← JLPT N1
N1 · 第3章

Юу ч иддэггүй эхнэр (ардын үлгэр)

Энэ бүлгийн дараа: Эртний үлгэрийн өвөрмөц хэллэгийг сонирхон, үйл явдлын өрнөлийг дагаж уншиж чадах. Үлгэрийн дүрүүдийн үйлдэл, үйл явдал хэрхэн өрнөж, юунд хүрснийг ойлгох.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 6 · Бичвэр: үлгэр (1)
TRY! N1 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N1 CD

🎬 Эртний үлгэрийн эхлэл. Харамч бас залхуу нэгэн эр гэрээ огт цэвэрлэдэггүй тул гэр нь тоос шороонд дарагдсан байдаг. Найз нь «эхнэр ав» гэж зөвлөсөн ч тоосонгүй. Нэгэн орой залуу эмэгтэй ирж «намайг эхнэрээ болгооч, би юу ч иддэггүй» гэхэд эр баярлан авна. Эмэгтэй хөдөлмөрч, үзэсгэлэнтэй, ус ч амсдаггүй мөртлөө гэрийг гялалзтал цэвэрлэж, эр улам залхуурна.

16

«~-д бүрхэгдсэн, ~-д булагдсан» (таагүй зүйл гадаргуу дүүрэн наалдах)

«~まみれ» нь шавар, тос, цус, хөлс, тоос зэрэг таагүй зүйл биеийн буюу эд зүйлийн гадаргууг бүхэлд нь бүрхсэнийг илэрхийлнэ. Монголоор «шавар болсон», «тос болсон», «цусанд бөмбөрсөн» гэсэнтэй ойр.

Шилжсэн утгаар «借金まみれ» (өрөнд живсэн), «汚職まみれ» (авлигад баларсан) гэх мэт муу байдлаас гарч чадахгүй байгааг илэрхийлнэ.

Ихэвчлэн «ほこり・汗・油・泥・血・粉» зэрэг цөөн тодорхой үгтэй хамт хэрэглэнэ. Номонд «харамсал, сэтгэл дундуур байдал, шүүмжлэл» илэрхийлдэг хэллэгийн тэмдэгтэй, ★★.

Ameagari no sakkā no shiai de, kodomotachi wa doromamire ni natte kaette kita.
Бороо зогссоны дараах хөл бөмбөгийн тоглолтоос хүүхдүүд шавар болчихоод буцаж ирэв.
Sōgen de kuruma ga koshō shi, ani wa aburamamire ni natte shūri shita.
Тал нутагт машин эвдэрч, ах маань тос болтлоо засав.
Gyanburu de shakkinmamire ni natta kare wa, tsui ni ie made tebanashita.
Мөрийтэй тоглоомоос болж өрөнд живсэн тэр эцэст нь байшингаа хүртэл алдлаа.

💡 Чухлын зэрэг ★★, номонд «харамсал, шүүмжлэл»-ийн тэмдэгтэй.

💡 «まみれ» ба «だらけ»: «だらけ» нь олон зүйл тарж, хаа сайгүй байгааг (間違いだらけ — алдаа дүүрэн, しわだらけ — үрчлээ дүүрэн) илэрхийлнэ. «まみれ» нь шингэн, нунтаг мэт зүйл гадаргууд наалдаж бүрхэхэд голлон хэрэглэнэ. Иймд «間違いまみれ», «しわまみれ» гэж хэлэхгүй.

💡 «~気味» (бага зэрэг ~ хандлагатай: 風邪気味), «~がち» (~ болох нь элбэг: 病気がち) нь огт өөр утгатай — сонголтын бодлогод андуурагдах нь элбэг.

Дасгал (2)
17

«~-ийг үл хайхран, ~-ийг тоолгүй»

«~をよそに» нь бусдын санаа зовнил, эсэргүүцэл, хүлээлт, зөвлөгөөг огт тоолгүй өөрийн дураар үйлдэхийг илэрхийлнэ. Монголоор «эцэг эхийнхээ санааг зовохыг үл тоон», «~-ийг хайхралгүй» гэсэнтэй дүйнэ.

Мөн «渋滞をよそに» (түгжрэлээс үл хамааран) шиг «~-тэй огт хамаагүйгээр» гэсэн утгаар ч хэрэглэнэ.

Ихэвчлэн гуравдагч этгээдийн үйлдлийг хөндлөнгөөс гайхах, шүүмжлэх өнгөөр хүүрнэнэ. Бичгийн болон мэдээний хэлэнд элбэг, өдөр тутмын яриаг бодвол хатуувтар.

Ryōshin no hantai o yoso ni, Sara-san wa daigaku o yamete uma no bokujō o hajimeta.
Эцэг эхийнхээ эсэргүүцлийг үл тоон Сараа их сургуулиа орхиж адууны аж ахуй эхлүүлэв.
Shūi no shinpai o yoso ni, sofu wa hachijussai de fuyu no Mongoru ōdan ryokō ni dekaketa.
Эргэн тойрныхоо санаа зовохыг үл хайхран өвөө маань 80 настайдаа өвлийн Монголыг хөндлөн гулд туулах аялалд гарав.
Shimin no fuan o yoso ni, shi wa taiki osen taisaku o sakiokuri shitsuzukete iru.
Иргэдийн түгшүүрийг үл тоон хот агаарын бохирдлын арга хэмжээг хойшлуулсаар байна.

