← JLPT N1
N1 · 第2章

Үйлдвэрийн эмчийг олшруулъя (илтгэл сонсох)

Энэ бүлгийн дараа: Албан тушаалтны илтгэлийг сонсоод одоогийн байдлын тайлбар болон санал санаачилгыг ойлгох.
Тэмдэглэгээний тайлбар

🔊 Аудио

CD 4 · Илтгэл: хотын даргын үг
TRY! N1 CD
0:000:00
Хурд:
TRY! N1 CD

🎬 Хотын даргын хотын зөвлөлд тавьж буй албан ёсны илтгэл. Жижиг аж ахуйн нэгжүүдэд ажилчдын эрүүл мэндийг хариуцах «үйлдвэрийн эмч» (産業医) ажиллуулахад хотоос дэмжлэг үзүүлэх гурван жилийн төлөвлөгөөг танилцуулна: хотод ийм эмчтэй жижиг байгууллага улсын дунджаас ч бага байгаа одоогийн байдал, ажилчид эрүүл мэнддээ хайхрамжгүй хандах хандлага, засаг захиргааны зүгээс дэмжлэг сайжруулах шаардлагыг тайлбарлаад, иргэдийн инээмсэглэлийн төлөө гэсэн хүсэл эрмэлзлээ илэрхийлж, төсвийн тайлбар руу шилжинэ.

7

«~-ийн хувьд бол (бүр ч туйлын)» — хамгийн онцгой жишээг гаргах

«~に至っては» нь эхлээд харьцуулах жишээнүүдийг дурдаад, эцэст нь «~-ийн тухайд бол бүр ч…» гэж хамгийн туйлын (ихэвчлэн хамгийн муу) тохиолдлыг онцолж гаргахад хэрэглэнэ. Монголоор «~-ийн хувьд гэвэл бүр…», «~ч бүр» гэж буулгана.

Бүтэц: «A нь ийм, B нь бүр ийм, C-д至っては бүр…». Статистик, судалгааны дүн, мэдээ, албан илтгэлд түгээмэл. Ихэвчлэн сөрөг, гайхмаар, шүүмжлэлтэй дүгнэлттэй хамт ирнэ.

★★. Номонд «хатуу хэллэг — найз нөхдийн ярианд хэрэглэдэггүй» тэмдэгтэй.

Kono mura de wa wakamono ga heritsuzukete ori, shōgakusei ni itatte wa wazuka sannin shika inai.
Энэ тосгонд залуус цөөрсөөр байгаа бөгөөд бага ангийн сурагч бол ердөө гуравхан л байна.
Ani mo ane mo ryōri wa nigate da ga, otōto ni itatte wa oyu o wakashita koto mo nai.
Ах, эгч хоёр хоол хийхдээ муу, харин дүүгийн хувьд бол ус буцалгаж ч үзээгүй.
Ichigatsu no heikin kion wa kakuchi de reika jūdo zengo da ga, hokubu no sankanchi ni itatte wa reika sanjūdo o shitamawaru.
1-р сарын дундаж температур газар бүрт хасах 10 хэм орчим байдаг бол хойд нутгийн уулархаг бүсэд бүр хасах 30 хэмээс доош ордог.

💡 Эхлээд харьцуулах өөр жишээ гарсан байх нь чухал. Ганц жишээ дангаар нь «Nに至っては» гэж эхлүүлбэл хачин сонсогдоно.

💡 Бүлэг 1-ийн «に至るまで» (хүрээ), «に至る» (шатанд хүрэх)-тэй андуурахгүй: «に至っては» нь онцгой туйлын жишээг гаргана. Хэвшмэл «事ここに至っては» нь харин «ийм байдалд хүрсэн болохоор» гэсэн өөр утгатай.

Дасгал (2)
8

«~ч гэсэн, ~боловч (хүлээгдэж буйгаас өөр)»

«~といえども» нь «~ч гэсэн» гэсэн утгатай. «Ийм баримт/нөхцөл байгаа бол ийм үр дүн гарах нь аргагүй» гэж хүлээгдэхийг үгүйсгэж, «тийм биш» гэдгийг хэлнэ. Жишээ: «Захирал ч гэсэн бүхнийг ганцаараа шийдэж чадахгүй».

