэн шуугиан тарина гэж сануулна.

46

«~гэх үү, ~гэх үү» — тохирох үгээ хайн тодорхойлох

«AといおうかBといおうか» нь ямар нэг зүйлийг тайлбарлах, зүйрлэхдээ яг таарах үгээ хайж, «A гэх үү дээ, B гэх үү дээ…» гэж хэд хэдэн тодорхойлолтыг эргэлзэнгүй дэвшүүлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~ гэх үү, ~ гэх үү, ер нь…» гэсэнтэй ойр.

Ихэнхдээ сөрөг үнэлгээг шууд хэлэхээс зайлсхийж, зөөлрүүлэх үүрэгтэй: хачин зургийг «өвөрмөц гэх үү, дуурайх аргагүй гэх үү…» гэж эелдэгээр тойруулах гэх мэт.

Ганцхан «~といおうか……» гэж дутуу орхиж болно. «~というべきか», «~というか» ч адил утгатай; «というか» нь хамгийн ярианы, «といおうか/というべきか» нь арай бичгийн, ёслолтой сонсогдоно.

Kare no supīchi wa, daitan to iō ka, mubō to iō ka, kiite iru hō ga harahara shita.
Түүний илтгэл зоригтой гэх үү, бодлогогүй гэх үү, сонсож буй хүн нь сэтгэл түгшиж байлаа.
Sōgen ni shizumu yūhi wa, yūdai to iō ka, shinpiteki to iō ka, kotoba ni naranai utsukushisa datta.
Тал нутагт шингэх нар сүрлэг гэх үү, нууцлаг гэх үү, үгээр илэрхийлэхийн аргагүй үзэсгэлэнтэй байв.
Borudo-san wa majime to iu ka, yūzū ga kikanai to iu ka, kisoku o hitotsu mo magenai.
Болд ажил хэрэгч гэх үү, уян хатан биш гэх үү, нэг ч дүрмийг зөрчихгүй.
Hajimete no ryūgaku wa, tanoshikatta to iu beki ka, kurushikatta to iu beki ka, ima demo fukuzatsu na kimochi da.
Анхны гадаад сургалт хөгжилтэй байсан гэх үү, хэцүү байсан гэх үү, одоо ч холилдсон сэтгэгдэлтэй байна.

💡 Давтамж ★★. Дүрс байхгүй — яриа, бичгийн аль алинд. «というか» нь найзын яриад, «といおうか/というべきか» нь арай хөндий, уран сайхны өнгөтэй.

💡 Анхаар: «AといいBといい» нь «A ч тэр, B ч тэр (бүгд ~)» гэж жишээ татан ДҮГНЭЛТ хэлэх хэллэг. «といおうか» бол дүгнэлтийг биш, ТОХИРОХ ҮГЭЭ ХАЙЖ байгаа эргэлзээг илэрхийлнэ.

Дасгал (2)
47

«~ыг далимдуулан (муу юм хийх)»

«~のをいいことに» нь «~ гэсэн нөхцөл байдлыг өөртөө ашигтайгаар далимдуулж, зохисгүй зүйл хийх» гэсэн утга. Ярьж буй хүн тэр үйлдлийг шүүмжилж, дургүйцэж байгаа нь тод мэдрэгдэнэ. Монголоор «~ыг далимдуулан», «~ыг завшиж» гэдэгтэй дүйнэ.

Залгахдаа энгийн хэлбэр + «の» + «をいいことに». な-тэмдэг нэр, нэр үг «~なのをいいことに» болно. Нэр үгэнд шууд «N をいいことに» (ж: 「留守をいいことに」), эсвэл «N であるのをいいことに» гэж ч хэрэглэнэ.

Гол өгүүлбэрт ихэвчлэн гуравдагч этгээдийн муу үйлдэл (залхуурах, хулгайлах, дураараа аашлах) ирнэ. Өөрийгөө шоолон «би ч гэсэн …-г далимдуулаад» гэж хэлж болох ч сайн үйлсэд хэрэглэхгүй.

Sensei ga inai no o ii koto ni, gakuseitachi wa kyōshitsu de ōsawagi o hajimeta.
Багш байхгүйг далимдуулан оюутнууд ангид шуугилдаж эхлэв.
Ryōshin ga inaka ni kaette iru no o ii koto ni, otōto wa maiban tomodachi o ie ni yonde iru.
Аав ээж хөдөө явсныг далимдуулан дүү маань орой бүр найзуудаа гэртээ дуудаж байна.
Shachō no shinseki de aru no o ii koto ni, kare wa chikoku bakari shite iru.
Захирлын хамаатан гэдгээ далимдуулан тэр байнга хоцордог.
Kyaku ga sōba o shiranai no o ii koto ni, bai no nedan de uru mise mo aru.
Үйлчлүүлэгч ханш мэдэхгүйг далимдуулан хоёр дахин үнээр зардаг дэлгүүр ч бий.

💡 Давтамж ★★. Шүүмжлэлийн өнгө хүчтэй; яриа, бичгийн аль алинд.