💡 Чухлын зэрэг ★★.

💡 «をよそに», «にもかかわらず», «をものともせず»-ийн ялгаа: «にもかかわらず» нь зөвхөн «~ боловч» гэсэн хэлзүйн эсрэгцүүлэл. «をものともせず» нь бэрхшээлийг даван туулсныг магтсан өнгөтэй (嵐をものともせず). «をよそに» нь «хүмүүсийн санааг тоосонгүй» гэсэн хайхрамжгүй байдлыг онцолно.

💡 Өөрийнхөө тухай «私は親の心配をよそに…» гэж хэлж болох ч ихэнхдээ хөндлөнгийн хүний үйлдлийг дүрслэхэд хэрэглэнэ.

Дасгал (2)
18

«~-ийн хэрээр, ~-даа тохируулан»

«~なりに» нь «тухайн хүний байр суурь, түвшин, нөхцөлд тохирсон хэмжээгээр» гэсэн утгатай: «自分なりに工夫する» — өөрийнхөөрөө, чадлынхаа хэрээр сэдэж хийх.

Мөн «子どもなりにがんばっている» шиг «(хүүхэд учраас) төгс биш ч гэсэн чадах чинээгээрээ» гэж хязгаарыг хүлээн зөвшөөрөөд үнэлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «хүүхэд ч гэсэн хүүхдийнхээ хэрээр» гэсэнтэй яг таарна.

Нэр үгийг тодотгохдоо «なりの + N»: «私なりの考え» (миний өөрийн бодол). «なA» ба «N»-д «だ» залгахгүй: 子どもなりに, 不便なりに.

Watashi nari ni kangaeta kekka, rainen wa Nihon no daigakuin ni shingaku suru koto ni shimashita.
Өөрийнхөөрөө бодсоны эцэст ирэх жил Японы магистрт орохоор шийдлээ.
Otōto wa mada shōgakusei da ga, shōgakusei nari ni ie no shigoto o tetsudaō to shite iru.
Дүү маань бага ангийн сурагч ч гэсэн чадлынхаа хэрээр гэрийн ажилд туслахыг хичээдэг.
Kyūryō ga sukunakereba sukunai nari ni, kufū shite kuraseba ii.
Цалин бага бол багадаа тохируулж, арга сүвэгчлэн амьдрахад л болно.
Jūnen mo tsuzukete kita no da kara, Borudo-san no mise wa sorenari no hyōban ga aru.
Арван жил тасралтгүй ажилласан болохоор Болдын дэлгүүр зохих хэмжээний нэр хүндтэй.

💡 Чухлын зэрэг ★★★ — хамгийн чухал зэрэглэл.

💡 «それなり(に/の)» — «тухайн нөхцөлд зохих хэмжээнд»: それなりの額 (зохих хэмжээний мөнгө), それなりに楽しい (өөрийнх нь хэрээр хөгжилтэй).

💡 «~ば~なりに» хэлбэр: «ないならないなりに» (байхгүй бол байхгүйдээ тохируулан), «したらしたなりに» (хийвэл хийсний хэрээр).

💡 «なりに» ба «らしく»: «子どもらしく» = хүүхэд шиг, хүүхдэд зохисон байдлаар; «子どもなりに» = хүүхдийн хязгаарлагдмал чадлын хэрээр. «私なりに» гэвэл «чадлынхаа хэрээр» гэж даруу сонсогдоно.

Дасгал (2)
19

«~гүй гэж бас биш, нөхцөл таарвал ~ ч байж магадгүй»

«~ないでもない» нь давхар үгүйсгэлээр «~ хийнэ/~ гэж бодож байна» гэж шууд хэлэхээс зайлсхийж, зөөлрүүлж хэлэхэд хэрэглэнэ: «高い気がしないでもない» — үнэтэй юм шиг санагдахгүй гэж бас биш.

Хоёрдахь утга: «ぜひと頼まれれば、引き受けないでもない» — нөхцөл таарвал хийх боломж тэг биш. Монголоор «гуйвал хийхгүй гэж бас биш», «болохгүй гэж үгүй» гэсэнтэй дүйнэ.

Дурамжхан зөвшөөрөх, эргэлзсэн өнгө аястай. Их хэмжээний идэвх, урам илэрхийлэхгүй.

Jōken shidai de wa, sono shigoto o hikiukenai de mo nai.
Нөхцөлөөс шалтгаалж тэр ажлыг хүлээж авахгүй гэж бас биш.
Kare no kimochi mo wakaranai de mo nai ga, yahari yakusoku wa mamoru beki da.
Түүний сэтгэлийг ойлгохгүй гэж бас биш ч гэсэн амлалтаа биелүүлэх ёстой.
Isogeba saishū basu ni maniawanaku mo nai ga, takushī de itta hō ga anshin da.
Яарвал сүүлийн автобусанд амжихгүй гэж бас биш ч таксигаар явбал илүү найдвартай.

💡 Чухлын зэрэг ★★.