Ихэвчлэн «Nといえども、~べきだ/~ない/~わけではない» гэх мэт үүрэг, үгүйсгэл, хязгаарлалттай нийлнэ. 「いかに~といえども」「たとえ~といえども」 гэж хүчитгэнэ.

★★★ (чухал байдал өндөр). Номонд «хатуу хэллэг» тэмдэгтэй — бичгийн хэл, албан илтгэл, хууль журмын өгүүлбэрт тохирно. Ярианд «~でも» гэдэг.

Chiisana kaisha to iedomo, shain no kenkō o mamoru sekinin wa aru.
Жижиг компани ч гэсэн ажилчдынхаа эрүүл мэндийг хамгаалах үүрэгтэй.
Beteran no kishu to iedomo, rakuba suru koto wa aru.
Туршлагатай уяач унаач ч гэсэн мориноос унах тохиолдол бий.
Kodomo to iedomo, rūru wa mamoranakereba naranai.
Хүүхэд ч гэсэн дүрмийг сахих ёстой.
Sekai hiroshi to iedomo, kore hodo utsukushii sōgen wa metta ni nai darō.
Дэлхий хичнээн өргөн ч гэлээ ийм сайхан тал нутаг ховор байх.

💡 「世界広し」「老いたり」「少なり」 гэх мэт эртний хэлбэртэй хамт хэвшмэл байдлаар хэрэглэгддэг: 「世界広しといえども」 (дэлхий өргөн ч гэлээ) — хамгийн түгээмэл.

💡 «~といえど» гэж богиносгосон хэлбэр ч ижил утгатай, бүр ч уран зохиолын өнгөтэй.

💡 Ялгаа: «~にしても/~とはいえ» нь өмнөх зүйлийг хүлээн зөвшөөрөөд эсрэг зүйл хэлнэ (ярианд ч болно); «といえども» нь илүү хатуу, «ийм өндөр статустай/онцгой байлаа ч гэсэн» гэдгийг онцолно.

Дасгал (2)
9

«~хийхээс өөр аргагүй болох, ~-д хүргэгдэх»

«~を余儀なくされる» нь «хүсээгүй ч гэсэн ~хийхээс өөр аргагүй нөхцөлд орох» гэсэн утгатай. «余儀» нь «өөр арга», «余儀なく» = «өөр аргагүй». Гадны хүчин зүйл (гамшиг, эдийн засаг, өвчин)-ийн улмаас хүсээгүй зүйлд хүрэхийг илэрхийлнэ.

N-д ихэвчлэн 変更・中止・延期・撤退・閉鎖・避難・入院・辞任 гэх мэт үйлдлийн утгатай хятад гаралтай нэр үг орно.

★★★. Номонд «хатуу хэллэг» тэмдэгтэй; мэдээ, сонинд маш түгээмэл.

Ōyuki no tame, yūbokumin no kazoku wa tōeichi no idō o yoginaku sareta.
Их цасны улмаас малчин өрх өвөлжөөгөө нүүхээс өөр аргагүй болжээ.
Shuryoku senshu no kega ni yori, chīmu wa senjutsu no henkō o yoginaku sarete iru.
Гол тоглогчийн бэртлийн улмаас баг тактикаа өөрчлөхөөс аргагүй байдалд байна.
Shikin busoku ga tsuzukeba, kono gekijō wa heikan o yoginaku sareru darō.
Санхүүгийн хомсдол үргэлжилбэл энэ театр хаалгаа барихаас өөр аргагүй болох биз.

💡 📎 «~を余儀なくさせる» (★★★): идэвхтэй хэлбэр — «ямар нэг зүйл (шалтгаан) хэн нэгнийг хүсээгүй ч ~хийхэд хүргэх». Өгүүлэгдэхүүн нь шалтгаан болно: 「急激な円高が工場の海外移転を余儀なくさせた」 (иений огцом ханш үйлдвэрийг гадагш шилжүүлэхэд хүргэв).

💡 Хүсэж, сайн дураараа хийсэн зүйлд (ж: 「旅行を余儀なくされた」 гэж баяртай аялалд) хэрэглэхгүй. Үргэлж «хүсээгүй, аргагүй» өнгөтэй.