💡 Ялгаа: «~をきっかけに» нь саармаг «~-ийг эхлэл болгон». «~にかこつけて» (64) нь «~-ийг ШАЛТАГ болгох» — гаднаа зөв шалтгаан мэт харагдуулна. «のをいいことに» бол бэлэн таатай НӨХЦӨЛИЙГ завших.

Дасгал (2)
48

«…гэж үү? (огт үгүй)» — асуултын хэлбэрээр хүчтэй үгүйсгэх

Энэ «か» нь жинхэнэ асуулт биш, «反語» буюу асуултын хэлбэртэй хүчтэй үгүйсгэл: «Ийм бага юм хүрэх үү!» = «Огт хүрэхгүй!». Монголоор «…гэж үү дээ!», «хэн тэгэх юм бэ!» гэдэгтэй адил.

Ихэвчлэн «誰が~か» (хэн ч ~ хийхгүй), «どこに~か» (хаана ч байхгүй), боломжийн хэлбэр «~られるか/~られますか» (~ хийж чадахгүй) хэлбэрээр гарна. Аялга нь доошилно; дээшилбэл жинхэнэ асуулт болно.

Konna samui hi ni, dare ga kawa de oyogu n desu ka.
Ийм хүйтэн өдөр хэн голд сэлэх юм бэ! (хэн ч сэлэхгүй)
Ichinen mo renshū shinaide, taikai de kateru ka.
Жилийн турш дасгал хийлгүй тэмцээнд ялна гэж үү! (ялахгүй)
Komatte iru tomodachi o, misuteraremasu ka.
Хэцүүдэж буй найзаа орхиж чадах гэж үү! (чадахгүй)
Anna ni shitsurei na koto o iwarete, damatte irareru ka.
Тийм бүдүүлэг юм сонсоод дуугүй сууж чадах гэж үү!

💡 Давтамж ★. Энгийн хэлбэрийн «~か!» нь ширүүн (ихэвчлэн эрэгтэй хүний) яриа — дээд хүнд хэрэглэхгүй. «~ますか/~んですか» бол эелдэг ч эсэргүүцэл хүчтэй хэвээр.

💡 Ойролцоо: «~ものか/~もんか» (N2) — «хэзээ ч ~ хийхгүй» гэсэн өөрийн шийдвэр. Мөн 59-ийн «~ないものか» (хүсэл)-тэй андуурахгүй байх.

Дасгал (2)
49

«~ч гэсэн хэмжээ хязгаар байна» — хэтэрсэн байдлыг шүүмжлэх

«~にもほどがある» нь «хэтэрхий ~ байна, хэмжээнээсээ хэтэрлээ» гэж муу байдлыг онцлон шүүмжлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «~ ч гэсэн хэмжээ байна шүү дээ!», «ичих ч үгүй ~» гэдэгтэй ойр.

Зөвхөн одоо цагийн хэлбэрт залгана. な-тэмдэг нэр, нэр үгэнд «だ»-гүйгээр: 「非常識にもほどがある」「冗談にもほどがある」.

«~すぎる» бол саармаг тоочилт; «にもほどがある» нь уурласан, гайхсан сэтгэлийг агуулдаг тул ихэвчлэн «~なんて、~にもほどがある» гэсэн хэлбэрээр ярианд гарна.

Yakusoku no jikan ni sanjikan mo okureru nante, nonki ni mo hodo ga aru.
Товлосон цагаас гурван цаг хоцорно гэдэг, хайхрамжгүй байх ч хэмжээтэй шүү.
Mafuyu ni hansode de yama ni noboru nante, mubō ni mo hodo ga aru.
Хахир өвөл богино ханцуйтай ууланд авирна гэдэг, бодлогогүй байх ч хэмжээтэй.
Onaji koto o jukkai mo kiku nante, shitsukoi ni mo hodo ga aru yo.
Нэг юмыг арван удаа асуух чинь, шаргуу байх ч хэмжээтэй шүү.
A: Tsugi no chōchō wa kimi datte. B: Jōdan ni mo hodo ga aru.
A: Дараагийн сумын дарга чи гэнэ шүү. B: Тоглоом ч гэсэн хэмжээтэй байх ёстой.

💡 Давтамж ★★. Ярианд илүү; уур, гайхшралын өнгөтэй. «冗談にもほどがある» тогтсон хэллэг.

💡 Алдаа: «失礼だにもほどがある», «遅れたにもほどがある» гэж болохгүй — «だ»-гүй, одоо цагаар.

Дасгал (2)
50

«A бол ч яахав, харин B бол хэтэрхий»

«AならまだしもB» нь «A байсан бол ямар нэгэн байдлаар хүлээн зөвшөөрч болох л байсан, харин B (бодит байдал) бол зөвшөөрөх аргагүй / хачин» гэсэн утга. Монголоор «~ байсан бол ч яахав дээ, гэтэл…» гэдэгтэй ойр.

B хэсэгт «無理だ・ひどい・困る・おかしい» зэрэг сөрөг үнэлгээ ихэвчлэн ирнэ. «~だけならまだしも» (зөвхөн ~ бол ч яахав, гэтэл бас…), «~からならまだしも», «~でならまだしも» гэж туслах үгийн араас ч залгана.