💡 Ижил утгатай хувилбар: «~ないものでもない» (бичгийн, хатуувтар), «~なくもない» (ярианы хэлэнд элбэг).

💡 «~ないことはない» нь бараг ижил боловч «боломжгүй биш» гэдгийг илүү шууд хэлнэ. «~ないでもない» нь илүү бүрхэг, зөөлөн.

💡 «~ないではおかない» (#32-тай төстэй хэлбэр)-тэй андуурахгүй: тэр нь «заавал ~ хийнэ» гэсэн хүчтэй хүсэл зориг.

Дасгал (2)
20

«эцэст нь бүр ~ гэдэг болж хүрэв» (муу үр дүн)

«~しまつだ» нь өмнө нь муу зүйл дараалан болсны үр дүнд «эцэст нь бүр ~ гэсэн муу байдалд хүрлээ» гэдгийг өгүүлнэ. Өмнө нь үйл явдлын явцыг тайлбарлаж, төгсгөлд нь хамгийн муу үр дүнг хэлдэг бүтэцтэй.

Ярьж буй хүний шүүмжлэл, гомдол, харамсал хүчтэй мэдрэгдэнэ. Монголоор «тэгсээр байгаад бүр ~ гэдэг болчихлоо», «бүр ~-тэл нь хүрлээ» гэсэнтэй ойр.

«あげく(の果て)に», «ついに», «とうとう», «最後には» зэрэг үгтэй хамт ихэвчлэн хэрэглэнэ.

Musuko wa maiban osoku made gēmu o shite, tōtō kimatsu shiken no hi ni nebō suru shimatsu da.
Хүү маань шөнө бүр орой болтол тоглоом тоглосоор бүр улирлын шалгалтын өдөр хэтэрхий унтчихлаа.
Nando chūi shite mo kikazu, saikin de wa henji mo shinai shimatsu da.
Хэдэн удаа сануулсан ч сонсохгүй, сүүлдээ бүр хариу ч өгөхгүй болжээ.
Kare wa shigoto no misu o kasane, ageku no hate ni daiji na keiyaku made ushinau shimatsu datta.
Тэр ажилдаа алдаа гаргасаар, эцэст нь бүр чухал гэрээгээ ч алдах хэмжээнд хүрсэн.

💡 Чухлын зэрэг ★, номонд «харамсал, шүүмжлэл»-ийн тэмдэгтэй.

💡 Зөвхөн муу үр дүнд хэрэглэнэ. «ついに合格するしまつだ» гэвэл буруу.

💡 «この始末だ» (энэ л үр дүн шүү дээ) гэж богиноор хэлэх нь ч түгээмэл. «~あげく» нь явцыг, «~しまつだ» нь төгсгөлийн муу байдлыг онцолно.

Дасгал (2)
21

«~ ч юм уу ~ ч юм уу (аль нь ч болно)» — жишээ дурдаж санал болгох

«AなりBなり» нь «A ч болно, B ч болно — ямар ч байсан» гэж санаанд орсон жишээ хоёрыг дурдахад хэрэглэнэ. Монголоор «утсаар ч юм уу, мэйлээр ч юм уу», «ээжээсээ ч юм уу, ахаасаа ч юм уу» гэсэнтэй дүйнэ.

Ихэвчлэн сонсогчид санал болгох, зөвлөх, анхааруулахад хэрэглэнэ: «~なり~なりしてください», «~なり~なりすればいい».

Хоёр дахь хэсэгт «何・どこ(へ)・誰» зэрэг асуух үг орж болно: «何なり», «どこへなり», «誰なり» — «ямар ч», «хаашаа ч».

Tsukarete iru nara, sukoshi yoko ni naru nari ocha o nomu nari shite yasundara?
Ядарсан бол жаахан хэвтэх ч юм уу, цай уух ч юм уу амрахгүй юу?
Komatta koto ga attara, watashi ni nari ani ni nari sōdan shite kudasai.
Хэцүү юм тохиолдвол надад ч юм уу, ахад ч юм уу зөвлөөрэй.
Shūmatsu wa sōgen e nari doko e nari, suki na tokoro e ikeba ii.
Амралтын өдрөөр тал руу ч юм уу хаашаа ч хамаагүй дуртай газраа яв л даа.

💡 Чухлын зэрэг ★★.

💡 Болоод өнгөрсөн баримтыг жагсаахад хэрэглэхгүй: «昨日は掃除なり洗濯なりした» гэвэл буруу. Энэ тохиолдолд «~たり~たり», «~とか~とか».

💡 «~やら~やら» (олон зүйл, ихэвчлэн төвөг, өнгөрсөнд ч болно), «~とか~とか» (саармаг жагсаалт)-аас ялгаатай нь «なり~なり» нь «аль нэгийг нь сонгоод хий» гэсэн санал/зааварчилгааны өнгөтэй.

💡 Дээд албан тушаалтанд шууд «~なり~なりしてください» гэвэл тушаасан мэт сонсогдож болно.

Дасгал (2)
22

«дандаа ~, бүгд ~» (ихэнх нь ~-аар дүүрэн / ~ дараалах)

«~ずくめ» нь «ихэнх хэсэг нь ~-аар эзлэгдсэн» эсвэл «~ зүйл ар араасаа дараалах»-ыг илэрхийлнэ: «黒ずくめ» — толгойноос хөл хүртэл хар хувцастай; «いいことずくめ» — сайн зүйл дараалсан.