💡 Ярианд «~しなきゃいけなくなった», «~するしかなかった» гэдэг.

Дасгал (2)
10

«ганц ч ~ ч гэсэн …гүй» — хамгийн бага нэгжийг ч үгүйсгэх

«~たりとも…ない» нь «тэр хамгийн бага нэгж (1 хүн, 1 өдөр, 1 төгрөг) ч гэсэн огт …гүй» гэсэн хүчтэй үгүйсгэл. Монголоор «ганц ч …гүй», «нэг ч удаа …гүй».

「1秒・1円・1日・一瞬・一刻・一滴・一粒」 гэх мэт «1 + тоо ширхэгийн дагавар»-тай хамгийн бага нэгжтэй хэрэглэнэ. Ард үгүйсгэл, хориг (「~するな」「~てはいけない」「~たくない」) ирнэ.

★★. Номонд «хатуу хэллэг» тэмдэгтэй — илтгэл, бичгийн хэлэнд, мөн хүчтэй шийдмэг байдлыг илэрхийлэхэд.

Shiken made ato mikka. Ichinichi taritomo muda ni wa dekinai.
Шалгалт хүртэл гурав л хоног үлдлээ. Ганц өдрийг ч дэмий үрж болохгүй.
Shimin no zeikin wa, ichien taritomo orosoka ni tsukatte wa naranai.
Иргэдийн татварыг ганц төгрөг ч гэсэн хайхрамжгүй зарцуулж болохгүй.
Kesshō no saishū raundo wa, isshun taritomo me ga hanasenakatta.
Финалын сүүлийн раундад нүд цавчих зуур ч харцаа салгаж чадсангүй.
Sofu wa “mizu wa itteki taritomo muda ni suru na” to itte ita.
Өвөө минь «Усыг ганц дусал ч дэмий үрэх хэрэггүй» гэдэг байсан.

💡 «1» биш тоотой («3日たりとも») хэрэглэхгүй. Заавал хамгийн бага нэгж.

💡 Ялгаа: «~も…ない» (「一日も休まない」) нь ижил утгатай боловч ердийн; «たりとも» нь илүү хатуу, хүчтэй, шийдмэг өнгөтэй.

Дасгал (2)
11

«~хандлагатай, ~талдаа (муу зуршил)»

«~きらいがある» нь «~гэсэн муу хандлага, зан төлөв байдаг» гэсэн утгатай. Монголоор «~хандлагатай», «~дуртай (муу утгаар)», «~талдаа».

Хүн, байгууллага, нийгмийн байнгын муу хандлагыг хөндлөнгөөс шүүмжлэн дүгнэхэд хэрэглэнэ. 「~すぎのきらいがある」 (хэтрүүлэх хандлагатай) хэлбэр түгээмэл.

★★. Номонд «сөрөг үнэлгээ (шүүмжлэл, харамсал)» болон «хатуу хэллэг» гэсэн хоёр тэмдэгтэй. Эелдэг, хөндлөнгийн өнгөтэй шүүмжлэлийн хэллэг тул албан илтгэл, нийтлэлд тохирно.

Wakai hito wa, netto no jōhō o sono mama shinjite shimau kirai ga aru.
Залуучууд интернетийн мэдээллийг шууд үнэмшчих хандлагатай.
Kare wa yūshū da ga, hito no iken o kikanai kirai ga aru.
Тэр чадвартай ч бусдын санааг сонсдоггүй талдаа.
Kono mise no ryōri wa, sukoshi shio ga kikisugi no kirai ga aru.
Энэ газрын хоол жаахан давс ихдэх хандлагатай.

💡 Зөвхөн сөрөг хандлагад хэрэглэнэ. «Сайн хандлагатай» гэхэд «~傾向がある» гэнэ (энэ нь сайн, муу аль алинд болно).

💡 Ялгаа: «~がちだ» нь «ихэвчлэн ~болчихдог» (давтамж) гэж ярианд ч хэрэглэнэ; «きらいがある» нь зан чанар, хандлагыг хатуу, бичгийн өнгөөр шүүмжилнэ. Нэг удаагийн үйл явдалд хэрэглэхгүй.