Ойролцоо «~ならともかく» (N2)-оос илүү «A-г ч гэсэн арай гэж тэвчих байсан» гэсэн дургүйцэл, гомдлын өнгө хүчтэй.

Ikkai nara mada shimo, maishū chikoku suru no wa yurusenai.
Нэг удаа бол ч яахав, долоо хоног бүр хоцрох нь уучлашгүй.
Kodomo nara mada shimo, otona ga sonna iiwake o suru nante.
Хүүхэд бол ч яахав, насанд хүрсэн хүн тийм шалтаг тоочно гэж.
Ame dake nara mada shimo, yuki made futte kita node, kenbutsu wa akirameta.
Зөвхөн бороо бол ч яахав, цас хүртэл орж эхэлсэн тул үзэхээ болив.
Ichijikan nara mada shimo, ichinichijū teiden suru no wa hontō ni komaru.
Нэг цаг бол ч яахав, өдөржин цахилгаан тасрах нь үнэхээр хэцүү.

💡 Давтамж ★★★ — шалгалтад их гардаг. Яриа, бичгийн аль алинд.

💡 A нь «арай гэж зөвшөөрөгдөх» тал, B нь «зөвшөөрөгдөхгүй» тал байх ёстой. Эсрэгээр тавибал утгагүй болно.

💡 Ялгаа: «~ならいざしらず» (58) нь адил бүтэцтэй ч хатуу, бичгийн өнгөтэй.

Дасгал (2)
51

«~-ээс ч өмнөх (илүү суурь) асуудал» — нөхцөл байдлыг шүүмжлэх

«~以前» нь энд цаг хугацааг биш, «~-ийн тухай ярихаас ч өмнөх, илүү үндсэн шат» гэсэн утгатай. Суурь зүйлээ ч хийж чадаагүй байна гэж шүүмжлэхэд хэрэглэнэ: «警備以前の問題» = харуул хамгаалалтын чадвар гэхээсээ өмнө ерөөсөө ажлаа хийгээгүй байна.

Түгээмэл хэлбэр: «~以前の問題だ», «~以前の常識だ», «それ以前に…» (түүнээс ч өмнө…). Асуух үг + か («いつ始めるか以前に»), «~かどうか以前に», «できるできない以前に», «おいしいおいしくない以前に» гэж ч залгана.

Jikan o mamoru no wa, bijinesu manā izen no jōshiki da.
Цаг баримтлах нь бизнесийн ёс зүй гэхээсээ өмнөх энгийн жишиг.
Keigo ga tadashii ka dō ka izen ni, mazu aite no namae o machigaenaide hoshii.
Хүндэтгэлийн хэл зөв үү гэхээсээ өмнө, эхлээд хүний нэрийг буруу хэлэхгүй байгаач.
Yūshō dekiru dekinai izen ni, kono chīmu ni wa senshu ga gonin shika inai.
Түрүүлж чадах эсэхээс ч өмнө, энэ багт ердөө тав л тамирчин бий.
Aji ga ii warui izen ni, kono niku wa hi ga tōtte inai yo.
Амт сайн муу гэхээсээ өмнө энэ мах болоогүй байна шүү.

💡 Давтамж ★★★. Яриа, бичгийн аль алинд; шүүмжлэлийн өнгөтэй.

💡 Цаг хугацааны «以前» (өмнө нь, урьд)-тай андуурахгүй: «以前ここに住んでいた» (урьд нь энд амьдарч байсан) — энэ бол энгийн утга.

Дасгал (2)
52

«болох ёстой байсан учраас болсон» — зайлшгүй үр дүн

«V-るべくしてV-た» нь «нөхцөл байдлаас харахад зүй ёсоор ийм үр дүнд хүрсэн» гэсэн утга. «べく» нь эртний «べし» (ёстой)-оос гаралтай. Монголоор «болох ёстой байсан болохоор л болсон», «зүй ёсоор ~» гэж буулгана.

Үр дүн нь аль хэдийн болсон тул V₂ нь «た»-хэлбэр. Ихэнхдээ «~と言える», «~のだ» гэж дүгнэнэ. Сайн (амжилт, ялалт), муу (осол, бүтэлгүйтэл) аль алинд хэрэглэнэ.

Ichinen mo junbi o tsuzukete kita no da kara, kanojo wa yūshō subekushite yūshō shita no da.
Бүтэн жил бэлтгэл хийсэн болохоор тэр зүй ёсоор л түрүүлсэн юм.
Nannen mo tenken sarete inakatta hashi da. Kuzureru bekushite kuzureta to ieru.
Олон жил шалгагдаагүй гүүр. Нурах ёстой байсан учраас нурсан гэж хэлж болно.
Are dake renshū o kasaneta chīmu da kara, katsu bekushite katta shiai datta.
Тэгтлээ бэлтгэл хийсэн баг болохоор ялах ёстой байсан тоглолт байв.
Futari wa deau bekushite deatta no da to, ima demo omotte iru.
Тэр хоёр учрах тавилантай байсан учраас учирсан гэж одоо ч боддог.

💡 Давтамж ★★. «Хатуу» дүрстэй — найз, гэр бүлийн чөлөөт яриад хэрэглэдэггүй; мэдээ, тойм, илтгэлд тохиромжтой.