Хэрэглэх үг нь цөөн, тогтсон: «黒・白・いいこと・失敗・ごちそう・規則・結構» г.м. Дурын нэр үгэнд залгахгүй.

«まみれ», «だらけ»-аас ялгаатай нь эерэг утгаар ч (いいことずくめ, ごちそうずくめ) хэрэглэгдэнэ.

Kotoshi wa daigaku ni gōkaku shi, shōgakukin mo moraete, ii koto zukume da.
Энэ жил их сургуульд тэнцэж, тэтгэлэг ч авч, дандаа сайн юм болж байна.
Tsagānsaru no mikkakan wa gochisō zukume de, tsui tabesugite shimatta.
Цагаан сарын гурван өдөр дандаа идээ будаа байсан болохоор хэтрүүлж идчихлээ.
Kurozukume no fuku o kita otoko ga, mise no mae o urouro shite ita.
Бүтэн хар хувцастай эр дэлгүүрийн өмнө эргэлдэж байв.

💡 Чухлын зэрэг ★.

💡 Үлгэрт гарсан «結構ずくめな話» — «бүх тал нь сайхан, яг хүссэн ёсоор болсон яриа» гэсэн утга.

💡 «規則ずくめ» (дүрэм журам дэндүү их, амьсгал хураам) шиг сөрөг утгаар ч хэрэглэгдэнэ.

Дасгал (2)
23

«~ бөгөөд бас ~» (хоёр шинжийг зэрэг агуулах, хатуу хэллэг)

«(~は) AにしてBだ» нь нэг хүн, зүйлд A ба B гэсэн хоёр тал зэрэг байгааг илэрхийлнэ: «彼は教授にして作家でもある» — тэр профессор бөгөөд бас зохиолч.

Номонд «найз нөхөд, гэр бүлийнхэнтэйгээ ярихад хэрэглэдэггүй хатуу хэллэг» тэмдэгтэй. Бичгийн хэл, илтгэл, хүний намтар, үнэлгээнд тохирно. Монголоор «~ бөгөөд», «~ төдийгүй» гэсэнтэй ойр.

«なA», «N»-д «だ» залгахгүй: 大胆にして繊細, 医師にして作家.

Kare wa sugureta ishi ni shite, batōkin no meishu de mo aru.
Тэр шилдэг эмч бөгөөд морин хуурын нэрт хуурч мөн.
Kono tatemono wa kanso ni shite kinōteki da to takaku hyōka sarete iru.
Энэ барилга энгийн бөгөөд үйл ажиллагаанд тохиромжтой хэмээн өндөр үнэлэгддэг.
Chingisu Hān wa idai na shidōsha ni shite, yūnō na senryakuka de atta.
Чингис хаан агуу удирдагч бөгөөд чадварлаг стратегич байсан.

💡 Чухлын зэрэг ★, номонд «найз, гэр бүлтэйгээ ярихад хэрэглэдэггүй хатуу хэллэг» тэмдэгтэй — ярианд «~であり、~でもある», «~で、しかも~».

💡 «にして»-ийн өөр утгууд N1-д бий: «50歳にして初めて結婚した» (50 насандаа л), «一瞬にして» (хоромхон зуур). Энд бол «хоёр тал зэрэгцэх» утга.

💡 «にしては» (~-ийг бодвол) -тэй андуурахгүй: 子どもにしては上手だ = хүүхдийг бодоход сайн.

Дасгал (2)
24

«~ байтугай ~ ч (үгүй)»

«AはおろかB…ない» нь «A бол ярих ч юмгүй, түүнээс хамаагүй бага B хүртэл ~гүй» гэсэн утгатай. Монголоор «хоол байтугай ус ч уугаагүй» гэсэн «~ байтугай» бүтэцтэй яг таарна.

B-д «も・さえ・まで・すら» заавал залгана. A нь «мэдээж», B нь «хамгийн бага, энгийн» жишээ байна.

Номонд «харамсал, сэтгэл дундуур байдал, шүүмжлэл»-ийн тэмдэгтэй: ярьж буй хүний гайхал, дургүйцэл илэрдэг.

Sobo wa sumātofon wa oroka, pasokon sae sawatta koto ga nai.
Эмээ маань ухаалаг утас байтугай компьютерт ч хүрч үзээгүй.
Ōyuki de, basu wa oroka, takushī sura hashitte inakatta.
Их цаснаас болж автобус байтугай такси ч явахгүй байв.
Ashi o kega shite, hashiru koto wa oroka, aruku koto mo dekinai.
Хөлөө гэмтээсэн болохоор гүйх байтугай алхаж ч чадахгүй.

💡 Чухлын зэрэг ★★, номонд «харамсал, шүүмжлэл»-ийн тэмдэгтэй.

💡 Хойд өгүүлбэрт тушаал, урилга, хүсэл («~てください», «~よう») орохгүй.

💡 «どころか» нь ойролцоо утгатай боловч илүү ярианы, мөн «эсрэгээрээ» (助けるどころか邪魔した) гэсэн утгатай. «はもちろん/はもとより» нь саармаг, эерэг өгүүлбэрт ч чөлөөтэй.