Дасгал (2)
12

«…болсон учир ийм байна, …хэмээн ийнхүү…» — учир шалтгааныг албан ёсоор тайлбарлах

«~次第です» нь «~んです» шиг нөхцөл байдал, шалтгааныг тайлбарлахад хэрэглэнэ, гэхдээ маш албан ёсны өнгөтэй. «Ийм учраас ийнхүү … хийж байгаа юм», «…болсон хэрэг» гэж буулгаж болно.

Хурал, бизнес, албан захидал, илтгэлд өөрийн үйлдлийн учрыг тайлбарлахад хэрэглэнэ: 「~させていただいた次第です」「お願い申し上げる次第です」 гэх мэт хүндэтгэлийн хэлбэртэй хослох нь элбэг.

★ (чухал байдал харьцангуй бага). Номонд «хатуу хэллэг» тэмдэгтэй.

Tantōsha ga kyūbyō no tame, honjitsu wa watashi ga kawari ni gosetsumei suru shidai desu.
Хариуцсан ажилтан гэнэт өвдсөн тул өнөөдөр би оронд нь танилцуулж байгаа юм.
Yosan ga kakuho dekinakatta tame, keikaku o ichinen enki shita shidai desu.
Төсөв бүрдүүлж чадаагүй тул төлөвлөгөөг нэг жилээр хойшлуулсан хэрэг.
Minasama no ochikara o okari shitaku, honjitsu oatsumari itadaita shidai desu.
Та бүхний дэмжлэгийг хүсч, өнөөдөр ийнхүү цуглуулсан юм.

💡 Ялгаа: «Nしだい (~次第で)» (「天気次第で」 — «~-аас шалтгаалж») болон «V-ます + 次第» (「着き次第」 — «~мөчөөс даруй») гэсэн өөр хэрэглээтэй андуурахгүй. Энд «энгийн хэлбэр + 次第だ» = учир тайлбар.

💡 Найз нөхөдтэйгөө ярихад «~んだ» гэнэ; «次第だ» гэвэл хэт албан сонсогдоно.

Дасгал (2)
13

«~-аар, ~-ийн тусламжтайгаар» — хэрэгсэл, арга (албан)

«~をもって» нь «~-ийг хэрэгсэл, арга болгон» гэсэн утгатай. Монголоор «~-аар», «~-ийн тусламжтайгаар», «~замаар». «で»-ийн маш албан хувилбар.

Шийдвэр, батлах, мэдэгдэх, үнэлэх гэх мэт албан процесст хэрэглэнэ: 「多数決をもって」「書面をもって」「拍手をもって」. «Утсаар ярих», «үзгээр бичих» гэх мэт өдөр тутмын энгийн хэрэгсэлд хэрэглэдэггүй.

★★★. Номонд «хатуу хэллэг» тэмдэгтэй. ☞ 67-р цэг «本日3月31日をもって» — хугацааны заагийг заах «~をもって (~-ээр дуусгаж)» хэрэглээтэй холбоотой.

Atarashii kisoku wa, kaiin no sanbun no ni ijō no sansei o motte shōnin sareta.
Шинэ журам гишүүдийн гуравны хоёроос дээш саналаар батлагдлаа.
Gōhi no kekka wa, yūsō o motte oshirase itashimasu.
Тэнцсэн эсэхийн хариуг шуудангаар мэдэгдэнэ.
Kanojo no jitsuryoku o motte sureba, yūshō mo yume de wa nai.
Түүний чадварын хэрээр бол түрүүлэх нь мөрөөдөл биш.

💡 Хэвшмэл «毒をもって毒を制す» (хорыг хороор дарах) — нэг мууг өөр муугаар даран сөнөөх.

💡 «~をもってすれば» (~-ийг ашиглавал, ~-ийн хэрээр бол) хэлбэр ч түгээмэл.

💡 Ялгаа: «~によって» нь шалтгаан, үйлдэгч, арга гэх мэт өргөн утгатай («台風によって被害が出た»); «をもって» нь зөвхөн хүн зориуд ашиглах арга/хэрэгслийг албан ёсоор заана. Шалтгаанд хэрэглэхгүй.