💡 Ялгаа: ганц «V-るべく» (N1) нь «~хийхийн тулд» гэсэн зорилго (「合格すべく努力する」). «べくして~た» бол зорилго биш, ЗАЙЛШГҮЙ үр дүн.

Дасгал (2)
53

«~ нь ~ болохоор (онцгой тул)»

«AがAだけに» нь «бусад тохиолдлоос ялгаатай, тусгай A болохоор» гэсэн утга. Юугаараа онцгой гэдгийг нь хэлэхгүй — харилцагч хоёр нөхцлөөс ойлгоно: «時間が時間だけに» = (оройтсон / эрт) цаг болохоор.

Үр дүнд нь ихэвчлэн «болгоомжлох, хэцүү, болохгүй» зэрэг зүйл ирнэ. Тогтвортой хослолууд: 時間が時間だけに, 場所が場所だけに, 相手が相手だけに, 物が物だけに, 事が事だけに, 内容が内容だけに.

«N₂»-ийн араас «な»-г оруулж ч, оруулахгүй ч болно («時間が時間なだけに»).

Basho ga basho dake ni, otera no naka de wa shizuka ni hanashimashō.
Газар нь тийм газар болохоор хийд дотор намуухан ярья.
Aite ga aite dake ni, kondo no shiai wa kantan ni wa katenai darō.
Өрсөлдөгч нь тийм хүчтэй болохоор энэ тоглолтод амархан ялахгүй байх.
Jikan ga jikan na dake ni, ima kara sensei ni denwa suru no wa shitsurei da.
Цаг нь ийм оройтсон болохоор одоо багш руу залгах нь ёс бус.
Hanashi ga hanashi dake ni, koko de wa kuwashiku ienai n da.
Яриа нь тийм (эмзэг) яриа болохоор энд дэлгэрэнгүй хэлж чадахгүй.

💡 Давтамж ★★. Ярианд илүү олон гардаг.

💡 Ижил «A»-г хоёр давтах нь л гол. «相手が相手だけに» нь өрсөлдөгч хүчтэй ч, сул ч байж болно — утгыг үргэлжлэл нь шийднэ (хүчтэй → «хэцүү тоглолт», сул → «бүх хүчээ гаргавал өрөвдмөөр»).

Дасгал (2)

🎬 Драмын үргэлжлэл (сценари). Харуул хамгаалалтын компанийн захирлын өрөө: захирал утас өглөө оройгүй дуугардаг, хэвлэлийнхэн гадагш гармагц бөөгнөрнө гэж гомдоллоно. Тэрбээр зардал хэмнэх гэж Абэгийн саналаар нэвтрүүлсэн зүйл эсрэгээрээ болсныг дурдаж, «унтаж байсан хамгаалагч» үнэндээ… гэсэн нууцыг илчилнэ. Абэ үнэнийг зарлан устгах ёстой гэж шаардахад захирал түүнийг бүтээхэд их мөнгө зарцуулсан тул хаялгүй, анзаарагдахгүй газар ашиглах аргыг олохыг тушаана.

54

«~ч гэлтгүй, ~ч гэлтгүй (бүгд)»

«AといわずBといわず» нь «A ч, B ч гэлтгүй — аль нь ч хамаагүй бүгд» гэсэн утга. A, B нь нэг ангиллын төлөөлөл (цаг хугацаа, газар, биеийн хэсэг г.м.) бөгөөд «ерөөсөө бүх газар / бүх цагт» гэдгийг онцолно.

Ихэнхдээ гайхмаар, эсвэл тааламжгүй байдлыг дүрслэхэд хэрэглэнэ: шавар шавхай, шуугиан, эмх замбараагүй байдал г.м.

Fuyu no Uranbātoru wa, hiru to iwazu yoru to iwazu, kūki ga yogorete iru.
Өвлийн Улаанбаатарт өдөр ч гэлтгүй, шөнө ч гэлтгүй агаар бохир байдаг.
Kanojo wa heijitsu to iwazu shūmatsu to iwazu, toshokan de benkyō shite iru.
Тэр ажлын өдөр ч, амралтын өдөр ч гэлтгүй номын санд хичээл хийдэг.
Kodomotachi wa kao to iwazu te to iwazu, doro darake ni natte asonde ita.
Хүүхдүүд нүүр гар гэлтгүй шавар болтлоо тоглож байв.
Saikin wa eki to iwazu densha no naka to iwazu, minna sumaho bakari mite iru.
Сүүлийн үед буудал ч, галт тэрэг дотор ч гэлтгүй бүгд утсаа л ширтэх болжээ.

💡 Давтамж ★. Дүрсгүй; бага зэрэг бичгийн өнгөтэй, ярианд ч хэрэглэнэ.

💡 Ялгаа: «AといいBといい» нь жишээ татаад ҮНЭЛГЭЭ хэлнэ («өнгө ч, хэлбэр ч бүгд гоё»). «AであれBであれ/AにしろBにしろ» нь «A ч бай, B ч бай» гэсэн нөхцөл. «といわず» бол «ялгаагүй, хаа сайгүй» гэсэн хүрээ.