💡 Заримдаа «英語はおろか、フランス語まで話せる» гэх мэт эерэг хэлбэрээр ч гарна, гэхдээ голдуу үгүйсгэлтэй.

Дасгал (2)
25

«~ ч (гэсэн), бүр ~ ч»

«~すら» нь «бусад нь мэдээж, бүр ~ хүртэл» гэж туйлын жишээг онцолно: «日曜日すら休めない» — бүр ням гаригт ч амарч чадахгүй. «~さえ», «~も»-тэй ойролцоо.

Ихэвчлэн үгүйсгэлтэй, сөрөг нөхцөлд хэрэглэнэ. «さえ»-ээс илүү хатуу, бичгийн өнгөтэй.

Өмнөх туслах үг хойд үйл үгээс хамаарч өөрчлөгдөнө: «にすら», «とすら», «からすら»; «が», «を» унана. Өгүүлэгч дээр «ですら» (専門家ですら). Мөн асуух өгүүлбэр + «かすら» (帰ったかすら覚えていない).

Isogashisugite, haha ni denwa suru jikan sura nai.
Хэтэрхий завгүй болохоор ээж рүүгээ утасдах цаг ч алга.
Kono mondai wa daigaku no sensei de sura tokenakatta sō da.
Энэ бодлогыг их сургуулийн багш хүртэл бодож чадаагүй гэнэ.
Hikkoshita bakari de, tonari ni dare ga sunde iru ka sura shiranai.
Саяхан нүүсэн болохоор хөршид хэн амьдардгийг ч мэдэхгүй.
Kare wa shin'yū ni sura hontō no riyū o hanasanakatta.
Тэр дотны найздаа хүртэл жинхэнэ шалтгаанаа хэлээгүй.

💡 Чухлын зэрэг ★★.

💡 «さえ»-ийн «~さえ~ば» (зөвхөн ~ л бол) гэсэн нөхцөлийн хэрэглээ «すら»-д байхгүй: «お金さえあれば» ○, «お金すらあれば» ×.

💡 #24 «はおろか»-той хослох нь элбэг: «AはおろかBすら…ない».

Дасгал (2)

🎬 Үлгэрийн үргэлжлэл. Эхнэрийнхээ ятгалгаар гадуур явсан эр найздаа эхнэрээрээ гайхуулахад найз нь «юу ч иддэггүй хүн гэж байхгүй, мангас байж магадгүй, явсан дүр үзүүлээд нууцаар хар» гэж зөвлөнө. Маргааш нь эр нуугдаж харвал эхнэрийн инээмсэглэл алга болж, аймшигтай царайгаар түүнийг «залхуу амьтан» гэж муулаад, их тогоонд будаа чанаад үсээ задлахад толгойн ард нь хурц шүдтэй том ам гарч, бөөрөнцөг будааг ар араас нь чихэж эхэлнэ. Айсан эр хашхирч, илэрсэн эмэгтэй «идчихнэ!» гээд хөөхөд эр зугтна — тэр эмэгтэй «хоёр амтай эмэгтэй» (二口女) хэмээх мангас байжээ.

26

«~-ийн зорилгыг давхар агуулан, ~-тай холбогдуулан очих»

«AかたがたB» нь «A гэсэн зорилго ч давхар агуулж B-г хийх» гэсэн утгатай: «お見舞いかたがた会いに行く» — эргэж тойрох зорилготойгоо давхар уулзахаар очих.

B-д «伺う・行く・訪ねる・来る・参る» гэх мэт хөдөлгөөний үйл үг голдуу орно. A-д «挨拶・お見舞い・報告・お礼・お祝い・おわび» зэрэг ёс заншлын нэр үг ихэвчлэн орно.

Номонд «найз нөхөдтэйгөө ярихад хэрэглэдэггүй хатуу хэллэг» гэсэн тэмдэгтэй. Албан захидал, бизнесийн ярианд, эелдэг үг (伺う, 参る)-тэй хослоно.

Senjitsu no orei katagata, go-aisatsu ni ukagaitai to zonjimasu.
Өнгөрсөн удаагийн талархлаа илэрхийлэх зорилгоо давхар агуулан мэндчилгээ дэвшүүлэхээр очих хүсэлтэй байна.
Kikoku no go-hōkoku katagata, onshi no otaku o tazuneta.
Эх орондоо буцсанаа мэдэгдэх зорилгоор хүндэт багшийнхаа гэрээр зочлов.
Taiin no oiwai katagata, Borudo-san no ie e yotta.
Эмнэлгээс гарсанд нь баяр хүргэх зорилгыг давхар агуулан Болдынд дайрлаа.

💡 Чухлын зэрэг ★, номонд «найз, гэр бүлтэйгээ ярихад хэрэглэдэггүй хатуу хэллэг» тэмдэгтэй.

💡 «~を兼ねて» нь саармаг, ярианд ч тохирно. «ついでに» нь ярианы, «~хийх завсраа» гэсэн утга.