Дасгал (2)
14

«~байж л ~оршино» — A-гүйгээр B байх боломжгүй

«AあってのB» нь «A байгаа учраас л B оршин тогтнох боломжтой, A байхгүй бол B бүтэхгүй» гэсэн утгатай. A-ийн ач холбогдлыг онцолж, түүнд талархах, үнэлэх өнгөтэй.

「お客様あっての店」 (үйлчлүүлэгч байж л дэлгүүр байна), 「健康あっての仕事」 гэх мэт. Өгүүлбэрийн төгсгөлд «~あってのことだ» (~байсны ачаар л болсон хэрэг) хэлбэрээр ч хэрэглэнэ.

★★. Номонд хэрэглээний тэмдэг тавиагүй. Хэвшмэл «命あっての物種» (амьд байж л бүх юм, тиймээс аюултай зүйл хийх хэрэггүй).

Senshu atte no chīmu da kara, mazu senshu no koe o kiku beki da.
Тамирчид байж л баг байх тул эхлээд тамирчдын үгийг сонсох хэрэгтэй.
Yutaka na sōgen atte no yūboku da. Bokusōchi o mamoranakereba naranai.
Баян бэлчээр байж л нүүдлийн мал аж ахуй оршино. Бэлчээрээ хамгаалах ёстой.
Konkai no yūshō wa, kazoku no sasae atte no koto da.
Энэ удаагийн түрүү бол гэр бүлийн дэмжлэгийн ачаар л болсон хэрэг.

💡 🔗 Хэвшмэл хэллэг «命あっての物種»: «амь байж л бүх юм» — эрсдэлтэй үйлдлээс сэрэмжлүүлэхэд хэрэглэнэ.

💡 A-д ихэвчлэн B-ийн оршин тогтнох үндэс болох зүйл (үйлчлүүлэгч, уншигч, эрүүл мэнд, байгаль г.м.) орно. Ард нь ихэвчлэн «тиймээс A-г хүндэтгэх/хамгаалах ёстой» гэсэн санаа ирнэ.

Дасгал (2)
15

«чин сэтгэлээсээ ~-ж байна, ~-сээр байдаг»

«~てやまない» нь «удаан хугацаанд, хүчтэйгээр ~гэж бодож (хүсэж) явдаг» гэсэн утгатай. «やまない» = «зогсохгүй», тиймээс «сэтгэл нь тасрахгүй, үргэлж».

「願う・祈る・期待する・望む・愛する・尊敬する」 гэх мэт сэтгэлийн үйл үгтэй хэрэглэгдэнэ. Илтгэл, баярын үг, захидлын төгсгөлд «~ことを願ってやみません» гэж хэлэх нь хэвшмэл.

★★. Номонд «хатуу хэллэг» тэмдэгтэй. Ярианд «心から~ています» гэнэ.

Minasama no masumasu no gokenkō to gokatsuyaku o negatte yamimasen.
Та бүхэнд улам их эрүүл энх, амжилт хүсье (чин сэтгэлээсээ хүсэн ерөөе).
Kono kikin ga wakai kenkyūsha no sasae to naru koto o kitai shite yamanai.
Энэ сан залуу судлаачдын тулгуур болно гэж чин сэтгэлээсээ найдаж байна.
Kare wa shōgai, kokyō no sōgen o aishite yamanakatta.
Тэрээр насан туршдаа төрсөн нутгийнхаа талыг хайрласаар явсан.

💡 Ялгаа: «~てたまらない/~てならない» нь «(халуун, гомдмоор) тэсэхийн аргагүй» гэсэн өөрийн биеийн мэдрэмж, сэтгэл хөдлөлийг ярианд илэрхийлнэ; «てやまない» нь хүсэл, найдвар, хайр хүндлэлийг удаан хугацаанд тээж явахыг албан, бичгийн өнгөөр илэрхийлнэ. «暑くてやまない» гэж хэлэхгүй.

💡 Нэр үгийг чимэх хэлбэр түгээмэл: 「尊敬してやまない先生」 (чин сэтгэлээсээ хүндэлдэг багш).

Дасгал (2)