Дасгал (2)
55

«~ бол ~ болсондоо (бас асуудал / зүгээр)»

«AたらAたで» хоёр үндсэн утгатай. (1) «A байсан ч, байгаагүй ч аль аль нь сайн биш» — нэг талдаа асуудал байхад эсрэг тохиолдолд нь бас өөр асуудал гарна. (2) «A болбол болсон л биз, том асуудал биш» — тайвшруулах, санаа зовохгүй гэсэн утга.

Нэг үгийг хоёр давтана: 「降ったら降ったで」「高かったら高かったで」. Тэмдэг нэр бол хоёр дахь нь одоо цагаар байж болно: 「安かったら安いで」.

Kodomo ga chiisai uchi wa te ga kakaru ga, ōkiku nattara natta de, okane ga kakaru.
Хүүхэд бага байхдаа их анхаарал шаарддаг, томорвол томорсондоо мөнгө их шаардана.
Yuki ga furanai to sabishii kedo, futtara futta de, michi ga subette abunai.
Цас орохгүй бол уйтгартай, орвол орсондоо зам гулгаатай аюултай.
Shiken ni ochitara ochita de, mata rainen ukereba ii yo.
Шалгалтад унавал унасан л биз, ирэх жил дахин өгөөд л болно.
Kyūryō ga agattara agatta de, zeikin mo fueru n da yo ne.
Цалин нэмэгдвэл нэмэгдсэндээ татвар нь бас өсчихдөг юм даа.

💡 Давтамж ★★. «Ярианы» дүрстэй — найз нөхөд, гэр бүлийн яриад хэрэглэдэг хэллэг.

💡 Plus「~ば~で」 (★★): ижил утгаар «V-ば + V-た + で», «いA-ければ + いA-い + で» гэж хэлнэ. Жишээ: 「お金があればあったで、つい使いすぎてしまう」 (мөнгөтэй бол байгаадаа хэт их үрчихдэг), 「寒ければ寒いで、外に出たくなくなる」 (хүйтэн бол хүйтэндээ гадагш гармааргүй болно), 「しなければしないで構わない」 (хийхгүй бол хийхгүй л биз, хамаагүй).

Дасгал (2)
56

«~хийж тэвчихийн аргагүй»

«~にたえない» (堪えない) нь «байдал хэтэрхий муу тул харах, сонсох, унших нь зовлонтой / тэвчих аргагүй» гэсэн утга. Монголоор «сонсох ч аргагүй», «харж тэвчихийн аргагүй» гэдэгтэй дүйнэ.

Зөвхөн «聞く・見る・読む・正視・傾聴» гэх мэт мэдрэхүйн цөөн үгтэй хэрэглэнэ. Бичгийн, хатуувтар өнгөтэй бөгөөд ярьж буй хүний жигшил, шүүмжлэл тод.

Yotta kyaku dōshi no kuchigenka wa, kiku ni taenai kotoba bakari datta.
Согтуу үйлчлүүлэгчдийн хэрүүл сонсох ч аргагүй үгсээр дүүрэн байв.
Jiko no genba wa, totemo miru ni taenai jōtai datta.
Ослын газар харж тэвчихийн аргагүй байдалтай байлаа.
Netto no kakikomi wa warukuchi darake de, yomu ni taenai.
Интернэтийн сэтгэгдлүүд доромжлолоор дүүрэн, уншихын аргагүй.
Kodomo e no bōryoku no nyūsu wa seishi ni taenai.
Хүүхдийн эсрэг хүчирхийллийн мэдээг шууд харж тэвчихийн аргагүй.

💡 Давтамж ★. «Шүүмжлэл/харамсал» дүрстэй — зэвүүцэл, шүүмжлэлийн хэллэг.

💡 Холбоотой №69 «感謝の念にたえません»: «N(感謝・遺憾・同情)にたえない» нь огт өөр утгатай — «маш их ~ мэдэрч байна, ~ сэтгэлээ дарж чадахгүй» гэсэн ёслолын хэллэг.

💡 «~に耐えられない» (халуун, өвдөлтийг тэсч чадахгүй) бол бие махбодын тэсвэр — ерөнхий утгатай, энэ хэллэгтэй андуурахгүй.

Дасгал (2)
57

«хэрэв ~ ч гэвэл (муу үр дагавартай)»

«~(よ)うものなら» нь «хэрэв ~ гэх юм бол муу (ноцтой) үр дүн гарна» гэсэн утга. Ихэнхдээ «ちょっとでも・一度でも・少しでも» зэрэгтэй хамт, «тэгвэл л болоо, том хэрэг болно» гэж үр дагаврыг хэтрүүлэн хэлнэ.

Үйл үгийн よう-хэлбэр (意向形)-т залгана: 出る → 出ようものなら, 遅れる → 遅れようものなら, する → しようものなら. Ярианд «~ようもんなら» болно.