💡 Plus「~がてら」★: «N / V-ます + がてら» — «A-г хийх боломжийг ашиглаад давхар B-г хийх». A, B-д хөдөлгөөнтэй холбоотой үг элбэг: 散歩がてらパンを買う (зугаалах далимдаа талх авах), 駅まで送りがてら買い物する. «かたがた»-аас ялгаатай нь үйл үгийн ます-хэлбэрт ч залгаж, өдөр тутмын нөхцөлд илүү чөлөөтэй хэрэглэгдэнэ; «かたがた» нь ёслол, албан ажлын нэр үгтэй.

Дасгал (2)
27

«~ гэж! (гайхах, бахдах, залхах)»

«~とは» нь санаанд оромгүй баримтад ярьж буй хүний гайхал, бахархал, эсвэл хэлэх үггүй болсон сэтгэлийг илэрхийлнэ: «コーヒー1杯が2000円とは驚いた» маягаар. Монголоор «~ гэж дээ!», «~ гэнэ гэж үү» гэсэнтэй ойр.

Араас нь «驚いた», «思わなかった», «信じられない» гэх мэт сэтгэл хөдлөлийн үг ирнэ. Мөн «~とは。» гэж араас нь орхиж, сэтгэл хөдлөлөө дуусгалгүй үлдээж болно.

«なA», «N»-д «だ» залгаж ч, залгахгүй ч болно: 2000円(だ)とは.

Fuyu no Uranbātoru ga mainasu yonjūdo ni mo naru to wa, sōzō mo shinakatta.
Өвлийн Улаанбаатар хасах дөчин хэм хүртэл хүйтэрнэ гэж огт төсөөлөөгүй.
Anna ni otonashikatta otōto ga, kashu to shite debyū suru to wa.
Тийм дуугүй байсан дүү маань дуучнаар гараагаа эхэлнэ гэж дээ.
Konna kantan na misu ni dare mo kizukanakatta to wa, nasakenai.
Ийм энгийн алдааг хэн ч анзаараагүй гэж, ичмээр юм.

💡 Чухлын зэрэг ★★★ — хамгийн чухал зэрэглэл.

💡 Ярианы хувилбар нь «~なんて» (2000円なんて!). «とは» нь арай хатуувтар, бичгийн өнгөтэй.

💡 Тодорхойлолтын «とは» (「愛とは何か」 — хайр гэж юу вэ)-тэй андуурахгүй. Энд гайхлын утга.

Дасгал (2)
28

«~ мөчид л, ~ангуутаа» (гэнэтийн үйлдэл)

«AなりB» нь «A үйлдлийг хийсний дараа шууд B болов» гэсэн утгатай. Ихэвчлэн бусдын санаанд оромгүй үйлдэлд гайхсанаа өгүүлэхэд хэрэглэнэ. Монголоор «гэртээ ирэнгүүтээ», «хармагцаа» гэсэнтэй дүйнэ.

A ба B-гийн үйлдэгч нэг хүн, ихэвчлэн гуравдагч этгээд байна. Ярьж буй хүн өөрийнхөө үйлдэлд бараг хэрэглэдэггүй.

Өнгөрсөн цагийн баримт өгүүлэхэд хэрэглэнэ. B-д тушаал, хүсэлт, санаа зорилго орохгүй.

Chichi wa ie ni kaeru nari, nani mo iwazu ni heya ni komotte shimatta.
Аав гэртээ ирэнгүүтээ юу ч хэлэлгүй өрөөндөө орчихов.
Kanojo wa tegami o yomu nari, nakidashita.
Тэр захидлыг уншмагцаа уйлж эхлэв.
Kodomotachi wa sensei no kao o miru nari, issei ni hashiriyotta.
Хүүхдүүд багшаа хармагцаа бүгдээрээ гүйн очив.

💡 Чухлын зэрэг ★★.

💡 «~たとたん» нь санамсаргүй үзэгдэлд (立ち上がったとたん、めまいがした) ч, өөрийнхөө тухай ч хэрэглэнэ. «なり» нь нэг хүний ухамсартай үйлдэл дараалахад голдуу. «~や否や» нь бүр хатуу, бичгийн.

💡 Энэ бүлгийн #18 «なりに», #21 «~なり~なり»-тай хэлбэр ижил ч утга өөр — залгалтаар нь ялга (V-る + なり + , …).

Дасгал (2)
29

«~ ч ~, ~ ч ~ (дээр нь ~)» — зовлон/баяр жагсаах

«AわBわ» нь зовсон эсвэл баярласан шалтгаан, нөхцөл байдлыг ар араас нь жагсаан хэлэхэд хэрэглэнэ: «雨には降られるわ、上司には叱られるわ» маягаар. Монголоор «бороонд норох нь норсон, даргадаа загнуулах нь загнуулсан» гэсэнтэй ойр.

Номонд «найз нөхөд, гэр бүлтэйгээ ярихад хэрэглэдэг ярианы хэллэг» тэмдэгтэй. Сэтгэл хөдлөлтэй, хэт их гэсэн өнгө аястай; ихэвчлэн «…で大変だ», «…で最高だ» гэж дүгнэнэ.

Зөвхөн одоо цагийн энгийн хэлбэрт залгана — өнгөрсөн явдлыг ч «降るわ、吹くわ» гэж одоо цагаар хэлээд төгсгөлд нь «~た»-гаар цаг заана.