Uchi no inu wa, shiranai hito ga mon ni chikazukō mono nara, zutto hoetsuzukeru.
Манай нохой танихгүй хүн хаалганд ойртох л юм бол зогсолтгүй хуцна.
Shimekiri ni ichinichi demo okureyō mono nara, genkōryō wa moraenai.
Хугацаанаас нэг өдөр ч хоцрох юм бол гар бичмэлийн хөлс авч чадахгүй.
Yuki no hi ni kono saka de supīdo o dasō mono nara, sugu jiko ni naru.
Цастай өдөр энэ налуу замаар хурд авах л юм бол шууд осол болно.
Chichi wa, yūshoku ni sukoshi demo okureyō mon nara, sugoku kigen ga waruku naru.
Аав оройн хоолонд жаахан ч хоцорвол ааш муутай болчихдог.

💡 Давтамж ★★. «Шүүмжлэл/харамсал» дүрстэй — ихэвчлэн гомдол, айдас, шүүмжлэлийн өнгөтэй. «もんなら» нь ярианы хэлбэр.

💡 Ялгаа: «V-(可能形)るものなら» (N2) — «хэрэв (боломжгүй ч) чадах юм бол»: 「行けるものなら行きたい」. «V-ようものなら» бол «ингэчих юм бол аймшигтай» гэсэн сэрэмжлүүлэг.

Дасгал (2)
58

«~ бол ч мэдэхгүй, харин (бодит байдал өөр)»

«AならいざしらずB» нь «A байсан бол тийм байж ч магадгүй (би мэдэхгүй), гэтэл бодит байдал A биш учраас B» гэсэн утга. «いざしらず» = «ер мэдэхгүй» гэсэн эртний хэлбэр.

A-д ихэвчлэн онцгой хүн, хуучин цаг үе, анхны тохиолдол зэргийг тавьж, одоогийн байдалтай харьцуулна: «мэргэжилтэн бол ч яахав», «20 жилийн өмнө бол ч мэдэхгүй».

Senmonka nara iza shirazu, shirōto ga kono kikai o shūri suru no wa abunai.
Мэргэжилтэн бол ч мэдэхгүй, мэргэжлийн бус хүн энэ машиныг засах нь аюултай.
Mukashi nara iza shirazu, ima wa sōgen no mannaka demo keitai denwa ga tsukaeru.
Эрт үед бол ч мэдэхгүй, одоо талын голд ч гар утас ашиглаж болно.
Hajimete nara iza shirazu, onaji shippai o sankai mo suru no wa okashii.
Анх удаа бол ч яахав, нэг алдааг гурван удаа гаргах нь хачин.
Kodomo nara iza shirazu, otona ga konna kantan na kisoku mo mamorenai to wa.
Хүүхэд бол ч мэдэхгүй, том хүн ийм энгийн дүрмийг ч сахиж чадахгүй гэж.

💡 Давтамж ★. «Хатуу» дүрстэй — найзын яриад бараг хэрэглэхгүй, бичгийн хэллэг.

💡 Ялгаа: «ならまだしも» (50) — «A бол арай тэвчих байсан» гэсэн үнэлгээ, ярианд ч олон. «ならいざしらず» — «A бол өөр хэрэг (надад хамаагүй)», илүү хөндий, ном зохиолын өнгөтэй. «ならともかく» (N2) нь хоёрын дунд.

Дасгал (2)
59

«ямар нэг аргаар ~ болохгүй юм болов уу» — хүсэл, гуйлт

«~ないものか» нь «ямар нэгэн аргаар ~ хийж болдоггүй юм болов уу» гэж хүсэх, эсвэл «хэцүү гэдгийг мэдэж байгаа ч ямартаа ч биелүүлмээр / биелүүлээсэй» гэсэн сэтгэлийг илэрхийлнэ. Ихэвчлэн «何とか・どうにか»-тай хамт.

Зөөлөн хэлбэр «~ないものだろうか», эелдэг гуйлт «~ていただけないものでしょうか» (ж: хугацаа сунгуулах, уулзалт гуйх) — бизнесийн захидал, утсанд их хэрэглэгдэнэ.

Fuyu no taiki osen o, nantoka herasenai mono ka.
Өвлийн агаарын бохирдлыг ямар нэг аргаар бууруулж болдоггүй юм болов уу.
Maiasa no jūtai wa, dō ni ka naranai mono darō ka.
Өглөө бүрийн түгжрэл ямар нэгэн байдлаар шийдэгддэггүй юм болов уу.
Sobo no byōki o naosu hōhō wa nai mono ka to, Sara wa maiban shirabete iru.
Эмээгийнхээ өвчнийг эмчлэх арга байдаггүй юм болов уу гэж Сараа орой бүр хайж байна.
Shimekiri o isshūkan hodo nobashite itadakenai mono deshō ka.
Хугацааг нэг долоо хоног орчим сунгаж өгөх боломж байхгүй юу (гуйя).

💡 Давтамж ★. Дүрсгүй; «~ないものか» нь бичгийн өнгөтэй бодол, «~ないものでしょうか» нь эелдэг гуйлт.

💡 Анхаар: «ない»-гүй «~ものか» (ж: 「あんな店、二度と行くものか」) бол эсрэгээрээ «хэзээ ч ~ хийхгүй» гэсэн хүчтэй үгүйсгэл (48-ын 反語-той ойр). «ない» байгаа эсэх нь утгыг эсрэгээр нь эргүүлнэ.