Kinō wa saifu wa nakusu wa, densha wa tomaru wa, saiaku no ichinichi datta.
Өчигдөр түрийвчээ ч гээсэн, галт тэрэг ч зогссон, хамгийн муу өдөр байлаа.
Koinu ga kite kara, kutsu wa kajiru wa, yoru wa naku wa de taihen da.
Гөлөг ирснээс хойш гутал ч мэрнэ, шөнө ч гаслана, яах ч аргагүй.
Ano mise wa yasui wa, ryō wa ōi wa de, itsumo gakusei de ippai da.
Тэр газар хямд ч хямд, хэмжээ ч их болохоор үргэлж оюутнуудаар дүүрэн.

💡 Чухлын зэрэг ★, номонд «найз, гэр бүлтэйгээ ярихад хэрэглэдэг» тэмдэгтэй.

💡 «~し~し» нь саармаг, өнгөрсөн цагт ч залгадаг; «~わ~わ» нь «хэтэрхий их» гэсэн сэтгэл хөдлөлийг онцолно.

💡 Эмэгтэйчүүдийн өгүүлбэрийн төгсгөлийн «わ» (きれいだわ)-тай андуурахгүй; энд хүйсээс үл хамаарна.

Дасгал (2)
30

«~ мөчид бараг зэрэг» (хурдыг гайхах)

«~が早いか…» нь #28 «なり»-тай адил «~-ийн яг дараа, бараг зэрэг … болов» гэсэн утгатай. «…» болох хүртэлх хугацаа маш богино байгааг гайхан өгүүлэхэд голчлон хэрэглэнэ.

Үлгэр, зохиол, хүүрнэлд элбэг, бичгийн өнгөтэй. Монголоор «~ангуут л», «~мөртөө л» гэсэнтэй ойр.

Өнгөрсөн баримтад хэрэглэнэ. Хойд хэсэгт хүсэл, тушаал орохгүй.

Beru ga naru ga hayai ka, seitotachi wa kyōshitsu o tobidashita.
Хонх дуугармагц сурагчид ангиасаа гүйн гарав.
Kakoi no to ga aku ga hayai ka, hitsuji no mure wa issei ni sōgen e hashiridashita.
Хашааны хаалга нээгдэнгүүт хонин сүрэг бөөнөөрөө тал руу гүйн гарлаа.
Kare wa kyūryō o moratta ga hayai ka, zenbu tsukatte shimatta.
Тэр цалингаа авмагцаа бүгдийг нь үрчихэв.

💡 Чухлын зэрэг ★★.

💡 «~次第» нь «~ болмогц (дараа нь) …хийнэ» гэсэн ирээдүйн төлөвлөгөө, хүсэлтэд (着き次第お電話します) хэрэглэнэ. «が早いか», «なり» нь өнгөрсөн баримт.

💡 «なり» нь нэг хүний үйлдэл, «が早いか» нь хурдыг илүү онцолж, өөр өөр субъекттэй ч хэрэглэгдэнэ.

Дасгал (2)
31

«~ бүрт л шууд …» (давтагдах, хүчин зүтгэл дэмий болох)

«AそばからB» нь «A-г хиймэгц шууд B болох» үйлдэл дахин дахин давтагдаж буйг илэрхийлнэ. Монголоор «цэвэрлэх бүрт л хогдуулна», «цээжлэх төдийд мартана» гэсэнтэй ойр.

Ихэвчлэн «хичээж A хийсэн ч шууд B болж, хүчин зүтгэл дэмий болдог» гэсэн гомдол, бухимдлын өнгөтэй.

Ганц удаагийн үйл явдалд хэрэглэхгүй — давталт гол.

Heya o katazukeru soba kara, kodomotachi ga chirakashite shimau.
Өрөөгөө цэгцлэх бүрт хүүхдүүд тэр дор нь бужигнуулчихна.
Toshi no sei ka, tango wa oboeru soba kara wasurete shimau.
Настайгаас болсон уу, үгээ цээжлэнгүүтээ л мартчихна.
Bōzu o musu soba kara, kazoku ga tsugitsugi ni tabete shimau.
Бууз жигнэх бүрт гэрийнхэн ар араас нь идээд дуусгачихна.

💡 Чухлын зэрэг ★★.

💡 «~たとたん» нь нэг удаагийн үйл явдал; «そばから» нь дахин дахин давтагддаг үйлдэл.

💡 Үлгэрт эхнэр бөөрөнцөг хийх бүртээ л толгойн арын ам руугаа хийдэг дүрслэлд ашиглагдсан.

Дасгал (2)
32

«заавал ~ хийнэ, ~-гүйгээр орхихгүй»

«~ずにはおかない» нь «~ хийх хүртлээ бууж өгөхгүй, заавал ~ хийнэ» гэсэн ярьж буй хүний (эсвэл гуравдагч этгээдийн) хүчтэй хүсэл зоригийг илэрхийлнэ. Монголоор «барихгүйгээр орхихгүй», «заавал барина» гэсэнтэй ойр.

Хоёр дахь утга (номын 📎 тайлбар, ★): «аяндаа ~ сэтгэл хөдлөл төрүүлэх / ~ байдалд хүргэх нь гарцаагүй» — 「その曲は聴く人を感動させずにはおかない」. Энэ үед ихэвчлэн шалтгаан үүсгэх хэлбэр «~させずにはおかない» ба субъект нь хүн биш зүйл (кино, үйл явдал) байна.

Хатуу, бичгийн өнгөтэй. «ないではおかない» нь ижил утгатай.

Kondo koso, ano chīmu ni katazu ni wa okanai.
Энэ удаа тэр багийг заавал ялна.
Kisha wa, jiken no shinsō o akiraka ni sezu ni wa okanai to katatta.
Сэтгүүлч хэргийн үнэнийг заавал илрүүлнэ гэж хэлэв.
Kare no atsui supīchi wa, chōshū o kandō sasezu ni wa okanakatta.
Түүний халуун яриа сонсогчдыг хөдөлгөхгүй байж чадсангүй (заавал хөдөлгөв).
Bukka no kyū na jōshō wa, shimin seikatsu ni eikyō o ataezu ni wa okanai darō.
Үнийн огцом өсөлт иргэдийн амьдралд нөлөөлөхгүй байхгүй биз.

💡 Чухлын зэрэг ★ (хоёр дахь «аяндаа сэтгэл хөдлөл төрүүлэх» утга мөн ★).

💡 «~ずにはいられない» (өөрийн эрхгүй ~ хийчихэх — ярьж буй хүний дотоод хүсэл)-ээс ялгаатай: «ずにはおかない» нь бусдад нөлөө үзүүлэх эсвэл хүчтэй зорилго.

💡 «~ずにはすまない» — нөхцөл байдал, үүргийн улмаас «~-гүйгээр болохгүй».

💡 Үлгэрт мангас эмэгтэйн «чамайг заавал идэнэ» гэсэн аймшигт зоригт хэрэглэгдсэн.

Дасгал (2)
33

«нэгэнт ~ бол л болоо (муу үр дагавар гарцаагүй)»

«~たが最後…» нь «хэрэв нэг удаа ~ бол заавал … болно» гэсэн утгатай. «…»-д ярьж буй хүний хувьд хүсээгүй, муу байдал орно.

Монголоор «нэгэнт баригдсан л бол дууслаа», «нэг л эхэлбэл зогсохгүй» гэсэнтэй ойр.

Номонд «харамсал, сэтгэл дундуур байдал, шүүмжлэл»-ийн тэмдэгтэй. Ярианд «~たら最後» хэлбэр элбэг.

Sofu wa ichido hanashihajimeta ga saigo, nijikan wa tomaranai.
Өвөө маань нэг л яриад эхэлбэл хоёр цаг зогсохгүй.
Kono numa ni hamatta ga saigo, jiriki de wa nukedasenai.
Энэ намагт нэгэнт шигдсэн л бол өөрийн хүчээр гарч чадахгүй.
Pasuwādo o sankai machigaetara saigo, kōza ga rokku sarete shimau.
Нууц үгээ гурван удаа буруу оруулбал л болоо, данс түгжигдчихнэ.

💡 Чухлын зэрэг ★, номонд «харамсал, шүүмжлэл»-ийн тэмдэгтэй.

💡 Үр дагавар нь хүсээгүй, буцаах аргагүй байдал байх ёстой. «寝たが最後、元気になった» гэх мэт эерэг үр дүн орохгүй.

💡 Үлгэрт «илэрсэн л бол заавал идэгдэнэ» гэж эр айж буйг илэрхийлсэн.

Дасгал (2)
34

«~чихнэ шүү!» (уур, бухимдал, хүчтэй шийдвэр)

«~てやる» нь уур хилэн, дургүйцэл зэрэг хүчтэй сэтгэл хөдлөлтэйгөөр ~ хийхийг илэрхийлнэ: «こんな会社、辞めてやる!» — ийм компаниас гарчихна шүү!

Мөн «заавал ~ хийнэ» гэсэн хатуу шийдвэр, зүтгэлийг ч илэрхийлнэ: «絶対に一番になってやる».

Бүдүүлэг, ярианы хэллэг. Ихэвчлэн өөртөө хэлэх, эсвэл дотно хүнд сэтгэлээ илэрхийлэх нөхцөлд хэрэглэнэ.

Konna ni kyūryō no yasui kaisha, kongetsu de yamete yaru.
Ийм цалин муутай компаниас энэ сардаа гарчихна шүү.
Boku o waratta yatsura o, itsuka kanarazu mikaeshite yaru.
Намайг шоолсон тэр нөхдөд хэзээ нэгэн цагт заавал харуулна даа.
Tsugi no Nādamu de wa, zettai ni yūshō shite yaru.
Дараагийн наадамд заавал түрүүлнэ шүү.

💡 Чухлын зэрэг ★.

💡 Доод хүнд, амьтанд «~ хийж өгөх» гэсэн ач тусын «~てやる» (弟に本を読んでやる)-аас утга нь өөр. Энд ач тус биш, сэтгэл хөдлөлийн хүч.

💡 Дээд хүн, албан нөхцөлд хэрэглэхгүй. «~てみせる» нь «хийгээд харуулна» гэсэн зорилгоо бусдад нотлох, илүү эерэг өнгөтэй.

Дасгал (2)