Дасгал (2)
60

«~ байвал түүнээс сайн зүйл үгүй»

«~に越したことはない» нь «боломжтой бол ~ байх нь хамгийн сайн» гэж нийтээр зөв гэж үздэг зүйлийг хэлэхэд хэрэглэнэ. Үгчлэн «~-ээс давсан зүйл байхгүй».

Ихэвчлэн «~に越したことはないが/けど、…» гэж «мэдээж тийм байвал сайн, гэхдээ бодит байдалд…» гэсэн үргэлжлэлтэй. Зөвлөгөө, санал өгөхөд тохиромжтой.

な-тэмдэг нэр, нэр үгэнд «だ»-гүйгээр шууд залгана: 「安全に越したことはない」「丈夫に越したことはない」.

Ryokō no nimotsu wa, karui ni koshita koto wa nai.
Аяллын ачаа хөнгөн байвал түүнээс сайн зүйл үгүй.
Kusuri wa nomanai ni koshita koto wa nai ga, netsu ga takai nara nonda hō ga ii.
Эм уухгүй байж чадвал хамгийн сайн, гэхдээ халуун өндөр бол уусан нь дээр.
Heya wa hiroi ni koshita koto wa nai kedo, yachin ga takai no wa komaru.
Өрөө том байвал сайн л даа, гэхдээ түрээс өндөр бол хэцүү.
Fuyu no tōde wa, nanigoto mo anzen ni koshita koto wa nai.
Өвөл хол явахад юу юунаас аюулгүй байдал л хамгийн чухал.

💡 Давтамж ★★★ — шалгалтад их гардаг. Дүрсгүй; яриа, бичгийн аль алинд.

💡 «~ほうがいい» нь тухайн хүнд шууд зөвлөх бол «に越したことはない» нь «ерөнхийдөө тийм байх нь зүйтэй» гэсэн нийтлэг жишиг хэлдэг тул зөөлөн, хөндий сонсогдоно.

Дасгал (2)

🎬 Драмын төгсгөл (сценари). Компанийн газар доорх агуулахад «хамгаалагч» Абэд робот шиг хоолойгоор үг хэлэхэд Абэ «сайн хамтрагч байлаа» гэж салах ёс хийн, малгайг нь аваад духнаас нь санах ойн чипийг сугална. Дараа нь ажилтны хоолны газарт хоёр залуу ажилтан компани хагас жил л тэсэх байх, дарга сураггүй, захирал өдөр бүр цагдаад дуудагдаж байна, ажлаасаа гармаар ч эдийн засгийн хямралд гарч чадахгүй гэж яриулна. Ягаан дүрэмт хувцастай шинэ зөөгч ирэхэд нэг нь захиалга өгөх шалтгаар сээтэгнэх гэтэл зөөгч робот хоолойгоор «ажлын хүрээнд байхгүй» гэж хариулснаар инээдтэйгээр төгсөнө.

61

«~ ч гэсэн, ~ боловч (хүлээлтээс өөр)»

«AとはいえB» нь «A гэдэг үнэн, гэхдээ A-гаас хүлээгдэх зүйлээс ялгаатай B» гэсэн утга: «хавар ч гэсэн өнөөдөр хүйтэн хэвээр». Монголоор «~ ч гэсэн», «~ боловч», «~ гэлээ ч» гэж буулгана.

Өгүүлбэрийн эхэнд холбоос үг болж «とはいえ、…» (гэлээ ч гэсэн…) гэж өмнөх өгүүлбэрийн дүгнэлтийг хязгаарлана. «いくら~とはいえ» гэж хүчтэй хэлж болно.

Haru to wa ie, Uranbātoru de wa mada yuki ga furu koto ga aru.
Хавар ч гэсэн Улаанбаатарт цас орох нь бий.
Nihon ni jūnen sunde iru to wa ie, keigo wa imada ni muzukashii.
Японд арван жил амьдарч байгаа ч хүндэтгэлийн хэл одоо ч хэцүү.
Ikura shin'yū to wa ie, karita okane wa kaesu beki da.
Хичнээн дотны найз ч гэсэн зээлсэн мөнгөө буцааж өгөх ёстой.
Keiki wa sukoshi zutsu kaifuku shite iru. To wa ie, mada anshin wa dekinai.
Эдийн засаг бага багаар сэргэж байна. Гэлээ ч гэсэн тайвшрах болоогүй.

💡 Давтамж ★★★. Дүрсгүй; бичгийн, албан өнгөтэй. Ярианд «~といっても», «~けど» илүү энгийн.

💡 Ойролцоо: «~ものの», «~とはいうものの» мөн «A-г хүлээн зөвшөөрөөд өөр үр дүн». «とはいえ» нь холбоос үг болж чаддагаараа онцлог.

💡 な-тэмдэг нэр, нэр үгэнд «だ» байж ч, байхгүй ч болно: 「子どもとはいえ/子どもだとはいえ」.

Дасгал (2)
62

«ойролцоогоор ~ л байна (төдий л)»

«~といったところだ» нь хэмжээ, тоо хэмжээ «ойролцоогоор энэ хэр л» гэж хэлэхэд хэрэглэнэ. Ихэнхдээ «тийм ч их биш, хангалтгүй» гэсэн өнгөтэй.

«せいぜい (хамгийн ихдээ)・やっと・なんとか» зэрэг үгтэй хамт их хэрэглэгдэнэ. Өөрийн чадварыг даруухан хэлэхэд ч тохиромжтой: «арай гэж ~ чаддаг төдий».

Watashi no ryōri no ude wa, seizei medamayaki ga tsukureru to itta tokoro da.
Миний хоол хийх чадвар хамгийн ихдээ өндөг шарж чадах төдий.
Kono mura no jinkō wa, ōkute mo nihyakunin to itta tokoro desu.
Энэ тосгоны хүн ам олон гэхэд л хоёр зуу орчим.
Nihongo wa, yatto aisatsu ga dekiru to itta tokoro desu.
Япон хэлээр арай гэж мэндэлж чаддаг төдий.
Kotoshi no bōnasu wa, seizei kyūryō no hantsukibun to itta tokoro darō.
Энэ жилийн урамшуулал хамгийн ихдээ хагас сарын цалин л байх.

💡 Давтамж ★★. Дүрсгүй; яриа, бичгийн аль алинд. «~というところだ» ч адил.

💡 Холбоотой №45 «ギブ・アンド・テイクといったところ»: өмнөх бүлэгт гарсан ижил хэлбэрийн хэрэглээ — хамт давтаж үзээрэй.

Дасгал (2)
63

«~хиймээр ч ~ хийж чадахгүй»

«AにAない» нь «шалтгаан, нөхцөл байдлын улмаас A хиймээр байгаа ч A хийж чадахгүй» гэсэн хүчтэй бухимдал, эргэлзээг илэрхийлнэ. Монголоор «гармаар ч гарч чадахгүй», «хэлмээр ч хэлж чадахгүй».

Эхнийх нь толь бичгийн хэлбэр, хоёр дахь нь ижил үйл үгийн боломжийн үгүйсгэл: 帰るに帰れない, 断るに断れない, 動くに動けない.

Тогтсон хэллэгүүд (🔗): 「泣くに泣けない」 (уйлж ч чадахгүй дэндүү харамсалтай), 「笑うに笑えない」 (инээдтэй ч инээх аргагүй ноцтой), 「言うに言えない」 (хэлж чадахгүй зовлон), 「引くに引けない」 (ухарч чадахгүй болсон).

Tomodachi ni tanomareta shigoto na node, kotowaru ni kotowarenai.
Найзын гуйсан ажил болохоор татгалзмаар ч татгалзаж чадахгүй.
Buchō ga mada nokotte iru node, kaeru ni kaerenai.
Дарга ажилдаа байсаар байгаа тул харимаар ч харьж чадахгүй.
Akachan ga watashi no ude no naka de nete shimatte, ugoku ni ugokenai.
Нялх хүүхэд гарт минь унтчихаад хөдлөмөөр ч хөдөлж чадахгүй байна.
Minna no mae de yakusoku shite shimatta node, imasara hiku ni hikenai.
Бүгдийн өмнө амласан болохоор одоо ухарч чадахгүй.

💡 Давтамж ★. Дүрсгүй; ярианд олон.

💡 Хоёр дахь үйл үг заавал боломжийн (可能形) үгүйсгэл байна: «動くに動かない» гэж хэлэхгүй.

Дасгал (2)
64

«~-ийг шалтаг болгон»

«AにかこつけてB» нь «A-г (зөв мэт) шалтаг болгож, үнэндээ B хийх» гэсэн утга. Жинхэнэ зорилго нь B бөгөөд A бол зүгээр л халхавч. Монголоор «~-ийг шалтаг болгож», «~-ийн нэрийдлээр».

Бусдын үйлдлийг шүүмжлэхэд голчлон хэрэглэнэ. Өмнө нь нэр үг ирнэ: 出張・病気・仕事・取材・節電 г.м.

Kare wa shutchō ni kakotsukete, maikai kankōchi o mawatte iru rashii.
Тэр томилолтыг шалтаг болгож, үргэлж аялал жуулчлалын газраар явдаг бололтой.
Kenkō shindan ni kakotsukete, hannichi shigoto o saboru shain mo iru.
Эрүүл мэндийн үзлэгийг шалтаг болгож хагас өдөр ажил тасалдаг ажилтан ч бий.
Bōnenkai ni kakotsukete, buchō wa wakai shain ni sekkyō bakari shite iru.
Жилийн эцсийн үдэшлэгийн нэрийдлээр дарга залуу ажилчдад сургаал л айлдаж байна.
Ame ni kakotsukete, otōto wa kyō mo renshū o yasunda.
Бороог шалтаг болгож дүү маань өнөөдөр ч дасгалаа тасаллаа.

💡 Давтамж ★★. «Шүүмжлэл/харамсал» дүрстэй — бусдыг буруутгах өнгө.

💡 Ялгаа: «~のをいいことに» (47) — бэлэн таатай НӨХЦӨЛИЙГ завших (харж байгаа хүнгүй г.м.). «にかこつけて» — гаднаа зөвтгөх ШАЛТАГ бий болгох. «~を口実に» нь утгаараа ойр, арай саармаг, бичгийн өнгөтэй.

Дасгал (2)